22 shlokas
- 1
नारद उवाच
सद्भिर् आरोपितः स्वर्गं पार्थिवैर्भूरिदक्षिणैः
अभ्यनुज्ञाय दौहित्रान्ययातिर्दिवम् आस्थितः
nārada uvāca
sadbhir āropitaḥ svargaṃ pārthivairbhūridakṣiṇaiḥ
abhyanujñāya dauhitrānyayātirdivam āsthitaḥ
- 2
अभिवृष्टश्च वर्षेण नानापुष्पसुगन्धिना
परिष्वक्तश्च पुण्येन वायुना पुण्यगन्धिना
abhivṛṣṭaśca varṣeṇa nānāpuṣpasugandhinā
pariṣvaktaśca puṇyena vāyunā puṇyagandhinā
- 3
अचलं स्थानम् आरुह्य दौहित्रफलनिर्जितम्
कर्मभिः स्वैर् उपचितो जज्वाल परया श्रिया
acalaṃ sthānam āruhya dauhitraphalanirjitam
karmabhiḥ svair upacito jajvāla parayā śriyā
- 4
उपगीतोपनृत्तश्च गन्धर्वाप्सरसां गणैः
प्रीत्या प्रतिगृहीतश्च स्वर्गे दुन्दुभिनिस्वनैः
upagītopanṛttaśca gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ
prītyā pratigṛhītaśca svarge dundubhinisvanaiḥ
- 5
अभिष्टुतश्च विविधैर्देवराजर्षिचारणैः
अर्चितश्चोत्तमार्घेण दैवतैर् अभिनन्दितः
abhiṣṭutaśca vividhairdevarājarṣicāraṇaiḥ
arcitaścottamārgheṇa daivatair abhinanditaḥ
- 6
प्राप्तः स्वर्गफलं चैव तम् उवाच पितामहः
निर्वृतं शान्तमनसं वचोभिस्तर्पयन्न् इव
prāptaḥ svargaphalaṃ caiva tam uvāca pitāmahaḥ
nirvṛtaṃ śāntamanasaṃ vacobhistarpayann iva
- 7
चतुष्पादस्त्वया धर्मश्चितो लोक्येन कर्मणा
अक्षयस्तव लोको ऽयं कीर्तिश्चैवाक्षया दिवि
पुनस्तवाद्य राजर्षे सुकृतेनेह कर्मणा
catuṣpādastvayā dharmaścito lokyena karmaṇā
akṣayastava loko 'yaṃ kīrtiścaivākṣayā divi
punastavādya rājarṣe sukṛteneha karmaṇā
- 8
आवृतं तमसा चेतः सर्वेषां स्वर्गवासिनाम्
येन त्वां नाभिजानन्ति ततो ऽज्ञात्वासि पातितः
āvṛtaṃ tamasā cetaḥ sarveṣāṃ svargavāsinām
yena tvāṃ nābhijānanti tato 'jñātvāsi pātitaḥ
- 9
प्रीत्यैव चासि दौहित्रैस्तारितस्त्वम् इहागतः
स्थानं च प्रतिपन्नो ऽसि कर्मणा स्वेन निर्जितम्
अचलं शाश्वतं पुण्यम् उत्तमं ध्रुवम् अव्ययम्
prītyaiva cāsi dauhitraistāritastvam ihāgataḥ
sthānaṃ ca pratipanno 'si karmaṇā svena nirjitam
acalaṃ śāśvataṃ puṇyam uttamaṃ dhruvam avyayam
- 10
ययातिर् उवाच
भगवन्संशयो मे ऽस्ति कश्चित्तं छेत्तुम् अर्हसि
न ह्यन्यम् अहम् अर्हामि प्रष्टुं लोकपितामह
yayātir uvāca
bhagavansaṃśayo me 'sti kaścittaṃ chettum arhasi
na hyanyam aham arhāmi praṣṭuṃ lokapitāmaha
- 11
बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम्
अनेकक्रतुदानौघैर् अर्जितं मे महत्फलम्
bahuvarṣasahasrāntaṃ prajāpālanavardhitam
anekakratudānaughair arjitaṃ me mahatphalam
- 12
कथं तद् अल्पकालेन क्षीणं येनास्मि पातितः
भगवन्वेत्थ लोकांश्च शाश्वतान्मम निर्जितान्
kathaṃ tad alpakālena kṣīṇaṃ yenāsmi pātitaḥ
bhagavanvettha lokāṃśca śāśvatānmama nirjitān
- 13
पितामह उवाच
बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम्
अनेकक्रतुदानौघैर्यत्त्वयोपार्जितं फलम्
pitāmaha uvāca
bahuvarṣasahasrāntaṃ prajāpālanavardhitam
anekakratudānaughairyattvayopārjitaṃ phalam
- 14
तद् अनेनैव दोषेण क्षीणं येनासि पातितः
अभिमानेन राजेन्द्र धिक्कृतः स्वर्गवासिभिः
tad anenaiva doṣeṇa kṣīṇaṃ yenāsi pātitaḥ
abhimānena rājendra dhikkṛtaḥ svargavāsibhiḥ
- 15
नायं मानेन राजर्षे न बलेन न हिंसया
न शाठ्येन न मायाभिर्लोको भवति शाश्वतः
nāyaṃ mānena rājarṣe na balena na hiṃsayā
na śāṭhyena na māyābhirloko bhavati śāśvataḥ
- 16
नावमान्यास्त्वया राजन्न् अवरोत्कृष्टमध्यमाः
न हि मानप्रदग्धानां कश्चिद् अस्ति समः क्वचित्
nāvamānyāstvayā rājann avarotkṛṣṭamadhyamāḥ
na hi mānapradagdhānāṃ kaścid asti samaḥ kvacit
- 17
पतनारोहणम् इदं कथयिष्यन्ति ये नराः
विषमाण्यपि ते प्राप्तास्तरिष्यन्ति न संशयः
patanārohaṇam idaṃ kathayiṣyanti ye narāḥ
viṣamāṇyapi te prāptāstariṣyanti na saṃśayaḥ
- 18
नारद उवाच
एष दोषो ऽभिमानेन पुरा प्राप्तो ययातिना
निर्बन्धतश्चातिमात्रं गालवेन महीपते
nārada uvāca
eṣa doṣo 'bhimānena purā prāpto yayātinā
nirbandhataścātimātraṃ gālavena mahīpate
- 19
श्रोतव्यं हितकामानां सुहृदां भूतिम् इच्छताम्
न कर्तव्यो हि निर्बन्धो निर्बन्धो हि क्षयोदयः
śrotavyaṃ hitakāmānāṃ suhṛdāṃ bhūtim icchatām
na kartavyo hi nirbandho nirbandho hi kṣayodayaḥ
- 20
तस्मात्त्वम् अपि गान्धारे मानं क्रोधं च वर्जय
संधत्स्व पाण्डवैर्वीर संरम्भं त्यज पार्थिव
tasmāttvam api gāndhāre mānaṃ krodhaṃ ca varjaya
saṃdhatsva pāṇḍavairvīra saṃrambhaṃ tyaja pārthiva
- 21
ददाति यत्पार्थिव यत्करोति यद्वा तपस्तप्यति यज्जुहोति
न तस्य नाशो ऽस्ति न चापकर्षो नान्यस्तद् अश्नाति स एव कर्ता
dadāti yatpārthiva yatkaroti yadvā tapastapyati yajjuhoti
na tasya nāśo 'sti na cāpakarṣo nānyastad aśnāti sa eva kartā
- 22
इदं महाख्यानम् अनुत्तमं मतं बहुश्रुतानां गतरोषरागिणाम्
समीक्ष्य लोके बहुधा प्रधाविता त्रिवर्गदृष्टिः पृथिवीम् उपाश्नुते
idaṃ mahākhyānam anuttamaṃ mataṃ bahuśrutānāṃ gataroṣarāgiṇām
samīkṣya loke bahudhā pradhāvitā trivargadṛṣṭiḥ pṛthivīm upāśnute

