37 shlokas
- 1
संजय उवाच
हतं भीष्मम् आधिरथिर्विदित्वा भिन्नां नावम् इवात्यगाधे कुरूणाम्
सोदर्यवद्व्यसनात्सूतपुत्रः संतारयिष्यंस्तव पुत्रस्य सेनाम्
saṃjaya uvāca
hataṃ bhīṣmam ādhirathirviditvā bhinnāṃ nāvam ivātyagādhe kurūṇām
sodaryavadvyasanātsūtaputraḥ saṃtārayiṣyaṃstava putrasya senām
- 2
श्रुत्वा तु कर्णः पुरुषेन्द्रम् अच्युतं निपातितं शांतनवं महारथम्
अथोपायात्तूर्णम् अमित्रकर्शनो धनुर्धराणां प्रवरस्तदा वृषः
śrutvā tu karṇaḥ puruṣendram acyutaṃ nipātitaṃ śāṃtanavaṃ mahāratham
athopāyāttūrṇam amitrakarśano dhanurdharāṇāṃ pravarastadā vṛṣaḥ
- 3
हते तु भीष्मे रथसत्तमे परैर्निमज्जतीं नावम् इवार्णवे कुरून्
पितेव पुत्रांस्त्वरितो ऽभ्ययात्ततः संतारयिष्यंस्तव पुत्रस्य सेनाम्
hate tu bhīṣme rathasattame parairnimajjatīṃ nāvam ivārṇave kurūn
piteva putrāṃstvarito 'bhyayāttataḥ saṃtārayiṣyaṃstava putrasya senām
- 4
कर्ण उवाच
यस्मिन्धृतिर्बुद्धिपराक्रमौजो दमः सत्यं वीरगुणाश्च सर्वे
अस्त्राणि दिव्यान्यथ संनतिर्ह्रीः प्रिया च वाग् अनपायीनि भीष्मे
karṇa uvāca
yasmindhṛtirbuddhiparākramaujo damaḥ satyaṃ vīraguṇāśca sarve
astrāṇi divyānyatha saṃnatirhrīḥ priyā ca vāg anapāyīni bhīṣme
- 5
ब्रह्मद्विषघ्ने सततं कृतज्ञे सनातनं चन्द्रमसीव लक्ष्म
स चेत्प्रशान्तः परवीरहन्ता मन्ये हतान् एव हि सर्वयोधान्
brahmadviṣaghne satataṃ kṛtajñe sanātanaṃ candramasīva lakṣma
sa cetpraśāntaḥ paravīrahantā manye hatān eva hi sarvayodhān
- 6
नेह ध्रुवं किंचन जातु विद्यते अस्मिंल्लोके कर्मणो ऽनित्ययोगात्
सूर्योदये को हि विमुक्तसंशयो भावं कुर्वीताद्य महाव्रते हते
neha dhruvaṃ kiṃcana jātu vidyate asmiṃlloke karmaṇo 'nityayogāt
sūryodaye ko hi vimuktasaṃśayo bhāvaṃ kurvītādya mahāvrate hate
- 7
वसुप्रभावे वसुवीर्यसंभवे गते वसून् एव वसुंधराधिपे
वसूनि पुत्रांश्च वसुंधरां तथा कुरूंश्च शोचध्वम् इमां च वाहिनीम्
vasuprabhāve vasuvīryasaṃbhave gate vasūn eva vasuṃdharādhipe
vasūni putrāṃśca vasuṃdharāṃ tathā kurūṃśca śocadhvam imāṃ ca vāhinīm
- 8
संजय उवाच
महाप्रभावे वरदे निपातिते लोकश्रेष्ठे शांतनवे महौजसि
पराजितेषु भरतेषु दुर्मनाः कर्णो भृशं न्यश्वसद् अश्रु वर्तयन्
saṃjaya uvāca
mahāprabhāve varade nipātite lokaśreṣṭhe śāṃtanave mahaujasi
parājiteṣu bharateṣu durmanāḥ karṇo bhṛśaṃ nyaśvasad aśru vartayan
- 9
इदं तु राधेयवचो निशम्य ते सुताश्च राजंस्तव सैनिकाश्च ह
परस्परं चुक्रुशुर् आर्तिजं भृशं तदाश्रु नेत्रैर्मुमुचुर्हि शब्दवत्
idaṃ tu rādheyavaco niśamya te sutāśca rājaṃstava sainikāśca ha
parasparaṃ cukruśur ārtijaṃ bhṛśaṃ tadāśru netrairmumucurhi śabdavat
- 10
प्रवर्तमाने तु पुनर्महाहवे विगाह्यमानासु चमूषु पार्थिवैः
अथाब्रवीद्धर्षकरं वचस्तदा रथर्षभान्सर्वमहारथर्षभः
pravartamāne tu punarmahāhave vigāhyamānāsu camūṣu pārthivaiḥ
athābravīddharṣakaraṃ vacastadā ratharṣabhānsarvamahāratharṣabhaḥ
- 11
कर्ण उवाच
जगत्यनित्ये सततं प्रधावति प्रचिन्तयन्न् अस्थिरम् अद्य लक्षये
भवत्सु तिष्ठत्स्विह पातितो रणे गिरिप्रकाशः कुरुपुंगवः कथम्
karṇa uvāca
jagatyanitye satataṃ pradhāvati pracintayann asthiram adya lakṣaye
bhavatsu tiṣṭhatsviha pātito raṇe giriprakāśaḥ kurupuṃgavaḥ katham
- 12
निपातिते शांतनवे महारथे दिवाकरे भूतलम् आस्थिते यथा
न पार्थिवाः सोढुम् अलं धनंजयं गिरिप्रवोढारम् इवानिलं द्रुमाः
nipātite śāṃtanave mahārathe divākare bhūtalam āsthite yathā
na pārthivāḥ soḍhum alaṃ dhanaṃjayaṃ giripravoḍhāram ivānilaṃ drumāḥ
- 13
हतप्रधानं त्विदम् आर्तरूपं परैर्हतोत्साहम् अनाथम् अद्य वै
मया कुरूणां परिपाल्यम् आहवे बलं यथा तेन महात्मना तथा
hatapradhānaṃ tvidam ārtarūpaṃ parairhatotsāham anātham adya vai
mayā kurūṇāṃ paripālyam āhave balaṃ yathā tena mahātmanā tathā
- 14
समाहितं चात्मनि भारम् ईदृशं जगत्तथानित्यम् इदं च लक्षये
निपातितं चाहवशौण्डम् आहवे कथं नु कुर्याम् अहम् आहवे भयम्
samāhitaṃ cātmani bhāram īdṛśaṃ jagattathānityam idaṃ ca lakṣaye
nipātitaṃ cāhavaśauṇḍam āhave kathaṃ nu kuryām aham āhave bhayam
- 15
अहं तु तान्कुरुवृषभान् अजिह्मगैः प्रवेरयन्यमसदनं रणे चरन्
यशः परं जगति विभाव्य वर्तिता परैर्हतो युधि शयिताथ वा पुनः
ahaṃ tu tānkuruvṛṣabhān ajihmagaiḥ praverayanyamasadanaṃ raṇe caran
yaśaḥ paraṃ jagati vibhāvya vartitā parairhato yudhi śayitātha vā punaḥ
- 16
युधिष्ठिरो धृतिमतिधर्मतत्त्ववान्वृकोदरो गजशततुल्यविक्रमः
तथार्जुनस्त्रिदशवरात्मजो यतो न तद्बलं सुजयम् अथामरैर् अपि
yudhiṣṭhiro dhṛtimatidharmatattvavānvṛkodaro gajaśatatulyavikramaḥ
tathārjunastridaśavarātmajo yato na tadbalaṃ sujayam athāmarair api
- 17
यमौ रणे यत्र यमोपमौ बले ससात्यकिर्यत्र च देवकीसुतः
न तद्बलं कापुरुषो ऽभ्युपेयिवान्निवर्तते मृत्युमुखाद् इवासकृत्
yamau raṇe yatra yamopamau bale sasātyakiryatra ca devakīsutaḥ
na tadbalaṃ kāpuruṣo 'bhyupeyivānnivartate mṛtyumukhād ivāsakṛt
- 18
तपो ऽभ्युदीर्णं तपसैव गम्यते बलं बलेनापि तथा मनस्विभिः
मनश्च मे शत्रुनिवारणे ध्रुवं स्वरक्षणे चाचलवद्व्यवस्थितम्
tapo 'bhyudīrṇaṃ tapasaiva gamyate balaṃ balenāpi tathā manasvibhiḥ
manaśca me śatrunivāraṇe dhruvaṃ svarakṣaṇe cācalavadvyavasthitam
- 19
एवं चैषां बुध्यमानः प्रभावं गत्वैवाहं ताञ्जयाम्यद्य सूत
मित्रद्रोहो मर्षणीयो न मे ऽयं भग्ने सैन्ये यः सहायः स मित्रम्
evaṃ caiṣāṃ budhyamānaḥ prabhāvaṃ gatvaivāhaṃ tāñjayāmyadya sūta
mitradroho marṣaṇīyo na me 'yaṃ bhagne sainye yaḥ sahāyaḥ sa mitram
- 20
कर्तास्म्येतत्सत्पुरुषार्यकर्म त्यक्त्वा प्राणान् अनुयास्यामि भीष्मम्
सर्वान्संख्ये शत्रुसंघान्हनिष्ये हतस्तैर्वा वीरलोकं गमिष्ये
kartāsmyetatsatpuruṣāryakarma tyaktvā prāṇān anuyāsyāmi bhīṣmam
sarvānsaṃkhye śatrusaṃghānhaniṣye hatastairvā vīralokaṃ gamiṣye
- 21
संप्राक्रुष्टे रुदितस्त्रीकुमारे पराभूते पौरुषे धार्तराष्ट्रे
मया कृत्यम् इति जानामि सूत तस्माच्छत्रून्धार्तराष्ट्रस्य जेष्ये
saṃprākruṣṭe ruditastrīkumāre parābhūte pauruṣe dhārtarāṣṭre
mayā kṛtyam iti jānāmi sūta tasmācchatrūndhārtarāṣṭrasya jeṣye
- 22
कुरून्रक्षन्पाण्डुपुत्राञ्जिघांसंस्त्यक्त्वा प्राणान्घोररूपे रणे ऽस्मिन्
सर्वान्संख्ये शत्रुसंघान्निहत्य दास्याम्यहं धार्तराष्ट्राय राज्यम्
kurūnrakṣanpāṇḍuputrāñjighāṃsaṃstyaktvā prāṇānghorarūpe raṇe 'smin
sarvānsaṃkhye śatrusaṃghānnihatya dāsyāmyahaṃ dhārtarāṣṭrāya rājyam
- 23
निबध्यतां मे कवचं विचित्रं हैमं शुभ्रं मणिरत्नावभासि
शिरस्त्राणं चार्कसमानभासं धनुः शरांश्चापि विषाहिकल्पान्
nibadhyatāṃ me kavacaṃ vicitraṃ haimaṃ śubhraṃ maṇiratnāvabhāsi
śirastrāṇaṃ cārkasamānabhāsaṃ dhanuḥ śarāṃścāpi viṣāhikalpān
- 24
उपासङ्गान्षोडश योजयन्तु धनूंषि दिव्यानि तथाहरन्तु
असींश्च शक्तीश्च गदाश्च गुर्वीः शङ्खं च जाम्बूनदचित्रभासम्
upāsaṅgānṣoḍaśa yojayantu dhanūṃṣi divyāni tathāharantu
asīṃśca śaktīśca gadāśca gurvīḥ śaṅkhaṃ ca jāmbūnadacitrabhāsam
- 25
एतां रौक्मीं नागकक्ष्यां च जैत्रीं जैत्रं च मे ध्वजम् इन्दीवराभम्
श्लक्ष्णैर्वस्त्रैर्विप्रमृज्यानयस्व चित्रां मालां चात्र बद्ध्वा सजालाम्
etāṃ raukmīṃ nāgakakṣyāṃ ca jaitrīṃ jaitraṃ ca me dhvajam indīvarābham
ślakṣṇairvastrairvipramṛjyānayasva citrāṃ mālāṃ cātra baddhvā sajālām
- 26
अश्वान् अग्र्यान्पाण्डुराभ्रप्रकाशान्पुष्टान्स्नातान्मन्त्रपूताभिर् अद्भिः
तप्तैर्भाण्डैः काञ्चनैर् अभ्युपेताञ्शीघ्राञ्शीघ्रं सूतपुत्रानयस्व
aśvān agryānpāṇḍurābhraprakāśānpuṣṭānsnātānmantrapūtābhir adbhiḥ
taptairbhāṇḍaiḥ kāñcanair abhyupetāñśīghrāñśīghraṃ sūtaputrānayasva
- 27
रथं चाग्र्यं हेमजालावनद्धं रत्नैश्चित्रं चन्द्रसूर्यप्रकाशैः
द्रव्यैर्युक्तं संप्रहारोपपन्नैर्वाहैर्युक्तं तूर्णम् आवर्तयस्व
rathaṃ cāgryaṃ hemajālāvanaddhaṃ ratnaiścitraṃ candrasūryaprakāśaiḥ
dravyairyuktaṃ saṃprahāropapannairvāhairyuktaṃ tūrṇam āvartayasva
- 28
चित्राणि चापानि च वेगवन्ति ज्याश्चोत्तमाः संहननोपपन्नाः
तूणांश्च पूर्णान्महतः शराणाम् आसज्य गात्रावरणानि चैव
citrāṇi cāpāni ca vegavanti jyāścottamāḥ saṃhananopapannāḥ
tūṇāṃśca pūrṇānmahataḥ śarāṇām āsajya gātrāvaraṇāni caiva
- 29
प्रायात्रिकं चानयताशु सर्वं कन्याः पूर्णं वीरकांस्यं च हैमम्
आनीय मालाम् अवबध्य चाङ्गे प्रवादयन्त्वाशु जयाय भेरीः
prāyātrikaṃ cānayatāśu sarvaṃ kanyāḥ pūrṇaṃ vīrakāṃsyaṃ ca haimam
ānīya mālām avabadhya cāṅge pravādayantvāśu jayāya bherīḥ
- 30
प्रयाहि सूताशु यतः किरीटी वृकोदरो धर्मसुतो यमौ च
तान्वा हनिष्यामि समेत्य संख्ये भीष्माय वैष्यामि हतो द्विषद्भिः
prayāhi sūtāśu yataḥ kirīṭī vṛkodaro dharmasuto yamau ca
tānvā haniṣyāmi sametya saṃkhye bhīṣmāya vaiṣyāmi hato dviṣadbhiḥ

