40 shlokas
- 1
संजय उवाच
सम्प्रेक्ष्य समरे भीमं रक्षसा ग्रस्तम् अन्तिकात्
वासुदेवो ऽब्रवीद्वाक्यं घटोत्कचम् इदं तदा
saṃjaya uvāca
samprekṣya samare bhīmaṃ rakṣasā grastam antikāt
vāsudevo 'bravīdvākyaṃ ghaṭotkacam idaṃ tadā
- 2
पश्य भीमं महाबाहो रक्षसा ग्रस्तम् अन्तिकात्
पश्यतां सर्वसैन्यानां तव चैव महाद्युते
paśya bhīmaṃ mahābāho rakṣasā grastam antikāt
paśyatāṃ sarvasainyānāṃ tava caiva mahādyute
- 3
स कर्णं त्वं समुत्सृज्य राक्षसेन्द्रम् अलायुधम्
जहि क्षिप्रं महाबाहो पश्चात्कर्णं वधिष्यसि
sa karṇaṃ tvaṃ samutsṛjya rākṣasendram alāyudham
jahi kṣipraṃ mahābāho paścātkarṇaṃ vadhiṣyasi
- 4
स वार्ष्णेयवचः श्रुत्वा कर्णम् उत्सृज्य वीर्यवान्
युयुधे राक्षसेन्द्रेण बकभ्रात्रा घटोत्कचः
तयोः सुतुमुलं युद्धं बभूव निशि रक्षसोः
sa vārṣṇeyavacaḥ śrutvā karṇam utsṛjya vīryavān
yuyudhe rākṣasendreṇa bakabhrātrā ghaṭotkacaḥ
tayoḥ sutumulaṃ yuddhaṃ babhūva niśi rakṣasoḥ
- 5
अलायुधस्य योधांस्तु राक्षसान्भीमदर्शनान्
वेगेनापततः शूरान्प्रगृहीतशरासनान्
alāyudhasya yodhāṃstu rākṣasānbhīmadarśanān
vegenāpatataḥ śūrānpragṛhītaśarāsanān
- 6
आत्तायुधः सुसंक्रुद्धो युयुधानो महारथः
नकुलः सहदेवश्च चिछिदुर्निशितैः शरैः
āttāyudhaḥ susaṃkruddho yuyudhāno mahārathaḥ
nakulaḥ sahadevaśca cichidurniśitaiḥ śaraiḥ
- 7
सर्वांश्च समरे राजन्किरीटी क्षत्रियर्षभान्
परिचिक्षेप बीभत्सुः सर्वतः प्रक्षिपञ्शरान्
sarvāṃśca samare rājankirīṭī kṣatriyarṣabhān
paricikṣepa bībhatsuḥ sarvataḥ prakṣipañśarān
- 8
कर्णश्च समरे राजन्व्यद्रावयत पार्थिवान्
धृष्टद्युम्नशिखण्ड्यादीन्पाञ्चालानां महारथान्
karṇaśca samare rājanvyadrāvayata pārthivān
dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍyādīnpāñcālānāṃ mahārathān
- 9
तान्वध्यमानान्दृष्ट्वा तु भीमो भीमपराक्रमः
अभ्ययात्त्वरितः कर्णं विशिखान्विकिरन्रणे
tānvadhyamānāndṛṣṭvā tu bhīmo bhīmaparākramaḥ
abhyayāttvaritaḥ karṇaṃ viśikhānvikiranraṇe
- 10
ततस्ते ऽप्याययुर्हत्वा राक्षसान्यत्र सूतजः
नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः
ते कर्णं योधयामासुः पाञ्चाला द्रोणम् एव च
tataste 'pyāyayurhatvā rākṣasānyatra sūtajaḥ
nakulaḥ sahadevaśca sātyakiśca mahārathaḥ
te karṇaṃ yodhayāmāsuḥ pāñcālā droṇam eva ca
- 11
अलायुधस्तु संक्रुद्धो घटोत्कचम् अरिंदमम्
परिघेणातिकायेन ताडयामास मूर्धनि
alāyudhastu saṃkruddho ghaṭotkacam ariṃdamam
parigheṇātikāyena tāḍayāmāsa mūrdhani
- 12
स तु तेन प्रहारेण भैमसेनिर्महाबलः
ईषन्मूर्छान्वितो ऽऽत्मानं संस्तम्भयत वीर्यवान्
sa tu tena prahāreṇa bhaimasenirmahābalaḥ
īṣanmūrchānvito ''tmānaṃ saṃstambhayata vīryavān
- 13
ततो दीप्ताग्निसंकाशां शतघण्टाम् अलंकृताम्
चिक्षेप समरे तस्मै गदां काञ्चनभूषणाम्
tato dīptāgnisaṃkāśāṃ śataghaṇṭām alaṃkṛtām
cikṣepa samare tasmai gadāṃ kāñcanabhūṣaṇām
- 14
सा हयान्सारथिं चैव रथं चास्य महास्वना
चूर्णयामास वेगेन विसृष्टा भीमकर्मणा
sā hayānsārathiṃ caiva rathaṃ cāsya mahāsvanā
cūrṇayāmāsa vegena visṛṣṭā bhīmakarmaṇā
- 15
स भग्नहयचक्राक्षो विशीर्णध्वजकूबरः
उत्पपात रथात्तूर्णं मायाम् आस्थाय राक्षसीम्
sa bhagnahayacakrākṣo viśīrṇadhvajakūbaraḥ
utpapāta rathāttūrṇaṃ māyām āsthāya rākṣasīm
- 16
स समास्थाय मायां तु ववर्ष रुधिरं बहु
विद्युद्विभ्राजितं चासीत्तिमिराभ्राकुलं नभः
sa samāsthāya māyāṃ tu vavarṣa rudhiraṃ bahu
vidyudvibhrājitaṃ cāsīttimirābhrākulaṃ nabhaḥ
- 17
ततो वज्रनिपाताश्च साशनिस्तनयित्नवः
महांश्चटचटाशब्दस्तत्रासीद्धि महाहवे
tato vajranipātāśca sāśanistanayitnavaḥ
mahāṃścaṭacaṭāśabdastatrāsīddhi mahāhave
- 18
तां प्रेक्ष्य विहितां मायां राक्षसो राक्षसेन तु
ऊर्ध्वम् उत्पत्य हैडिम्बस्तां मायां माययावधीत्
tāṃ prekṣya vihitāṃ māyāṃ rākṣaso rākṣasena tu
ūrdhvam utpatya haiḍimbastāṃ māyāṃ māyayāvadhīt
- 19
सो ऽभिवीक्ष्य हतां मायां मायावी माययैव हि
अश्मवर्षं सुतुमुलं विससर्ज घटोत्कचे
so 'bhivīkṣya hatāṃ māyāṃ māyāvī māyayaiva hi
aśmavarṣaṃ sutumulaṃ visasarja ghaṭotkace
- 20
अश्मवर्षं स तद्घोरं शरवर्षेण वीर्यवान्
दिशो विध्वंसयामास तद् अद्भुतम् इवाभवत्
aśmavarṣaṃ sa tadghoraṃ śaravarṣeṇa vīryavān
diśo vidhvaṃsayāmāsa tad adbhutam ivābhavat
- 21
ततो नानाप्रहरणैर् अन्योन्यम् अभिवर्षताम्
आयसैः परिघैः शूलैर्गदामुसलमुद्गरैः
tato nānāpraharaṇair anyonyam abhivarṣatām
āyasaiḥ parighaiḥ śūlairgadāmusalamudgaraiḥ
- 22
पिनाकैः करवालैश्च तोमरप्रासकम्पनैः
नाराचैर्निशितैर्भल्लैः शरैश्चक्रैः परश्वधैः
pinākaiḥ karavālaiśca tomaraprāsakampanaiḥ
nārācairniśitairbhallaiḥ śaraiścakraiḥ paraśvadhaiḥ
- 23
अयोगुडैर्भिण्डिपालैर्गोशीर्षोलूखलैर् अपि
उत्पाट्य च महाशाखैर्विविधैर्जगतीरुहैः
ayoguḍairbhiṇḍipālairgośīrṣolūkhalair api
utpāṭya ca mahāśākhairvividhairjagatīruhaiḥ
- 24
शमीपीलुकरीरैश्च शम्याकैश्चैव भारत
इङ्गुदैर्बदरीभिश्च कोविदारैश्च पुष्पितैः
śamīpīlukarīraiśca śamyākaiścaiva bhārata
iṅgudairbadarībhiśca kovidāraiśca puṣpitaiḥ
- 25
पलाशैर् अरिमेदैश्च प्लक्षन्यग्रोधपिप्पलैः
महद्भिः समरे तस्मिन् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः
palāśair arimedaiśca plakṣanyagrodhapippalaiḥ
mahadbhiḥ samare tasmin anyonyam abhijaghnatuḥ
- 26
विविधैः पर्वताग्रैश्च नानाधातुभिर् आचितैः
तेषां शब्दो महान् आसीद्वज्राणां भिद्यताम् इव
vividhaiḥ parvatāgraiśca nānādhātubhir ācitaiḥ
teṣāṃ śabdo mahān āsīdvajrāṇāṃ bhidyatām iva
- 27
युद्धं तद् अभवद्घोरं भैम्यलायुधयोर्नृप
हरीन्द्रयोर्यथा राजन्वालिसुग्रीवयोः पुरा
yuddhaṃ tad abhavadghoraṃ bhaimyalāyudhayornṛpa
harīndrayoryathā rājanvālisugrīvayoḥ purā
- 28
तौ युद्ध्वा विविधैर्घोरैर् आयुधैर्विशिखैस्तथा
प्रगृह्य निशितौ खड्गावन्योन्यम् अभिजघ्नतुः
tau yuddhvā vividhairghorair āyudhairviśikhaistathā
pragṛhya niśitau khaḍgāvanyonyam abhijaghnatuḥ
- 29
तावन्योन्यम् अभिद्रुत्य केशेषु सुमहाबलौ
भुजाभ्यां पर्यगृह्णीतां महाकायौ महाबलौ
tāvanyonyam abhidrutya keśeṣu sumahābalau
bhujābhyāṃ paryagṛhṇītāṃ mahākāyau mahābalau
- 30
तौ भिन्नगात्रौ प्रस्वेदं सुस्रुवाते जनाधिप
रुधिरं च महाकायावभिवृष्टाविवाचलौ
tau bhinnagātrau prasvedaṃ susruvāte janādhipa
rudhiraṃ ca mahākāyāvabhivṛṣṭāvivācalau

