22 shlokas
- 1
संजय उवाच
प्रभातायां तु शर्वर्यां पुनर् एव सुतस्तव
मध्ये सर्वस्य सैन्यस्य पितामहम् अपृच्छत
saṃjaya uvāca
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ punar eva sutastava
madhye sarvasya sainyasya pitāmaham apṛcchata
- 2
पाण्डवेयस्य गाङ्गेय यद् एतत्सैन्यम् उत्तमम्
प्रभूतनरनागाश्वं महारथसमाकुलम्
pāṇḍaveyasya gāṅgeya yad etatsainyam uttamam
prabhūtanaranāgāśvaṃ mahārathasamākulam
- 3
भीमार्जुनप्रभृतिभिर्महेष्वासैर्महाबलैः
लोकपालोपमैर्गुप्तं धृष्टद्युम्नपुरोगमैः
bhīmārjunaprabhṛtibhirmaheṣvāsairmahābalaiḥ
lokapālopamairguptaṃ dhṛṣṭadyumnapurogamaiḥ
- 4
अप्रधृष्यम् अनावार्यम् उद्वृत्तम् इव सागरम्
सेनासागरम् अक्षोभ्यम् अपि देवैर्महाहवे
apradhṛṣyam anāvāryam udvṛttam iva sāgaram
senāsāgaram akṣobhyam api devairmahāhave
- 5
केन कालेन गाङ्गेय क्षपयेथा महाद्युते
आचार्यो वा महेष्वासः कृपो वा सुमहाबलः
kena kālena gāṅgeya kṣapayethā mahādyute
ācāryo vā maheṣvāsaḥ kṛpo vā sumahābalaḥ
- 6
कर्णो वा समरश्लाघी द्रौणिर्वा द्विजसत्तमः
दिव्यास्त्रविदुषः सर्वे भवन्तो हि बले मम
karṇo vā samaraślāghī drauṇirvā dvijasattamaḥ
divyāstraviduṣaḥ sarve bhavanto hi bale mama
- 7
एतद् इच्छाम्यहं ज्ञातुं परं कौतूहलं हि मे
हृदि नित्यं महाबाहो वक्तुम् अर्हसि तन्मम
etad icchāmyahaṃ jñātuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me
hṛdi nityaṃ mahābāho vaktum arhasi tanmama
- 8
भीष्म उवाच
अनुरूपं कुरुश्रेष्ठ त्वय्येतत्पृथिवीपते
बलाबलम् अमित्राणां स्वेषां च यदि पृच्छसि
bhīṣma uvāca
anurūpaṃ kuruśreṣṭha tvayyetatpṛthivīpate
balābalam amitrāṇāṃ sveṣāṃ ca yadi pṛcchasi
- 9
शृणु राजन्मम रणे या शक्तिः परमा भवेत्
अस्त्रवीर्यं रणे यच्च भुजयोश्च महाभुज
śṛṇu rājanmama raṇe yā śaktiḥ paramā bhavet
astravīryaṃ raṇe yacca bhujayośca mahābhuja
- 10
आर्जवेनैव युद्धेन योद्धव्य इतरो जनः
मायायुद्धेन मायावी इत्येतद्धर्मनिश्चयः
ārjavenaiva yuddhena yoddhavya itaro janaḥ
māyāyuddhena māyāvī ityetaddharmaniścayaḥ
- 11
हन्याम् अहं महाबाहो पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
दिवसे दिवसे कृत्वा भागं प्रागाह्निकं मम
hanyām ahaṃ mahābāho pāṇḍavānām anīkinīm
divase divase kṛtvā bhāgaṃ prāgāhnikaṃ mama
- 12
योधानां दशसाहस्रं कृत्वा भागं महाद्युते
सहस्रं रथिनाम् एकम् एष भागो मतो मम
yodhānāṃ daśasāhasraṃ kṛtvā bhāgaṃ mahādyute
sahasraṃ rathinām ekam eṣa bhāgo mato mama
- 13
अनेनाहं विधानेन संनद्धः सततोत्थितः
क्षपयेयं महत्सैन्यं कालेनानेन भारत
anenāhaṃ vidhānena saṃnaddhaḥ satatotthitaḥ
kṣapayeyaṃ mahatsainyaṃ kālenānena bhārata
- 14
यदि त्वस्त्राणि मुञ्चेयं महान्ति समरे स्थितः
शतसाहस्रघातीनि हन्यां मासेन भारत
yadi tvastrāṇi muñceyaṃ mahānti samare sthitaḥ
śatasāhasraghātīni hanyāṃ māsena bhārata
- 15
संजय उवाच
श्रुत्वा भीष्मस्य तद्वाक्यं राजा दुर्योधनस्तदा
पर्यपृच्छत राजेन्द्र द्रोणम् अङ्गिरसां वरम्
saṃjaya uvāca
śrutvā bhīṣmasya tadvākyaṃ rājā duryodhanastadā
paryapṛcchata rājendra droṇam aṅgirasāṃ varam
- 16
आचार्य केन कालेन पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान्
निहन्या इति तं द्रोणः प्रत्युवाच हसन्न् इव
ācārya kena kālena pāṇḍuputrasya sainikān
nihanyā iti taṃ droṇaḥ pratyuvāca hasann iva
- 17
स्थविरो ऽस्मि कुरुश्रेष्ठ मन्दप्राणविचेष्टितः
अस्त्राग्निना निर्दहेयं पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
sthaviro 'smi kuruśreṣṭha mandaprāṇaviceṣṭitaḥ
astrāgninā nirdaheyaṃ pāṇḍavānām anīkinīm
- 18
यथा भीष्मः शांतनवो मासेनेति मतिर्मम
एषा मे परमा शक्तिर् एतन्मे परमं बलम्
yathā bhīṣmaḥ śāṃtanavo māseneti matirmama
eṣā me paramā śaktir etanme paramaṃ balam
- 19
द्वाभ्याम् एव तु मासाभ्यां कृपः शारद्वतो ऽब्रवीत्
द्रौणिस्तु दशरात्रेण प्रतिजज्ञे बलक्षयम्
कर्णस्तु पञ्चरात्रेण प्रतिजज्ञे महास्त्रवित्
dvābhyām eva tu māsābhyāṃ kṛpaḥ śāradvato 'bravīt
drauṇistu daśarātreṇa pratijajñe balakṣayam
karṇastu pañcarātreṇa pratijajñe mahāstravit
- 20
तच्छ्रुत्वा सूतपुत्रस्य वाक्यं सागरगासुतः
जहास सस्वनं हासं वाक्यं चेदम् उवाच ह
tacchrutvā sūtaputrasya vākyaṃ sāgaragāsutaḥ
jahāsa sasvanaṃ hāsaṃ vākyaṃ cedam uvāca ha
- 21
न हि तावद्रणे पार्थं बाणखड्गधनुर्धरम्
वासुदेवसमायुक्तं रथेनोद्यन्तम् अच्युतम्
na hi tāvadraṇe pārthaṃ bāṇakhaḍgadhanurdharam
vāsudevasamāyuktaṃ rathenodyantam acyutam
- 22
समागच्छसि राधेय तेनैवम् अभिमन्यसे
शक्यम् एवं च भूयश्च त्वया वक्तुं यथेष्टतः
samāgacchasi rādheya tenaivam abhimanyase
śakyam evaṃ ca bhūyaśca tvayā vaktuṃ yatheṣṭataḥ

