49 shlokas
- 1
संजय उवाच
ते सेने शिबिरं गत्वा न्यविशेतां विशां पते
यथाभागं यथान्यायं यथागुल्मं च सर्वशः
saṃjaya uvāca
te sene śibiraṃ gatvā nyaviśetāṃ viśāṃ pate
yathābhāgaṃ yathānyāyaṃ yathāgulmaṃ ca sarvaśaḥ
- 2
कृत्वावहारं सैन्यानां द्रोणः परमदुर्मनाः
दुर्योधनम् अभिप्रेक्ष्य सव्रीडम् इदम् अब्रवीत्
kṛtvāvahāraṃ sainyānāṃ droṇaḥ paramadurmanāḥ
duryodhanam abhiprekṣya savrīḍam idam abravīt
- 3
उक्तम् एतन्मया पूर्वं न तिष्ठति धनंजये
शक्यो ग्रहीतुं संग्रामे देवैर् अपि युधिष्ठिरः
uktam etanmayā pūrvaṃ na tiṣṭhati dhanaṃjaye
śakyo grahītuṃ saṃgrāme devair api yudhiṣṭhiraḥ
- 4
इति तद्वः प्रयततां कृतं पार्थेन संयुगे
मातिशङ्कीर्वचो मह्यम् अजेयौ कृष्णपाण्डवौ
iti tadvaḥ prayatatāṃ kṛtaṃ pārthena saṃyuge
mātiśaṅkīrvaco mahyam ajeyau kṛṣṇapāṇḍavau
- 5
अपनीते तु योगेन केनचिच्छ्वेतवाहने
तत एष्यति ते राजन्वशम् अद्य युधिष्ठिरः
apanīte tu yogena kenacicchvetavāhane
tata eṣyati te rājanvaśam adya yudhiṣṭhiraḥ
- 6
कश्चिद् आह्वयतां संख्ये देशम् अन्यं प्रकर्षतु
तम् अजित्वा तु कौन्तेयो न निवर्तेत्कथंचन
kaścid āhvayatāṃ saṃkhye deśam anyaṃ prakarṣatu
tam ajitvā tu kaunteyo na nivartetkathaṃcana
- 7
एतस्मिन्न् अन्तरे शून्ये धर्मराजम् अहं नृप
ग्रहीष्यामि चमूं भित्त्वा धृष्टद्युम्नस्य पश्यतः
etasminn antare śūnye dharmarājam ahaṃ nṛpa
grahīṣyāmi camūṃ bhittvā dhṛṣṭadyumnasya paśyataḥ
- 8
अर्जुनेन विहीनस्तु यदि नोत्सृजते रणम्
माम् उपायान्तम् आलोक्य गृहीतम् इति विद्धि तम्
arjunena vihīnastu yadi notsṛjate raṇam
mām upāyāntam ālokya gṛhītam iti viddhi tam
- 9
एवं ते सहसा राजन्धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्
समानेष्यामि सगणं वशम् अद्य न संशयः
evaṃ te sahasā rājandharmaputraṃ yudhiṣṭhiram
samāneṣyāmi sagaṇaṃ vaśam adya na saṃśayaḥ
- 10
यदि तिष्ठति संग्रामे मुहूर्तम् अपि पाण्डवः
अथापयाति संग्रामाद्विजयात्तद्विशिष्यते
yadi tiṣṭhati saṃgrāme muhūrtam api pāṇḍavaḥ
athāpayāti saṃgrāmādvijayāttadviśiṣyate
- 11
द्रोणस्य तु वचः श्रुत्वा त्रिगर्ताधिपतिस्ततः
भ्रातृभिः सहितो राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत्
droṇasya tu vacaḥ śrutvā trigartādhipatistataḥ
bhrātṛbhiḥ sahito rājann idaṃ vacanam abravīt
- 12
वयं विनिकृता राजन्सदा गाण्डीवधन्वना
अनागःस्वपि चागस्कृद् अस्मासु भरतर्षभ
vayaṃ vinikṛtā rājansadā gāṇḍīvadhanvanā
anāgaḥsvapi cāgaskṛd asmāsu bharatarṣabha
- 13
ते वयं स्मरमाणास्तान्विनिकारान्पृथग्विधान्
क्रोधाग्निना दह्यमाना न शेमहि सदा निशाः
te vayaṃ smaramāṇāstānvinikārānpṛthagvidhān
krodhāgninā dahyamānā na śemahi sadā niśāḥ
- 14
स नो दिव्यास्त्रसम्पन्नश्चक्षुर्विषयम् आगतः
कर्तारः स्म वयं सर्वं यच्चिकीर्षाम हृद्गतम्
sa no divyāstrasampannaścakṣurviṣayam āgataḥ
kartāraḥ sma vayaṃ sarvaṃ yaccikīrṣāma hṛdgatam
- 15
भवतश्च प्रियं यत्स्याद् अस्माकं च यशस्करम्
वयम् एनं हनिष्यामो निकृष्यायोधनाद्बहिः
bhavataśca priyaṃ yatsyād asmākaṃ ca yaśaskaram
vayam enaṃ haniṣyāmo nikṛṣyāyodhanādbahiḥ
- 16
अद्यास्त्वनर्जुना भूमिर् अत्रिगर्ताथ वा पुनः
सत्यं ते प्रतिजानीमो नैतन्मिथ्या भविष्यति
adyāstvanarjunā bhūmir atrigartātha vā punaḥ
satyaṃ te pratijānīmo naitanmithyā bhaviṣyati
- 17
एवं सत्यरथश्चोक्त्वा सत्यधर्मा च भारत
सत्यवर्मा च सत्येषुः सत्यकर्मा तथैव च
evaṃ satyarathaścoktvā satyadharmā ca bhārata
satyavarmā ca satyeṣuḥ satyakarmā tathaiva ca
- 18
सहिता भ्रातरः पञ्च रथानाम् अयुतेन च
न्यवर्तन्त महाराज कृत्वा शपथम् आहवे
sahitā bhrātaraḥ pañca rathānām ayutena ca
nyavartanta mahārāja kṛtvā śapatham āhave
- 19
मालवास्तुण्डिकेराश्च रथानाम् अयुतैस्त्रिभिः
सुशर्मा च नरव्याघ्रस्त्रिगर्तः प्रस्थलाधिपः
mālavāstuṇḍikerāśca rathānām ayutaistribhiḥ
suśarmā ca naravyāghrastrigartaḥ prasthalādhipaḥ
- 20
माचेल्लकैर्ललित्थैश्च सहितो मद्रकैर् अपि
रथानाम् अयुतेनैव सो ऽशपद्भ्रातृभिः सह
mācellakairlalitthaiśca sahito madrakair api
rathānām ayutenaiva so 'śapadbhrātṛbhiḥ saha
- 21
नानाजनपदेभ्यश्च रथानाम् अयुतं पुनः
समुत्थितं विशिष्टानां संशपार्थम् उपागतम्
nānājanapadebhyaśca rathānām ayutaṃ punaḥ
samutthitaṃ viśiṣṭānāṃ saṃśapārtham upāgatam
- 22
ततो ज्वलनम् आदाय हुत्वा सर्वे पृथक्पृथक्
जगृहुः कुशचीराणि चित्राणि कवचानि च
tato jvalanam ādāya hutvā sarve pṛthakpṛthak
jagṛhuḥ kuśacīrāṇi citrāṇi kavacāni ca
- 23
ते च बद्धतनुत्राणा घृताक्ताः कुशचीरिणः
मौर्वीमेखलिनो वीराः सहस्रशतदक्षिणाः
te ca baddhatanutrāṇā ghṛtāktāḥ kuśacīriṇaḥ
maurvīmekhalino vīrāḥ sahasraśatadakṣiṇāḥ
- 24
यज्वानः पुत्रिणो लोक्याः कृतकृत्यास्तनुत्यजः
योक्ष्यमाणास्तदात्मानं यशसा विजयेन च
yajvānaḥ putriṇo lokyāḥ kṛtakṛtyāstanutyajaḥ
yokṣyamāṇāstadātmānaṃ yaśasā vijayena ca
- 25
ब्रह्मचर्यश्रुतिमुखैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः
प्राप्य लोकान्सुयुद्धेन क्षिप्रम् एव यियासवः
brahmacaryaśrutimukhaiḥ kratubhiścāptadakṣiṇaiḥ
prāpya lokānsuyuddhena kṣipram eva yiyāsavaḥ
- 26
ब्राह्मणांस्तर्पयित्वा च निष्कान्दत्त्वा पृथक्पृथक्
गाश्च वासांसि च पुनः समाभाष्य परस्परम्
brāhmaṇāṃstarpayitvā ca niṣkāndattvā pṛthakpṛthak
gāśca vāsāṃsi ca punaḥ samābhāṣya parasparam
- 27
प्रज्वाल्य कृष्णवर्त्मानम् उपागम्य रणे व्रतम्
तस्मिन्न् अग्नौ तदा चक्रुः प्रतिज्ञां दृढनिश्चयाः
prajvālya kṛṣṇavartmānam upāgamya raṇe vratam
tasminn agnau tadā cakruḥ pratijñāṃ dṛḍhaniścayāḥ
- 28
शृण्वतां सर्वभूतानाम् उच्चैर्वाचः स्म मेनिरे
धृत्वा धनंजयवधे प्रतिज्ञां चापि चक्रिरे
śṛṇvatāṃ sarvabhūtānām uccairvācaḥ sma menire
dhṛtvā dhanaṃjayavadhe pratijñāṃ cāpi cakrire
- 29
ये वै लोकाश्चानृतानां ये चैव ब्रह्मघातिनाम्
पानपस्य च ये लोका गुरुदाररतस्य च
ye vai lokāścānṛtānāṃ ye caiva brahmaghātinām
pānapasya ca ye lokā gurudāraratasya ca
- 30
ब्रह्मस्वहारिणश्चैव राजपिण्डापहारिणः
शरणागतं च त्यजतो याचमानं तथा घ्नतः
brahmasvahāriṇaścaiva rājapiṇḍāpahāriṇaḥ
śaraṇāgataṃ ca tyajato yācamānaṃ tathā ghnataḥ

