62 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
कर्णदुर्योधनादीनां शकुनेः सौबलस्य च
अपनीतं महत्तात तव चैव विशेषतः
dhṛtarāṣṭra uvāca
karṇaduryodhanādīnāṃ śakuneḥ saubalasya ca
apanītaṃ mahattāta tava caiva viśeṣataḥ
- 2
यद् आजानीत तां शक्तिम् एकघ्नीं सततं रणे
अनिवार्याम् असह्यां च देवैर् अपि सवासवैः
yad ājānīta tāṃ śaktim ekaghnīṃ satataṃ raṇe
anivāryām asahyāṃ ca devair api savāsavaiḥ
- 3
सा किमर्थं न कर्णेन प्रवृत्ते समरे पुरा
न देवकीसुते मुक्ता फल्गुने वापि संजय
sā kimarthaṃ na karṇena pravṛtte samare purā
na devakīsute muktā phalgune vāpi saṃjaya
- 4
संजय उवाच
संग्रामाद्विनिवृत्तानां सर्वेषां नो विशां पते
रात्रौ कुरुकुलश्रेष्ठ मन्त्रो ऽयं समजायत
saṃjaya uvāca
saṃgrāmādvinivṛttānāṃ sarveṣāṃ no viśāṃ pate
rātrau kurukulaśreṣṭha mantro 'yaṃ samajāyata
- 5
प्रभातमात्रे श्वोभूते केशवायार्जुनाय वा
शक्तिर् एषा विमोक्तव्या कर्ण कर्णेति नित्यशः
prabhātamātre śvobhūte keśavāyārjunāya vā
śaktir eṣā vimoktavyā karṇa karṇeti nityaśaḥ
- 6
ततः प्रभातसमये राजन्कर्णस्य दैवतैः
अन्येषां चैव योधानां सा बुद्धिर्नश्यते पुनः
tataḥ prabhātasamaye rājankarṇasya daivataiḥ
anyeṣāṃ caiva yodhānāṃ sā buddhirnaśyate punaḥ
- 7
दैवम् एव परं मन्ये यत्कर्णो हस्तसंस्थया
न जघान रणे पार्थं कृष्णं वा देवकीसुतम्
daivam eva paraṃ manye yatkarṇo hastasaṃsthayā
na jaghāna raṇe pārthaṃ kṛṣṇaṃ vā devakīsutam
- 8
तस्य हस्तस्थिता शक्तिः कालरात्रिर् इवोद्यता
दैवोपहतबुद्धित्वान्न तां कर्णो विमुक्तवान्
tasya hastasthitā śaktiḥ kālarātrir ivodyatā
daivopahatabuddhitvānna tāṃ karṇo vimuktavān
- 9
कृष्णे वा देवकीपुत्रे मोहितो देवमायया
पार्थे वा शक्रकल्पे वै वधार्थं वासवीं प्रभो
kṛṣṇe vā devakīputre mohito devamāyayā
pārthe vā śakrakalpe vai vadhārthaṃ vāsavīṃ prabho
- 10
धृतराष्ट्र उवाच
दैवेनैव हता यूयं स्वबुद्ध्या केशवस्य च
गता हि वासवी हत्वा तृणभूतं घटोत्कचम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
daivenaiva hatā yūyaṃ svabuddhyā keśavasya ca
gatā hi vāsavī hatvā tṛṇabhūtaṃ ghaṭotkacam
- 11
कर्णश्च मम पुत्राश्च सर्वे चान्ये च पार्थिवाः
अनेन दुष्प्रणीतेन गता वैवस्वतक्षयम्
karṇaśca mama putrāśca sarve cānye ca pārthivāḥ
anena duṣpraṇītena gatā vaivasvatakṣayam
- 12
भूय एव तु मे शंस यथा युद्धम् अवर्तत
कुरूणां पाण्डवानां च हैडिम्बे निहते तदा
bhūya eva tu me śaṃsa yathā yuddham avartata
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca haiḍimbe nihate tadā
- 13
ये च ते ऽभ्यद्रवन्द्रोणं व्यूढानीकाः प्रहारिणः
सृञ्जयाः सह पाञ्चालैस्ते ऽप्यकुर्वन्कथं रणम्
ye ca te 'bhyadravandroṇaṃ vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ
sṛñjayāḥ saha pāñcālaiste 'pyakurvankathaṃ raṇam
- 14
सौमदत्तेर्वधाद्द्रोणम् आयस्तं सैन्धवस्य च
अमर्षाज्जीवितं त्यक्त्वा गाहमानं वरूथिनीम्
saumadattervadhāddroṇam āyastaṃ saindhavasya ca
amarṣājjīvitaṃ tyaktvā gāhamānaṃ varūthinīm
- 15
जृम्भमाणम् इव व्याघ्रं व्यात्ताननम् इवान्तकम्
कथं प्रत्युद्ययुर्द्रोणम् अस्यन्तं पाण्डुसृञ्जयाः
jṛmbhamāṇam iva vyāghraṃ vyāttānanam ivāntakam
kathaṃ pratyudyayurdroṇam asyantaṃ pāṇḍusṛñjayāḥ
- 16
आचार्यं ये च ते ऽरक्षन्दुर्योधनपुरोगमाः
द्रौणिकर्णकृपास्तात ते ऽप्यकुर्वन्किम् आहवे
ācāryaṃ ye ca te 'rakṣanduryodhanapurogamāḥ
drauṇikarṇakṛpāstāta te 'pyakurvankim āhave
- 17
भारद्वाजं जिघांसन्तौ सव्यसाचिवृकोदरौ
समार्छन्मामका युद्धे कथं संजय शंस मे
bhāradvājaṃ jighāṃsantau savyasācivṛkodarau
samārchanmāmakā yuddhe kathaṃ saṃjaya śaṃsa me
- 18
सिन्धुराजवधेनेमे घटोत्कचवधेन ते
अमर्षिताः सुसंक्रुद्धा रणं चक्रुः कथं निशि
sindhurājavadheneme ghaṭotkacavadhena te
amarṣitāḥ susaṃkruddhā raṇaṃ cakruḥ kathaṃ niśi
- 19
संजय उवाच
हते घटोत्कचे राजन्कर्णेन निशि राक्षसे
प्रणदत्सु च हृष्टेषु तावकेषु युयुत्सुषु
saṃjaya uvāca
hate ghaṭotkace rājankarṇena niśi rākṣase
praṇadatsu ca hṛṣṭeṣu tāvakeṣu yuyutsuṣu
- 20
आपतत्सु च वेगेन वध्यमाने बले ऽपि च
विगाढायां रजन्यां च राजा दैन्यं परं गतः
āpatatsu ca vegena vadhyamāne bale 'pi ca
vigāḍhāyāṃ rajanyāṃ ca rājā dainyaṃ paraṃ gataḥ
- 21
अब्रवीच्च महाबाहुर्भीमसेनं परंतपः
आवारय महाबाहो धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम्
हैडिम्बस्याभिघातेन मोहो माम् आविशन्महान्
abravīcca mahābāhurbhīmasenaṃ paraṃtapaḥ
āvāraya mahābāho dhārtarāṣṭrasya vāhinīm
haiḍimbasyābhighātena moho mām āviśanmahān
- 22
एवं भीमं समादिश्य स्वरथे समुपाविशत्
अश्रुपूर्णमुखो राजा निःश्वसंश्च पुनः पुनः
कश्मलं प्राविशद्घोरं दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम्
evaṃ bhīmaṃ samādiśya svarathe samupāviśat
aśrupūrṇamukho rājā niḥśvasaṃśca punaḥ punaḥ
kaśmalaṃ prāviśadghoraṃ dṛṣṭvā karṇasya vikramam
- 23
तं तथा व्यथितं दृष्ट्वा कृष्णो वचनम् अब्रवीत्
मा व्यथां कुरु कौन्तेय नैतत्त्वय्युपपद्यते
वैक्लव्यं भरतश्रेष्ठ यथा प्राकृतपूरुषे
taṃ tathā vyathitaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇo vacanam abravīt
mā vyathāṃ kuru kaunteya naitattvayyupapadyate
vaiklavyaṃ bharataśreṣṭha yathā prākṛtapūruṣe
- 24
उत्तिष्ठ राजन्युध्यस्व वह गुर्वीं धुरं विभो
त्वयि वैक्लव्यम् आपन्ने संशयो विजये भवेत्
uttiṣṭha rājanyudhyasva vaha gurvīṃ dhuraṃ vibho
tvayi vaiklavyam āpanne saṃśayo vijaye bhavet
- 25
श्रुत्वा कृष्णस्य वचनं धर्मराजो युधिष्ठिरः
विमृज्य नेत्रे पाणिभ्यां कृष्णं वचनम् अब्रवीत्
śrutvā kṛṣṇasya vacanaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
vimṛjya netre pāṇibhyāṃ kṛṣṇaṃ vacanam abravīt
- 26
विदिता ते महाबाहो धर्माणां परमा गतिः
ब्रह्महत्याफलं तस्य यः कृतं नावबुध्यते
viditā te mahābāho dharmāṇāṃ paramā gatiḥ
brahmahatyāphalaṃ tasya yaḥ kṛtaṃ nāvabudhyate
- 27
अस्माकं हि वनस्थानां हैडिम्बेन महात्मना
बालेनापि सता तेन कृतं साह्यं जनार्दन
asmākaṃ hi vanasthānāṃ haiḍimbena mahātmanā
bālenāpi satā tena kṛtaṃ sāhyaṃ janārdana
- 28
अस्त्रहेतोर्गतं ज्ञात्वा पाण्डवं श्वेतवाहनम्
असौ कृष्ण महेष्वासः काम्यके माम् उपस्थितः
उषितश्च सहास्माभिर्यावन्नासीद्धनंजयः
astrahetorgataṃ jñātvā pāṇḍavaṃ śvetavāhanam
asau kṛṣṇa maheṣvāsaḥ kāmyake mām upasthitaḥ
uṣitaśca sahāsmābhiryāvannāsīddhanaṃjayaḥ
- 29
गन्धमादनयात्रायां दुर्गेभ्यश्च स्म तारिताः
पाञ्चाली च परिश्रान्ता पृष्ठेनोढा महात्मना
gandhamādanayātrāyāṃ durgebhyaśca sma tāritāḥ
pāñcālī ca pariśrāntā pṛṣṭhenoḍhā mahātmanā
- 30
आरम्भाच्चैव युद्धानां यद् एष कृतवान्प्रभो
मदर्थं दुष्करं कर्म कृतं तेन महात्मना
ārambhāccaiva yuddhānāṃ yad eṣa kṛtavānprabho
madarthaṃ duṣkaraṃ karma kṛtaṃ tena mahātmanā

