61 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततः स कदनं चक्रे रिपूणां द्रोणनन्दनः
युगान्ते सर्वभूतानां कालसृष्ट इवान्तकः
saṃjaya uvāca
tataḥ sa kadanaṃ cakre ripūṇāṃ droṇanandanaḥ
yugānte sarvabhūtānāṃ kālasṛṣṭa ivāntakaḥ
- 2
ध्वजद्रुमं शस्त्रशृङ्गं हतनागमहाशिलम्
अश्वकिंपुरुषाकीर्णं शरासनलतावृतम्
dhvajadrumaṃ śastraśṛṅgaṃ hatanāgamahāśilam
aśvakiṃpuruṣākīrṇaṃ śarāsanalatāvṛtam
- 3
शूलक्रव्यादसंघुष्टं भूतयक्षगणाकुलम्
निहत्य शात्रवान्भल्लैः सो ऽचिनोद्देहपर्वतम्
śūlakravyādasaṃghuṣṭaṃ bhūtayakṣagaṇākulam
nihatya śātravānbhallaiḥ so 'cinoddehaparvatam
- 4
ततो वेगेन महता विनद्य स नरर्षभः
प्रतिज्ञां श्रावयामास पुनर् एव तवात्मजम्
tato vegena mahatā vinadya sa nararṣabhaḥ
pratijñāṃ śrāvayāmāsa punar eva tavātmajam
- 5
यस्माद्युध्यन्तम् आचार्यं धर्मकञ्चुकम् आस्थितः
मुञ्च शस्त्रम् इति प्राह कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
yasmādyudhyantam ācāryaṃ dharmakañcukam āsthitaḥ
muñca śastram iti prāha kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
- 6
तस्मात्संपश्यतस्तस्य द्रावयिष्यामि वाहिनीम्
विद्राव्य सत्यं हन्तास्मि पापं पाञ्चाल्यम् एव तु
tasmātsaṃpaśyatastasya drāvayiṣyāmi vāhinīm
vidrāvya satyaṃ hantāsmi pāpaṃ pāñcālyam eva tu
- 7
सर्वान् एतान्हनिष्यामि यदि योत्स्यन्ति मां रणे
सत्यं ते प्रतिजानामि परावर्तय वाहिनीम्
sarvān etānhaniṣyāmi yadi yotsyanti māṃ raṇe
satyaṃ te pratijānāmi parāvartaya vāhinīm
- 8
तच्छ्रुत्वा तव पुत्रस्तु वाहिनीं पर्यवर्तयत्
सिंहनादेन महता व्यपोह्य सुमहद्भयम्
tacchrutvā tava putrastu vāhinīṃ paryavartayat
siṃhanādena mahatā vyapohya sumahadbhayam
- 9
ततः समागमो राजन्कुरुपाण्डवसेनयोः
पुनर् एवाभवत्तीव्रः पूर्णसागरयोर् इव
tataḥ samāgamo rājankurupāṇḍavasenayoḥ
punar evābhavattīvraḥ pūrṇasāgarayor iva
- 10
संरब्धा हि स्थिरीभूता द्रोणपुत्रेण कौरवाः
उदग्राः पाण्डुपाञ्चाला द्रोणस्य निधनेन च
saṃrabdhā hi sthirībhūtā droṇaputreṇa kauravāḥ
udagrāḥ pāṇḍupāñcālā droṇasya nidhanena ca
- 11
तेषां परमहृष्टानां जयम् आत्मनि पश्यताम्
संरब्धानां महावेगः प्रादुरासीद्रणाजिरे
teṣāṃ paramahṛṣṭānāṃ jayam ātmani paśyatām
saṃrabdhānāṃ mahāvegaḥ prādurāsīdraṇājire
- 12
यथा शिलोच्चये शैलः सागरे सागरो यथा
प्रतिहन्येत राजेन्द्र तथासन्कुरुपाण्डवाः
yathā śiloccaye śailaḥ sāgare sāgaro yathā
pratihanyeta rājendra tathāsankurupāṇḍavāḥ
- 13
ततः शङ्खसहस्राणि भेरीणाम् अयुतानि च
अवादयन्त संहृष्टाः कुरुपाण्डवसैनिकाः
tataḥ śaṅkhasahasrāṇi bherīṇām ayutāni ca
avādayanta saṃhṛṣṭāḥ kurupāṇḍavasainikāḥ
- 14
ततो निर्मथ्यमानस्य सागरस्येव निस्वनः
अभवत्तस्य सैन्यस्य सुमहान् अद्भुतोपमः
tato nirmathyamānasya sāgarasyeva nisvanaḥ
abhavattasya sainyasya sumahān adbhutopamaḥ
- 15
प्रादुश्चक्रे ततो द्रौणिर् अस्त्रं नारायणं तदा
अभिसंधाय पाण्डूनां पाञ्चालानां च वाहिनीम्
prāduścakre tato drauṇir astraṃ nārāyaṇaṃ tadā
abhisaṃdhāya pāṇḍūnāṃ pāñcālānāṃ ca vāhinīm
- 16
प्रादुरासंस्ततो बाणा दीप्ताग्राः खे सहस्रशः
पाण्डवान्भक्षयिष्यन्तो दीप्तास्या इव पन्नगाः
prādurāsaṃstato bāṇā dīptāgrāḥ khe sahasraśaḥ
pāṇḍavānbhakṣayiṣyanto dīptāsyā iva pannagāḥ
- 17
ते दिशः खं च सैन्यं च समावृण्वन्महाहवे
मुहूर्ताद्भास्करस्येव राजंल्लोकं गभस्तयः
te diśaḥ khaṃ ca sainyaṃ ca samāvṛṇvanmahāhave
muhūrtādbhāskarasyeva rājaṃllokaṃ gabhastayaḥ
- 18
तथापरे द्योतमाना ज्योतींषीवाम्बरे ऽमले
प्रादुरासन्महीपाल कार्ष्णायसमया गुडाः
tathāpare dyotamānā jyotīṃṣīvāmbare 'male
prādurāsanmahīpāla kārṣṇāyasamayā guḍāḥ
- 19
चतुर्दिशं विचित्राश्च शतघ्न्यो ऽथ हुताशदाः
चक्राणि च क्षुरान्तानि मण्डलानीव भास्वतः
caturdiśaṃ vicitrāśca śataghnyo 'tha hutāśadāḥ
cakrāṇi ca kṣurāntāni maṇḍalānīva bhāsvataḥ
- 20
शस्त्राकृतिभिर् आकीर्णम् अतीव भरतर्षभ
दृष्ट्वान्तरिक्षम् आविग्नाः पाण्डुपाञ्चालसृञ्जयाः
śastrākṛtibhir ākīrṇam atīva bharatarṣabha
dṛṣṭvāntarikṣam āvignāḥ pāṇḍupāñcālasṛñjayāḥ
- 21
यथा यथा ह्ययुध्यन्त पाण्डवानां महारथाः
तथा तथा तद् अस्त्रं वै व्यवर्धत जनाधिप
yathā yathā hyayudhyanta pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
tathā tathā tad astraṃ vai vyavardhata janādhipa
- 22
वध्यमानास्तथास्त्रेण तेन नारायणेन वै
दह्यमानानलेनेव सर्वतो ऽभ्यर्दिता रणे
vadhyamānāstathāstreṇa tena nārāyaṇena vai
dahyamānānaleneva sarvato 'bhyarditā raṇe
- 23
यथा हि शिशिरापाये दहेत्कक्षं हुताशनः
तथा तद् अस्त्रं पाण्डूनां ददाह ध्वजिनीं प्रभो
yathā hi śiśirāpāye dahetkakṣaṃ hutāśanaḥ
tathā tad astraṃ pāṇḍūnāṃ dadāha dhvajinīṃ prabho
- 24
आपूर्यमाणेनास्त्रेण सैन्ये क्षीयति चाभिभो
जगाम परमं त्रासं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
āpūryamāṇenāstreṇa sainye kṣīyati cābhibho
jagāma paramaṃ trāsaṃ dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
- 25
द्रवमाणं तु तत्सैन्यं दृष्ट्वा विगतचेतनम्
मध्यस्थतां च पार्थस्य धर्मपुत्रो ऽब्रवीद् इदम्
dravamāṇaṃ tu tatsainyaṃ dṛṣṭvā vigatacetanam
madhyasthatāṃ ca pārthasya dharmaputro 'bravīd idam
- 26
धृष्टद्युम्न पलायस्व सह पाञ्चालसेनया
सात्यके त्वं च गच्छस्व वृष्ण्यन्धकवृतो गृहान्
dhṛṣṭadyumna palāyasva saha pāñcālasenayā
sātyake tvaṃ ca gacchasva vṛṣṇyandhakavṛto gṛhān
- 27
वासुदेवो ऽपि धर्मात्मा करिष्यत्यात्मनः क्षमम्
उपदेष्टुं समर्थो ऽयं लोकस्य किमुतात्मनः
vāsudevo 'pi dharmātmā kariṣyatyātmanaḥ kṣamam
upadeṣṭuṃ samartho 'yaṃ lokasya kimutātmanaḥ
- 28
संग्रामस्तु न कर्तव्यः सर्वसैन्यान्ब्रवीमि वः
अहं हि सह सोदर्यैः प्रवेक्ष्ये हव्यवाहनम्
saṃgrāmastu na kartavyaḥ sarvasainyānbravīmi vaḥ
ahaṃ hi saha sodaryaiḥ pravekṣye havyavāhanam
- 29
भीष्मद्रोणार्णवं तीर्त्वा संग्रामं भीरुदुस्तरम्
अवसत्स्याम्यसलिले सगणो द्रौणिगोष्पदे
bhīṣmadroṇārṇavaṃ tīrtvā saṃgrāmaṃ bhīrudustaram
avasatsyāmyasalile sagaṇo drauṇigoṣpade
- 30
कामः संपद्यताम् अस्य बीभत्सोर् आशु मां प्रति
कल्याणवृत्त आचार्यो मया युधि निपातितः
kāmaḥ saṃpadyatām asya bībhatsor āśu māṃ prati
kalyāṇavṛtta ācāryo mayā yudhi nipātitaḥ

