27 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
ततः प्रभाते राजेन्द्र सूर्ये विमल उद्गते
भार्गवस्य मया सार्धं पुनर्युद्धम् अवर्तत
bhīṣma uvāca
tataḥ prabhāte rājendra sūrye vimala udgate
bhārgavasya mayā sārdhaṃ punaryuddham avartata
- 2
ततो भ्रान्ते रथे तिष्ठन्रामः प्रहरतां वरः
ववर्ष शरवर्षाणि मयि शक्र इवाचले
tato bhrānte rathe tiṣṭhanrāmaḥ praharatāṃ varaḥ
vavarṣa śaravarṣāṇi mayi śakra ivācale
- 3
तेन सूतो मम सुहृच्छरवर्षेण ताडितः
निपपात रथोपस्थे मनो मम विषादयन्
tena sūto mama suhṛccharavarṣeṇa tāḍitaḥ
nipapāta rathopasthe mano mama viṣādayan
- 4
ततः सूतः स मे ऽत्यर्थं कश्मलं प्राविशन्महत्
पृथिव्यां च शराघातान्निपपात मुमोह च
tataḥ sūtaḥ sa me 'tyarthaṃ kaśmalaṃ prāviśanmahat
pṛthivyāṃ ca śarāghātānnipapāta mumoha ca
- 5
ततः सूतो ऽजहात्प्राणान्रामबाणप्रपीडितः
मुहूर्ताद् इव राजेन्द्र मां च भीर् आविशत्तदा
tataḥ sūto 'jahātprāṇānrāmabāṇaprapīḍitaḥ
muhūrtād iva rājendra māṃ ca bhīr āviśattadā
- 6
ततः सूते हते राजन्क्षिपतस्तस्य मे शरान्
प्रमत्तमनसो रामः प्राहिणोन्मृत्युसंमितान्
tataḥ sūte hate rājankṣipatastasya me śarān
pramattamanaso rāmaḥ prāhiṇonmṛtyusaṃmitān
- 7
ततः सूतव्यसनिनं विप्लुतं मां स भार्गवः
शरेणाभ्यहनद्गाढं विकृष्य बलवद्धनुः
tataḥ sūtavyasaninaṃ viplutaṃ māṃ sa bhārgavaḥ
śareṇābhyahanadgāḍhaṃ vikṛṣya balavaddhanuḥ
- 8
स मे जत्र्वन्तरे राजन्निपत्य रुधिराशनः
मयैव सह राजेन्द्र जगाम वसुधातलम्
sa me jatrvantare rājannipatya rudhirāśanaḥ
mayaiva saha rājendra jagāma vasudhātalam
- 9
मत्वा तु निहतं रामस्ततो मां भरतर्षभ
मेघवद्व्यनदच्चोच्चैर्जहृषे च पुनः पुनः
matvā tu nihataṃ rāmastato māṃ bharatarṣabha
meghavadvyanadaccoccairjahṛṣe ca punaḥ punaḥ
- 10
तथा तु पतिते राजन्मयि रामो मुदा युतः
उदक्रोशन्महानादं सह तैर् अनुयायिभिः
tathā tu patite rājanmayi rāmo mudā yutaḥ
udakrośanmahānādaṃ saha tair anuyāyibhiḥ
- 11
मम तत्राभवन्ये तु कौरवाः पार्श्वतः स्थिताः
आगता ये च युद्धं तज्जनास्तत्र दिदृक्षवः
आर्तिं परमिकां जग्मुस्ते तदा मयि पातिते
mama tatrābhavanye tu kauravāḥ pārśvataḥ sthitāḥ
āgatā ye ca yuddhaṃ tajjanāstatra didṛkṣavaḥ
ārtiṃ paramikāṃ jagmuste tadā mayi pātite
- 12
ततो ऽपश्यं पातितो राजसिंह द्विजान् अष्टौ सूर्यहुताशनाभान्
ते मां समन्तात्परिवार्य तस्थुः स्वबाहुभिः परिगृह्याजिमध्ये
tato 'paśyaṃ pātito rājasiṃha dvijān aṣṭau sūryahutāśanābhān
te māṃ samantātparivārya tasthuḥ svabāhubhiḥ parigṛhyājimadhye
- 13
रक्ष्यमाणश्च तैर्विप्रैर्नाहं भूमिम् उपास्पृशम्
अन्तरिक्षे स्थितो ह्यस्मि तैर्विप्रैर्बान्धवैर् इव
स्वपन्न् इवान्तरिक्षे च जलबिन्दुभिर् उक्षितः
rakṣyamāṇaśca tairviprairnāhaṃ bhūmim upāspṛśam
antarikṣe sthito hyasmi tairviprairbāndhavair iva
svapann ivāntarikṣe ca jalabindubhir ukṣitaḥ
- 14
ततस्ते ब्राह्मणा राजन्न् अब्रुवन्परिगृह्य माम्
मा भैर् इति समं सर्वे स्वस्ति ते ऽस्त्विति चासकृत्
tataste brāhmaṇā rājann abruvanparigṛhya mām
mā bhair iti samaṃ sarve svasti te 'stviti cāsakṛt
- 15
ततस्तेषाम् अहं वाग्भिस्तर्पितः सहसोत्थितः
मातरं सरितां श्रेष्ठाम् अपश्यं रथम् आस्थिताम्
tatasteṣām ahaṃ vāgbhistarpitaḥ sahasotthitaḥ
mātaraṃ saritāṃ śreṣṭhām apaśyaṃ ratham āsthitām
- 16
हयाश्च मे संगृहीतास्तया वै महानद्या संयति कौरवेन्द्र
पादौ जनन्याः प्रतिपूज्य चाहं तथार्ष्टिषेणं रथम् अभ्यरोहम्
hayāśca me saṃgṛhītāstayā vai mahānadyā saṃyati kauravendra
pādau jananyāḥ pratipūjya cāhaṃ tathārṣṭiṣeṇaṃ ratham abhyaroham
- 17
ररक्ष सा मम रथं हयांश्चोपस्कराणि च
ताम् अहं प्राञ्जलिर्भूत्वा पुनर् एव व्यसर्जयम्
rarakṣa sā mama rathaṃ hayāṃścopaskarāṇi ca
tām ahaṃ prāñjalirbhūtvā punar eva vyasarjayam
- 18
ततो ऽहं स्वयम् उद्यम्य हयांस्तान्वातरंहसः
अयुध्यं जामदग्न्येन निवृत्ते ऽहनि भारत
tato 'haṃ svayam udyamya hayāṃstānvātaraṃhasaḥ
ayudhyaṃ jāmadagnyena nivṛtte 'hani bhārata
- 19
ततो ऽहं भरतश्रेष्ठ वेगवन्तं महाबलम्
अमुञ्चं समरे बाणं रामाय हृदयच्छिदम्
tato 'haṃ bharataśreṣṭha vegavantaṃ mahābalam
amuñcaṃ samare bāṇaṃ rāmāya hṛdayacchidam
- 20
ततो जगाम वसुधां बाणवेगप्रपीडितः
जानुभ्यां धनुर् उत्सृज्य रामो मोहवशं गतः
tato jagāma vasudhāṃ bāṇavegaprapīḍitaḥ
jānubhyāṃ dhanur utsṛjya rāmo mohavaśaṃ gataḥ
- 21
ततस्तस्मिन्निपतिते रामे भूरिसहस्रदे
आवव्रुर्जलदा व्योम क्षरन्तो रुधिरं बहु
tatastasminnipatite rāme bhūrisahasrade
āvavrurjaladā vyoma kṣaranto rudhiraṃ bahu
- 22
उल्काश्च शतशः पेतुः सनिर्घाताः सकम्पनाः
अर्कं च सहसा दीप्तं स्वर्भानुर् अभिसंवृणोत्
ulkāśca śataśaḥ petuḥ sanirghātāḥ sakampanāḥ
arkaṃ ca sahasā dīptaṃ svarbhānur abhisaṃvṛṇot
- 23
ववुश्च वाताः परुषाश्चलिता च वसुंधरा
गृध्रा बडाश्च कङ्काश्च परिपेतुर्मुदा युताः
vavuśca vātāḥ paruṣāścalitā ca vasuṃdharā
gṛdhrā baḍāśca kaṅkāśca paripeturmudā yutāḥ
- 24
दीप्तायां दिशि गोमायुर्दारुणं मुहुर् उन्नदत्
अनाहता दुन्दुभयो विनेदुर्भृशनिस्वनाः
dīptāyāṃ diśi gomāyurdāruṇaṃ muhur unnadat
anāhatā dundubhayo vinedurbhṛśanisvanāḥ
- 25
एतद् औत्पातिकं घोरम् आसीद्भरतसत्तम
विसंज्ञकल्पे धरणीं गते रामे महात्मनि
etad autpātikaṃ ghoram āsīdbharatasattama
visaṃjñakalpe dharaṇīṃ gate rāme mahātmani
- 26
ततो रविर्मन्दमरीचिमण्डलो जगामास्तं पांसुपुञ्जावगाढः
निशा व्यगाहत्सुखशीतमारुता ततो युद्धं प्रत्यवहारयावः
tato ravirmandamarīcimaṇḍalo jagāmāstaṃ pāṃsupuñjāvagāḍhaḥ
niśā vyagāhatsukhaśītamārutā tato yuddhaṃ pratyavahārayāvaḥ
- 27
एवं राजन्न् अवहारो बभूव ततः पुनर्विमले ऽभूत्सुघोरम्
काल्यं काल्यं विंशतिं वै दिनानि तथैव चान्यानि दिनानि त्रीणि
evaṃ rājann avahāro babhūva tataḥ punarvimale 'bhūtsughoram
kālyaṃ kālyaṃ viṃśatiṃ vai dināni tathaiva cānyāni dināni trīṇi

