58 shlokas
- 1
संजय उवाच
दुःशासनरथं दृष्ट्वा समीपे पर्यवस्थितम्
भारद्वाजस्ततो वाक्यं दुःशासनम् अथाब्रवीत्
saṃjaya uvāca
duḥśāsanarathaṃ dṛṣṭvā samīpe paryavasthitam
bhāradvājastato vākyaṃ duḥśāsanam athābravīt
- 2
दुःशासन रथाः सर्वे कस्माद् एते प्रविद्रुताः
कच्चित्क्षेमं तु नृपतेः कच्चिज्जीवति सैन्धवः
duḥśāsana rathāḥ sarve kasmād ete pravidrutāḥ
kaccitkṣemaṃ tu nṛpateḥ kaccijjīvati saindhavaḥ
- 3
राजपुत्रो भवान् अत्र राजभ्राता महारथः
किमर्थं द्रवसे युद्धे यौवराज्यम् अवाप्य हि
rājaputro bhavān atra rājabhrātā mahārathaḥ
kimarthaṃ dravase yuddhe yauvarājyam avāpya hi
- 4
स्वयं वैरं महत्कृत्वा पाञ्चालैः पाण्डवैः सह
एकं सात्यकिम् आसाद्य कथं भीतो ऽसि संयुगे
svayaṃ vairaṃ mahatkṛtvā pāñcālaiḥ pāṇḍavaiḥ saha
ekaṃ sātyakim āsādya kathaṃ bhīto 'si saṃyuge
- 5
न जानीषे पुरा त्वं तु गृह्णन्न् अक्षान्दुरोदरे
शरा ह्येते भविष्यन्ति दारुणाशीविषोपमाः
na jānīṣe purā tvaṃ tu gṛhṇann akṣāndurodare
śarā hyete bhaviṣyanti dāruṇāśīviṣopamāḥ
- 6
अप्रियाणां च वचनं पाण्डवेषु विशेषतः
द्रौपद्याश्च परिक्लेशस्त्वन्मूलो ह्यभवत्पुरा
apriyāṇāṃ ca vacanaṃ pāṇḍaveṣu viśeṣataḥ
draupadyāśca parikleśastvanmūlo hyabhavatpurā
- 7
क्व ते मानश्च दर्पश्च क्व च तद्वीर गर्जितम्
आशीविषसमान्पार्थान्कोपयित्वा क्व यास्यसि
kva te mānaśca darpaśca kva ca tadvīra garjitam
āśīviṣasamānpārthānkopayitvā kva yāsyasi
- 8
शोच्येयं भारती सेना राजा चैव सुयोधनः
यस्य त्वं कर्कशो भ्राता पलायनपरायणः
śocyeyaṃ bhāratī senā rājā caiva suyodhanaḥ
yasya tvaṃ karkaśo bhrātā palāyanaparāyaṇaḥ
- 9
ननु नाम त्वया वीर दीर्यमाणा भयार्दिता
स्वबाहुबलम् आस्थाय रक्षितव्या ह्यनीकिनी
स त्वम् अद्य रणं त्यक्त्वा भीतो हर्षयसे परान्
nanu nāma tvayā vīra dīryamāṇā bhayārditā
svabāhubalam āsthāya rakṣitavyā hyanīkinī
sa tvam adya raṇaṃ tyaktvā bhīto harṣayase parān
- 10
विद्रुते त्वयि सैन्यस्य नायके शत्रुसूदन
को ऽन्यः स्थास्यति संग्रामे भीतो भीते व्यपाश्रये
vidrute tvayi sainyasya nāyake śatrusūdana
ko 'nyaḥ sthāsyati saṃgrāme bhīto bhīte vyapāśraye
- 11
एकेन सात्वतेनाद्य युध्यमानस्य चानघ
पलायने तव मतिः संग्रामाद्धि प्रवर्तते
ekena sātvatenādya yudhyamānasya cānagha
palāyane tava matiḥ saṃgrāmāddhi pravartate
- 12
यदा गाण्डीवधन्वानं भीमसेनं च कौरव
यमौ च युधि द्रष्टासि तदा त्वं किं करिष्यसि
yadā gāṇḍīvadhanvānaṃ bhīmasenaṃ ca kaurava
yamau ca yudhi draṣṭāsi tadā tvaṃ kiṃ kariṣyasi
- 13
युधि फल्गुनबाणानां सूर्याग्निसमतेजसाम्
न तुल्याः सात्यकिशरा येषां भीतः पलायसे
yudhi phalgunabāṇānāṃ sūryāgnisamatejasām
na tulyāḥ sātyakiśarā yeṣāṃ bhītaḥ palāyase
- 14
यदि तावत्कृता बुद्धिः पलायनपरायणा
पृथिवी धर्मराजस्य शमेनैव प्रदीयताम्
yadi tāvatkṛtā buddhiḥ palāyanaparāyaṇā
pṛthivī dharmarājasya śamenaiva pradīyatām
- 15
यावत्फल्गुननाराचा निर्मुक्तोरगसंनिभाः
नाविशन्ति शरीरं ते तावत्संशाम्य पाण्डवैः
yāvatphalgunanārācā nirmuktoragasaṃnibhāḥ
nāviśanti śarīraṃ te tāvatsaṃśāmya pāṇḍavaiḥ
- 16
यावत्ते पृथिवीं पार्था हत्वा भ्रातृशतं रणे
नाक्षिपन्ति महात्मानस्तावत्संशाम्य पाण्डवैः
yāvatte pṛthivīṃ pārthā hatvā bhrātṛśataṃ raṇe
nākṣipanti mahātmānastāvatsaṃśāmya pāṇḍavaiḥ
- 17
यावन्न क्रुध्यते राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
कृष्णश्च समरश्लाघी तावत्संशाम्य पाण्डवैः
yāvanna krudhyate rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
kṛṣṇaśca samaraślāghī tāvatsaṃśāmya pāṇḍavaiḥ
- 18
यावद्भीमो महाबाहुर्विगाह्य महतीं चमूम्
सोदरांस्ते न मृद्नाति तावत्संशाम्य पाण्डवैः
yāvadbhīmo mahābāhurvigāhya mahatīṃ camūm
sodarāṃste na mṛdnāti tāvatsaṃśāmya pāṇḍavaiḥ
- 19
पूर्वम् उक्तश्च ते भ्राता भीष्मेण स सुयोधनः
अजेयाः पाण्डवाः संख्ये सौम्य संशाम्य पाण्डवैः
न च तत्कृतवान्मन्दस्तव भ्राता सुयोधनः
pūrvam uktaśca te bhrātā bhīṣmeṇa sa suyodhanaḥ
ajeyāḥ pāṇḍavāḥ saṃkhye saumya saṃśāmya pāṇḍavaiḥ
na ca tatkṛtavānmandastava bhrātā suyodhanaḥ
- 20
स युद्धे धृतिम् आस्थाय यत्तो युध्यस्व पाण्डवैः
गच्छ तूर्णं रथेनैव तत्र तिष्ठति सात्यकिः
sa yuddhe dhṛtim āsthāya yatto yudhyasva pāṇḍavaiḥ
gaccha tūrṇaṃ rathenaiva tatra tiṣṭhati sātyakiḥ
- 21
त्वया हीनं बलं ह्येतद्विद्रविष्यति भारत
आत्मार्थं योधय रणे सात्यकिं सत्यविक्रमम्
tvayā hīnaṃ balaṃ hyetadvidraviṣyati bhārata
ātmārthaṃ yodhaya raṇe sātyakiṃ satyavikramam
- 22
एवम् उक्तस्तव सुतो नाब्रवीत्किंचिद् अप्यसौ
श्रुतं चाश्रुतवत्कृत्वा प्रायाद्येन स सात्यकिः
evam uktastava suto nābravītkiṃcid apyasau
śrutaṃ cāśrutavatkṛtvā prāyādyena sa sātyakiḥ
- 23
सैन्येन महता युक्तो म्लेच्छानाम् अनिवर्तिनाम्
आसाद्य च रणे यत्तो युयुधानम् अयोधयत्
sainyena mahatā yukto mlecchānām anivartinām
āsādya ca raṇe yatto yuyudhānam ayodhayat
- 24
द्रोणो ऽपि रथिनां श्रेष्ठः पाञ्चालान्पाण्डवांस्तथा
अभ्यद्रवत संक्रुद्धो जवम् आस्थाय मध्यमम्
droṇo 'pi rathināṃ śreṣṭhaḥ pāñcālānpāṇḍavāṃstathā
abhyadravata saṃkruddho javam āsthāya madhyamam
- 25
प्रविश्य च रणे द्रोणः पाञ्चालानां वरूथिनीम्
द्रावयामास योधान्वै शतशो ऽथ सहस्रशः
praviśya ca raṇe droṇaḥ pāñcālānāṃ varūthinīm
drāvayāmāsa yodhānvai śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 26
ततो द्रोणो महाराज नाम विश्राव्य संयुगे
पाण्डुपाञ्चालमत्स्यानां प्रचक्रे कदनं महत्
tato droṇo mahārāja nāma viśrāvya saṃyuge
pāṇḍupāñcālamatsyānāṃ pracakre kadanaṃ mahat
- 27
तं जयन्तम् अनीकानि भारद्वाजं ततस्ततः
पाञ्चालपुत्रो द्युतिमान्वीरकेतुः समभ्ययात्
taṃ jayantam anīkāni bhāradvājaṃ tatastataḥ
pāñcālaputro dyutimānvīraketuḥ samabhyayāt
- 28
स द्रोणं पञ्चभिर्विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभिः
ध्वजम् एकेन विव्याध सारथिं चास्य सप्तभिः
sa droṇaṃ pañcabhirviddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
dhvajam ekena vivyādha sārathiṃ cāsya saptabhiḥ
- 29
तत्राद्भुतं महाराज दृष्टवान् अस्मि संयुगे
यद्द्रोणो रभसं युद्धे पाञ्चाल्यं नाभ्यवर्तत
tatrādbhutaṃ mahārāja dṛṣṭavān asmi saṃyuge
yaddroṇo rabhasaṃ yuddhe pāñcālyaṃ nābhyavartata
- 30
संनिरुद्धं रणे द्रोणं पाञ्चाला वीक्ष्य मारिष
आवव्रुः सर्वतो राजन्धर्मपुत्रजयैषिणः
saṃniruddhaṃ raṇe droṇaṃ pāñcālā vīkṣya māriṣa
āvavruḥ sarvato rājandharmaputrajayaiṣiṇaḥ

