47 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
समवेतेषु सर्वेषु तेषु राजसु भारत
दुर्योधनम् इदं वाक्यं भीष्मः शांतनवो ऽब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
samaveteṣu sarveṣu teṣu rājasu bhārata
duryodhanam idaṃ vākyaṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'bravīt
- 2
बृहस्पतिश्चोशना च ब्रह्माणं पर्युपस्थितौ
मरुतश्च सहेन्द्रेण वसवश्च सहाश्विनौ
bṛhaspatiścośanā ca brahmāṇaṃ paryupasthitau
marutaśca sahendreṇa vasavaśca sahāśvinau
- 3
आदित्याश्चैव साध्याश्च ये च सप्तर्षयो दिवि
विश्वावसुश्च गन्धर्वः शुभाश्चाप्सरसां गणाः
ādityāścaiva sādhyāśca ye ca saptarṣayo divi
viśvāvasuśca gandharvaḥ śubhāścāpsarasāṃ gaṇāḥ
- 4
नमस्कृत्वोपजग्मुस्ते लोकवृद्धं पितामहम्
परिवार्य च विश्वेशं पर्यासत दिवौकसः
namaskṛtvopajagmuste lokavṛddhaṃ pitāmaham
parivārya ca viśveśaṃ paryāsata divaukasaḥ
- 5
तेषां मनश्च तेजश्चाप्याददानौ दिवौकसाम्
पूर्वदेवौ व्यतिक्रान्तौ नरनारायणाव् ऋषी
teṣāṃ manaśca tejaścāpyādadānau divaukasām
pūrvadevau vyatikrāntau naranārāyaṇāv ṛṣī
- 6
बृहस्पतिश्च पप्रच्छ ब्राह्मणं काविमाविति
भवन्तं नोपतिष्ठेते तौ नः शंस पितामह
bṛhaspatiśca papraccha brāhmaṇaṃ kāvimāviti
bhavantaṃ nopatiṣṭhete tau naḥ śaṃsa pitāmaha
- 7
ब्रह्मोवाच
यावेतौ पृथिवीं द्यां च भासयन्तौ तपस्विनौ
ज्वलन्तौ रोचमानौ च व्याप्यातीतौ महाबलौ
brahmovāca
yāvetau pṛthivīṃ dyāṃ ca bhāsayantau tapasvinau
jvalantau rocamānau ca vyāpyātītau mahābalau
- 8
नरनारायणावेतौ लोकाल्लोकं समास्थितौ
ऊर्जितौ स्वेन तपसा महासत्त्वपराक्रमौ
naranārāyaṇāvetau lokāllokaṃ samāsthitau
ūrjitau svena tapasā mahāsattvaparākramau
- 9
एतौ हि कर्मणा लोकान्नन्दयामासतुर्ध्रुवौ
असुराणाम् अभावाय देवगन्धर्वपूजितौ
etau hi karmaṇā lokānnandayāmāsaturdhruvau
asurāṇām abhāvāya devagandharvapūjitau
- 10
वैशंपायन उवाच
जगाम शक्रस्तच्छ्रुत्वा यत्र तौ तेपतुस्तपः
सार्धं देवगणैः सर्वैर्बृहस्पतिपुरोगमैः
vaiśaṃpāyana uvāca
jagāma śakrastacchrutvā yatra tau tepatustapaḥ
sārdhaṃ devagaṇaiḥ sarvairbṛhaspatipurogamaiḥ
- 11
तदा देवासुरे घोरे भये जाते दिवौकसाम्
अयाचत महात्मानौ नरनारायणौ वरम्
tadā devāsure ghore bhaye jāte divaukasām
ayācata mahātmānau naranārāyaṇau varam
- 12
तावब्रूतां वृणीष्वेति तदा भरतसत्तम
अथैतावब्रवीच्छक्रः साह्यं नः क्रियताम् इति
tāvabrūtāṃ vṛṇīṣveti tadā bharatasattama
athaitāvabravīcchakraḥ sāhyaṃ naḥ kriyatām iti
- 13
ततस्तौ शक्रम् अब्रूतां करिष्यावो यद् इच्छसि
ताभ्यां च सहितः शक्रो विजिग्ये दैत्यदानवान्
tatastau śakram abrūtāṃ kariṣyāvo yad icchasi
tābhyāṃ ca sahitaḥ śakro vijigye daityadānavān
- 14
नर इन्द्रस्य संग्रामे हत्वा शत्रून्परंतपः
पौलोमान्कालखञ्जांश्च सहस्राणि शतानि च
nara indrasya saṃgrāme hatvā śatrūnparaṃtapaḥ
paulomānkālakhañjāṃśca sahasrāṇi śatāni ca
- 15
एष भ्रान्ते रथे तिष्ठन्भल्लेनापहरच्छिरः
जम्भस्य ग्रसमानस्य यज्ञम् अर्जुन आहवे
eṣa bhrānte rathe tiṣṭhanbhallenāpaharacchiraḥ
jambhasya grasamānasya yajñam arjuna āhave
- 16
एष पारे समुद्रस्य हिरण्यपुरम् आरुजत्
हत्वा षष्टिसहस्राणि निवातकवचान्रणे
eṣa pāre samudrasya hiraṇyapuram ārujat
hatvā ṣaṣṭisahasrāṇi nivātakavacānraṇe
- 17
एष देवान्सहेन्द्रेण जित्वा परपुरंजयः
अतर्पयन्महाबाहुर् अर्जुनो जातवेदसम्
नारायणस्तथैवात्र भूयसो ऽन्याञ्जघान ह
eṣa devānsahendreṇa jitvā parapuraṃjayaḥ
atarpayanmahābāhur arjuno jātavedasam
nārāyaṇastathaivātra bhūyaso 'nyāñjaghāna ha
- 18
एवम् एतौ महावीर्यौ तौ पश्यत समागतौ
वासुदेवार्जुनौ वीरौ समवेतौ महारथौ
evam etau mahāvīryau tau paśyata samāgatau
vāsudevārjunau vīrau samavetau mahārathau
- 19
नरनारायणौ देवौ पूर्वदेवाविति श्रुतिः
अजेयौ मानुषे लोके सेन्द्रैर् अपि सुरासुरैः
naranārāyaṇau devau pūrvadevāviti śrutiḥ
ajeyau mānuṣe loke sendrair api surāsuraiḥ
- 20
एष नारायणः कृष्णः फल्गुनस्तु नरः स्मृतः
नारायणो नरश्चैव सत्त्वम् एकं द्विधाकृतम्
eṣa nārāyaṇaḥ kṛṣṇaḥ phalgunastu naraḥ smṛtaḥ
nārāyaṇo naraścaiva sattvam ekaṃ dvidhākṛtam
- 21
एतौ हि कर्मणा लोकान् अश्नुवाते ऽक्षयान्ध्रुवान्
तत्र तत्रैव जायेते युद्धकाले पुनः पुनः
etau hi karmaṇā lokān aśnuvāte 'kṣayāndhruvān
tatra tatraiva jāyete yuddhakāle punaḥ punaḥ
- 22
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यम् इति होवाच नारदः
एतद्धि सर्वम् आचष्ट वृष्णिचक्रस्य वेदवित्
tasmātkarmaiva kartavyam iti hovāca nāradaḥ
etaddhi sarvam ācaṣṭa vṛṣṇicakrasya vedavit
- 23
शङ्खचक्रगदाहस्तं यदा द्रक्ष्यसि केशवम्
पर्याददानं चास्त्राणि भीमधन्वानम् अर्जुनम्
śaṅkhacakragadāhastaṃ yadā drakṣyasi keśavam
paryādadānaṃ cāstrāṇi bhīmadhanvānam arjunam
- 24
सनातनौ महात्मानौ कृष्णावेकरथे स्थितौ
दुर्योधन तदा तात स्मर्तासि वचनं मम
sanātanau mahātmānau kṛṣṇāvekarathe sthitau
duryodhana tadā tāta smartāsi vacanaṃ mama
- 25
नो चेद् अयम् अभावः स्यात्कुरूणां प्रत्युपस्थितः
अर्थाच्च तात धर्माच्च तव बुद्धिर् उपप्लुता
no ced ayam abhāvaḥ syātkurūṇāṃ pratyupasthitaḥ
arthācca tāta dharmācca tava buddhir upaplutā
- 26
न चेद्ग्रहीष्यसे वाक्यं श्रोतासि सुबहून्हतान्
तवैव हि मतं सर्वे कुरवः पर्युपासते
na cedgrahīṣyase vākyaṃ śrotāsi subahūnhatān
tavaiva hi mataṃ sarve kuravaḥ paryupāsate
- 27
त्रयाणाम् एव च मतं तत्त्वम् एको ऽनुमन्यसे
रामेण चैव शप्तस्य कर्णस्य भरतर्षभ
trayāṇām eva ca mataṃ tattvam eko 'numanyase
rāmeṇa caiva śaptasya karṇasya bharatarṣabha
- 28
दुर्जातेः सूतपुत्रस्य शकुनेः सौबलस्य च
तथा क्षुद्रस्य पापस्य भ्रातुर्दुःशासनस्य च
durjāteḥ sūtaputrasya śakuneḥ saubalasya ca
tathā kṣudrasya pāpasya bhrāturduḥśāsanasya ca
- 29
कर्ण उवाच
नैवम् आयुष्मता वाच्यं यन्माम् आत्थ पितामह
क्षत्रधर्मे स्थितो ह्यस्मि स्वधर्माद् अनपेयिवान्
karṇa uvāca
naivam āyuṣmatā vācyaṃ yanmām āttha pitāmaha
kṣatradharme sthito hyasmi svadharmād anapeyivān
- 30
किं चान्यन्मयि दुर्वृत्तं येन मां परिगर्हसे
न हि मे वृजिनं किंचिद्धार्तराष्ट्रा विदुः क्वचित्
kiṃ cānyanmayi durvṛttaṃ yena māṃ parigarhase
na hi me vṛjinaṃ kiṃciddhārtarāṣṭrā viduḥ kvacit

