72 shlokas
- 1
अर्जुन उवाच
कुरूणाम् अद्य सर्वेषां भवान्सुहृद् अनुत्तमः
संबन्धी दयितो नित्यम् उभयोः पक्षयोर् अपि
arjuna uvāca
kurūṇām adya sarveṣāṃ bhavānsuhṛd anuttamaḥ
saṃbandhī dayito nityam ubhayoḥ pakṣayor api
- 2
पाण्डवैर्धार्तराष्ट्राणां प्रतिपाद्यम् अनामयम्
समर्थः प्रशमं चैषां कर्तुं त्वम् असि केशव
pāṇḍavairdhārtarāṣṭrāṇāṃ pratipādyam anāmayam
samarthaḥ praśamaṃ caiṣāṃ kartuṃ tvam asi keśava
- 3
त्वम् इतः पुण्डरीकाक्ष सुयोधनम् अमर्षणम्
शान्त्यर्थं भारतं ब्रूया यत्तद्वाच्यम् अमित्रहन्
tvam itaḥ puṇḍarīkākṣa suyodhanam amarṣaṇam
śāntyarthaṃ bhārataṃ brūyā yattadvācyam amitrahan
- 4
त्वया धर्मार्थयुक्तं चेद् उक्तं शिवम् अनामयम्
हितं नादास्यते बालो दिष्टस्य वशम् एष्यति
tvayā dharmārthayuktaṃ ced uktaṃ śivam anāmayam
hitaṃ nādāsyate bālo diṣṭasya vaśam eṣyati
- 5
भगवान् उवाच
धर्म्यम् अस्मद्धितं चैव कुरूणां यद् अनामयम्
एष यास्यामि राजानं धृतराष्ट्रम् अभीप्सया
bhagavān uvāca
dharmyam asmaddhitaṃ caiva kurūṇāṃ yad anāmayam
eṣa yāsyāmi rājānaṃ dhṛtarāṣṭram abhīpsayā
- 6
वैशंपायन उवाच
ततो व्यपेते तमसि सूर्ये विमल उद्गते
मैत्रे मुहूर्ते सम्प्राप्ते मृद्वर्चिषि दिवाकरे
vaiśaṃpāyana uvāca
tato vyapete tamasi sūrye vimala udgate
maitre muhūrte samprāpte mṛdvarciṣi divākare
- 7
कौमुदे मासि रेवत्यां शरदन्ते हिमागमे
स्फीतसस्यसुखे काले कल्यः सत्त्ववतां वरः
kaumude māsi revatyāṃ śaradante himāgame
sphītasasyasukhe kāle kalyaḥ sattvavatāṃ varaḥ
- 8
मङ्गल्याः पुण्यनिर्घोषा वाचः शृण्वंश्च सूनृताः
ब्राह्मणानां प्रतीतानाम् ऋषीणाम् इव वासवः
maṅgalyāḥ puṇyanirghoṣā vācaḥ śṛṇvaṃśca sūnṛtāḥ
brāhmaṇānāṃ pratītānām ṛṣīṇām iva vāsavaḥ
- 9
कृत्वा पौर्वाह्णिकं कृत्यं स्नातः शुचिर् अलंकृतः
उपतस्थे विवस्वन्तं पावकं च जनार्दनः
kṛtvā paurvāhṇikaṃ kṛtyaṃ snātaḥ śucir alaṃkṛtaḥ
upatasthe vivasvantaṃ pāvakaṃ ca janārdanaḥ
- 10
ऋषभं पृष्ठ आलभ्य ब्राह्मणान् अभिवाद्य च
अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा पश्यन्कल्याणम् अग्रतः
ṛṣabhaṃ pṛṣṭha ālabhya brāhmaṇān abhivādya ca
agniṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā paśyankalyāṇam agrataḥ
- 11
तत्प्रतिज्ञाय वचनं पाण्डवस्य जनार्दनः
शिनेर्नप्तारम् आसीनम् अभ्यभाषत सात्यकिम्
tatpratijñāya vacanaṃ pāṇḍavasya janārdanaḥ
śinernaptāram āsīnam abhyabhāṣata sātyakim
- 12
रथ आरोप्यतां शङ्खश्चक्रं च गदया सह
उपासङ्गाश्च शक्त्यश्च सर्वप्रहरणानि च
ratha āropyatāṃ śaṅkhaścakraṃ ca gadayā saha
upāsaṅgāśca śaktyaśca sarvapraharaṇāni ca
- 13
दुर्योधनो हि दुष्टात्मा कर्णश्च सहसौबलः
न च शत्रुर् अवज्ञेयः प्राकृतो ऽपि बलीयसा
duryodhano hi duṣṭātmā karṇaśca sahasaubalaḥ
na ca śatrur avajñeyaḥ prākṛto 'pi balīyasā
- 14
ततस्तन्मतम् आज्ञाय केशवस्य पुरःसराः
प्रसस्रुर्योजयिष्यन्तो रथं चक्रगदाभृतः
tatastanmatam ājñāya keśavasya puraḥsarāḥ
prasasruryojayiṣyanto rathaṃ cakragadābhṛtaḥ
- 15
तं दीप्तम् इव कालाग्निम् आकाशगम् इवाध्वगम्
चन्द्रसूर्यप्रकाशाभ्यां चक्राभ्यां समलंकृतम्
taṃ dīptam iva kālāgnim ākāśagam ivādhvagam
candrasūryaprakāśābhyāṃ cakrābhyāṃ samalaṃkṛtam
- 16
अर्धचन्द्रैश्च चन्द्रैश्च मत्स्यैः समृगपक्षिभिः
पुष्पैश्च विविधैश्चित्रं मणिरत्नैश्च सर्वशः
ardhacandraiśca candraiśca matsyaiḥ samṛgapakṣibhiḥ
puṣpaiśca vividhaiścitraṃ maṇiratnaiśca sarvaśaḥ
- 17
तरुणादित्यसंकाशं बृहन्तं चारुदर्शनम्
मणिहेमविचित्राङ्गं सुध्वजं सुपताकिनम्
taruṇādityasaṃkāśaṃ bṛhantaṃ cārudarśanam
maṇihemavicitrāṅgaṃ sudhvajaṃ supatākinam
- 18
सूपस्करम् अनाधृष्यं वैयाघ्रपरिवारणम्
यशोघ्नं प्रत्यमित्राणां यदूनां नन्दिवर्धनम्
sūpaskaram anādhṛṣyaṃ vaiyāghraparivāraṇam
yaśoghnaṃ pratyamitrāṇāṃ yadūnāṃ nandivardhanam
- 19
वाजिभिः सैन्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकैः
स्नातैः संपादयांचक्रुः सम्पन्नैः सर्वसंपदा
vājibhiḥ sainyasugrīvameghapuṣpabalāhakaiḥ
snātaiḥ saṃpādayāṃcakruḥ sampannaiḥ sarvasaṃpadā
- 20
महिमानं तु कृष्णस्य भूय एवाभिवर्धयन्
सुघोषः पतगेन्द्रेण ध्वजेन युयुजे रथः
mahimānaṃ tu kṛṣṇasya bhūya evābhivardhayan
sughoṣaḥ patagendreṇa dhvajena yuyuje rathaḥ
- 21
तं मेरुशिखरप्रख्यं मेघदुन्दुभिनिस्वनम्
आरुरोह रथं शौरिर्विमानम् इव पुण्यकृत्
taṃ meruśikharaprakhyaṃ meghadundubhinisvanam
āruroha rathaṃ śaurirvimānam iva puṇyakṛt
- 22
ततः सात्यकिम् आरोप्य प्रययौ पुरुषोत्तमः
पृथिवीं चान्तरिक्षं च रथघोषेण नादयन्
tataḥ sātyakim āropya prayayau puruṣottamaḥ
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca rathaghoṣeṇa nādayan
- 23
व्यपोढाभ्रघनः कालः क्षणेन समपद्यत
शिवश्चानुववौ वायुः प्रशान्तम् अभवद्रजः
vyapoḍhābhraghanaḥ kālaḥ kṣaṇena samapadyata
śivaścānuvavau vāyuḥ praśāntam abhavadrajaḥ
- 24
प्रदक्षिणानुलोमाश्च मङ्गल्या मृगपक्षिणः
प्रयाणे वासुदेवस्य बभूवुर् अनुयायिनः
pradakṣiṇānulomāśca maṅgalyā mṛgapakṣiṇaḥ
prayāṇe vāsudevasya babhūvur anuyāyinaḥ
- 25
मङ्गल्यार्थपदैः शब्दैर् अन्ववर्तन्त सर्वशः
सारसाः शतपत्राश्च हंसाश्च मधुसूदनम्
maṅgalyārthapadaiḥ śabdair anvavartanta sarvaśaḥ
sārasāḥ śatapatrāśca haṃsāśca madhusūdanam
- 26
मन्त्राहुतिमहाहोमैर्हूयमानश्च पावकः
प्रदक्षिणशिखो भूत्वा विधूमः समपद्यत
mantrāhutimahāhomairhūyamānaśca pāvakaḥ
pradakṣiṇaśikho bhūtvā vidhūmaḥ samapadyata
- 27
वसिष्ठो वामदेवश्च भूरिद्युम्नो गयः क्रथः
शुक्रनारदवाल्मीका मरुतः कुशिको भृगुः
vasiṣṭho vāmadevaśca bhūridyumno gayaḥ krathaḥ
śukranāradavālmīkā marutaḥ kuśiko bhṛguḥ
- 28
ब्रह्मदेवर्षयश्चैव कृष्णं यदुसुखावहम्
प्रदक्षिणम् अवर्तन्त सहिता वासवानुजम्
brahmadevarṣayaścaiva kṛṣṇaṃ yadusukhāvaham
pradakṣiṇam avartanta sahitā vāsavānujam
- 29
एवम् एतैर्महाभागैर्महर्षिगणसाधुभिः
पूजितः प्रययौ कृष्णः कुरूणां सदनं प्रति
evam etairmahābhāgairmaharṣigaṇasādhubhiḥ
pūjitaḥ prayayau kṛṣṇaḥ kurūṇāṃ sadanaṃ prati
- 30
तं प्रयान्तम् अनुप्रायात्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
भीमसेनार्जुनौ चोभौ माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
taṃ prayāntam anuprāyātkuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
bhīmasenārjunau cobhau mādrīputrau ca pāṇḍavau

