21 shlokas
- 1
संजय उवाच
तस्मिंस्तु निहते वीरे सौभद्रे रथयूथपे
विमुक्तरथसंनाहाः सर्वे निक्षिप्तकार्मुकाः
saṃjaya uvāca
tasmiṃstu nihate vīre saubhadre rathayūthape
vimuktarathasaṃnāhāḥ sarve nikṣiptakārmukāḥ
- 2
उपोपविष्टा राजानं परिवार्य युधिष्ठिरम्
तद् एव दुःखं ध्यायन्तः सौभद्रगतमानसाः
upopaviṣṭā rājānaṃ parivārya yudhiṣṭhiram
tad eva duḥkhaṃ dhyāyantaḥ saubhadragatamānasāḥ
- 3
ततो युधिष्ठिरो राजा विललाप सुदुःखितः
अभिमन्यौ हते वीरे भ्रातुः पुत्रे महारथे
tato yudhiṣṭhiro rājā vilalāpa suduḥkhitaḥ
abhimanyau hate vīre bhrātuḥ putre mahārathe
- 4
द्रोणानीकम् असंबाधं मम प्रियचिकीर्षया
भित्त्वा व्यूहं प्रविष्टो ऽसौ गोमध्यम् इव केसरी
droṇānīkam asaṃbādhaṃ mama priyacikīrṣayā
bhittvā vyūhaṃ praviṣṭo 'sau gomadhyam iva kesarī
- 5
यस्य शूरा महेष्वासाः प्रत्यनीकगता रणे
प्रभग्ना विनिवर्तन्ते कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः
yasya śūrā maheṣvāsāḥ pratyanīkagatā raṇe
prabhagnā vinivartante kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ
- 6
अत्यन्तशत्रुर् अस्माकं येन दुःशासनः शरैः
क्षिप्रं ह्यभिमुखः संख्ये विसंज्ञो विमुखीकृतः
atyantaśatrur asmākaṃ yena duḥśāsanaḥ śaraiḥ
kṣipraṃ hyabhimukhaḥ saṃkhye visaṃjño vimukhīkṛtaḥ
- 7
स तीर्त्वा दुस्तरं वीरो द्रोणानीकमहार्णवम्
प्राप्य दौःशासनिं कार्ष्णिर्यातो वैवस्वतक्षयम्
sa tīrtvā dustaraṃ vīro droṇānīkamahārṇavam
prāpya dauḥśāsaniṃ kārṣṇiryāto vaivasvatakṣayam
- 8
कथं द्रक्ष्यामि कौन्तेयं सौभद्रे निहते ऽर्जुनम्
सुभद्रां वा महाभागां प्रियं पुत्रम् अपश्यतीम्
kathaṃ drakṣyāmi kaunteyaṃ saubhadre nihate 'rjunam
subhadrāṃ vā mahābhāgāṃ priyaṃ putram apaśyatīm
- 9
किंस्विद्वयम् अपेतार्थम् अश्लिष्टम् असमञ्जसम्
तावुभौ प्रतिवक्ष्यामो हृषीकेशधनंजयौ
kiṃsvidvayam apetārtham aśliṣṭam asamañjasam
tāvubhau prativakṣyāmo hṛṣīkeśadhanaṃjayau
- 10
अहम् एव सुभद्रायाः केशवार्जुनयोर् अपि
प्रियकामो जयाकाङ्क्षी कृतवान् इदम् अप्रियम्
aham eva subhadrāyāḥ keśavārjunayor api
priyakāmo jayākāṅkṣī kṛtavān idam apriyam
- 11
न लुब्धो बुध्यते दोषान्मोहाल्लोभः प्रवर्तते
मधुलिप्सुर्हि नापश्यं प्रपातम् इदम् ईदृशम्
na lubdho budhyate doṣānmohāllobhaḥ pravartate
madhulipsurhi nāpaśyaṃ prapātam idam īdṛśam
- 12
यो हि भोज्ये पुरस्कार्यो यानेषु शयनेषु च
भूषणेषु च सो ऽस्माभिर्बालो युधि पुरस्कृतः
yo hi bhojye puraskāryo yāneṣu śayaneṣu ca
bhūṣaṇeṣu ca so 'smābhirbālo yudhi puraskṛtaḥ
- 13
कथं हि बालस्तरुणो युद्धानाम् अविशारदः
सदश्व इव संबाधे विषमे क्षेमम् अर्हति
kathaṃ hi bālastaruṇo yuddhānām aviśāradaḥ
sadaśva iva saṃbādhe viṣame kṣemam arhati
- 14
नो चेद्धि वयम् अप्येनं महीम् अनुशयीमहि
बीभत्सोः कोपदीप्तस्य दग्धाः कृपणचक्षुषा
no ceddhi vayam apyenaṃ mahīm anuśayīmahi
bībhatsoḥ kopadīptasya dagdhāḥ kṛpaṇacakṣuṣā
- 15
अलुब्धो मतिमान्ह्रीमान्क्षमावान्रूपवान्बली
वपुष्मान्मानकृद्वीरः प्रियः सत्यपरायणः
alubdho matimānhrīmānkṣamāvānrūpavānbalī
vapuṣmānmānakṛdvīraḥ priyaḥ satyaparāyaṇaḥ
- 16
यस्य श्लाघन्ति विबुधाः कर्माण्यूर्जितकर्मणः
निवातकवचाञ्जघ्ने कालकेयांश्च वीर्यवान्
yasya ślāghanti vibudhāḥ karmāṇyūrjitakarmaṇaḥ
nivātakavacāñjaghne kālakeyāṃśca vīryavān
- 17
महेन्द्रशत्रवो येन हिरण्यपुरवासिनः
अक्ष्णोर्निमेषमात्रेण पौलोमाः सगणा हताः
mahendraśatravo yena hiraṇyapuravāsinaḥ
akṣṇornimeṣamātreṇa paulomāḥ sagaṇā hatāḥ
- 18
परेभ्यो ऽप्यभयार्थिभ्यो यो ददात्यभयं विभुः
तस्यास्माभिर्न शकितस्त्रातुम् अद्यात्मजो भयात्
parebhyo 'pyabhayārthibhyo yo dadātyabhayaṃ vibhuḥ
tasyāsmābhirna śakitastrātum adyātmajo bhayāt
- 19
भयं तु सुमहत्प्राप्तं धार्तराष्ट्रं महद्बलम्
पार्थः पुत्रवधात्क्रुद्धः कौरवाञ्शोषयिष्यति
bhayaṃ tu sumahatprāptaṃ dhārtarāṣṭraṃ mahadbalam
pārthaḥ putravadhātkruddhaḥ kauravāñśoṣayiṣyati
- 20
क्षुद्रः क्षुद्रसहायश्च स्वपक्षक्षयम् आतुरः
व्यक्तं दुर्योधनो दृष्ट्वा शोचन्हास्यति जीवितम्
kṣudraḥ kṣudrasahāyaśca svapakṣakṣayam āturaḥ
vyaktaṃ duryodhano dṛṣṭvā śocanhāsyati jīvitam
- 21
न मे जयः प्रीतिकरो न राज्यं न चामरत्वं न सुरैः सलोकता
इमं समीक्ष्याप्रतिवीर्यपौरुषं निपातितं देववरात्मजात्मजम्
na me jayaḥ prītikaro na rājyaṃ na cāmaratvaṃ na suraiḥ salokatā
imaṃ samīkṣyāprativīryapauruṣaṃ nipātitaṃ devavarātmajātmajam

