50 shlokas
- 1
संजय उवाच
घटोत्कचे तु निहते सूतपुत्रेण तां निशाम्
दुःखामर्षवशं प्राप्तो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
saṃjaya uvāca
ghaṭotkace tu nihate sūtaputreṇa tāṃ niśām
duḥkhāmarṣavaśaṃ prāpto dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
- 2
दृष्ट्वा भीमेन महतीं वार्यमाणां चमूं तव
धृष्टद्युम्नम् उवाचेदं कुम्भयोनिं निवारय
dṛṣṭvā bhīmena mahatīṃ vāryamāṇāṃ camūṃ tava
dhṛṣṭadyumnam uvācedaṃ kumbhayoniṃ nivāraya
- 3
त्वं हि द्रोणविनाशाय समुत्पन्नो हुताशनात्
सशरः कवची खड्गी धन्वी च परतापनः
अभिद्रव रणे हृष्टो न च ते भीः कथंचन
tvaṃ hi droṇavināśāya samutpanno hutāśanāt
saśaraḥ kavacī khaḍgī dhanvī ca paratāpanaḥ
abhidrava raṇe hṛṣṭo na ca te bhīḥ kathaṃcana
- 4
जनमेजयः शिखण्डी च दौर्मुखिश्च यशोधनः
अभिद्रवन्तु संहृष्टाः कुम्भयोनिं समन्ततः
janamejayaḥ śikhaṇḍī ca daurmukhiśca yaśodhanaḥ
abhidravantu saṃhṛṣṭāḥ kumbhayoniṃ samantataḥ
- 5
नकुलः सहदेवश्च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः
द्रुपदश्च विराटश्च पुत्रभ्रातृसमन्वितौ
nakulaḥ sahadevaśca draupadeyāḥ prabhadrakāḥ
drupadaśca virāṭaśca putrabhrātṛsamanvitau
- 6
सात्यकिः केकयाश्चैव पाण्डवश्च धनंजयः
अभिद्रवन्तु वेगेन भारद्वाजवधेप्सया
sātyakiḥ kekayāścaiva pāṇḍavaśca dhanaṃjayaḥ
abhidravantu vegena bhāradvājavadhepsayā
- 7
तथैव रथिनः सर्वे हस्त्यश्वं यच्च किंचन
पादाताश्च रणे द्रोणं प्रापयन्तु महारथम्
tathaiva rathinaḥ sarve hastyaśvaṃ yacca kiṃcana
pādātāśca raṇe droṇaṃ prāpayantu mahāratham
- 8
तथाज्ञप्तास्तु ते सर्वे पाण्डवेन महात्मना
अभ्यद्रवन्त वेगेन कुम्भयोनिं युयुत्सया
tathājñaptāstu te sarve pāṇḍavena mahātmanā
abhyadravanta vegena kumbhayoniṃ yuyutsayā
- 9
आगच्छतस्तान्सहसा सर्वोद्योगेन पाण्डवान्
प्रतिजग्राह समरे द्रोणः शस्त्रभृतां वरः
āgacchatastānsahasā sarvodyogena pāṇḍavān
pratijagrāha samare droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ
- 10
ततो दुर्योधनो राजा सर्वोद्योगेन पाण्डवान्
अभ्यद्रवत्सुसंक्रुद्ध इच्छन्द्रोणस्य जीवितम्
tato duryodhano rājā sarvodyogena pāṇḍavān
abhyadravatsusaṃkruddha icchandroṇasya jīvitam
- 11
ततः प्रववृते युद्धं श्रान्तवाहनसैनिकम्
पाण्डवानां कुरूणां च गर्जताम् इतरेतरम्
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ śrāntavāhanasainikam
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca garjatām itaretaram
- 12
निद्रान्धास्ते महाराज परिश्रान्ताश्च संयुगे
नाभ्यपद्यन्त समरे कांचिच्चेष्टां महारथाः
nidrāndhāste mahārāja pariśrāntāśca saṃyuge
nābhyapadyanta samare kāṃcicceṣṭāṃ mahārathāḥ
- 13
त्रियामा रजनी चैषा घोररूपा भयानका
सहस्रयामप्रतिमा बभूव प्राणहारिणी
वध्यतां च तथा तेषां क्षतानां च विशेषतः
triyāmā rajanī caiṣā ghorarūpā bhayānakā
sahasrayāmapratimā babhūva prāṇahāriṇī
vadhyatāṃ ca tathā teṣāṃ kṣatānāṃ ca viśeṣataḥ
- 14
अहो रात्रिः समाजज्ञे निद्रान्धानां विशेषतः
सर्वे ह्यासन्निरुत्साहाः क्षत्रिया दीनचेतसः
तव चैव परेषां च गतास्त्रा विगतेषवः
aho rātriḥ samājajñe nidrāndhānāṃ viśeṣataḥ
sarve hyāsannirutsāhāḥ kṣatriyā dīnacetasaḥ
tava caiva pareṣāṃ ca gatāstrā vigateṣavaḥ
- 15
ते तथा पारयन्तश्च ह्रीमन्तश्च विशेषतः
स्वधर्मम् अनुपश्यन्तो न जहुः स्वाम् अनीकिनीम्
te tathā pārayantaśca hrīmantaśca viśeṣataḥ
svadharmam anupaśyanto na jahuḥ svām anīkinīm
- 16
शस्त्राण्यन्ये समुत्सृज्य निद्रान्धाः शेरते जनाः
गजेष्वन्ये रथेष्वन्ये हयेष्वन्ये च भारत
śastrāṇyanye samutsṛjya nidrāndhāḥ śerate janāḥ
gajeṣvanye ratheṣvanye hayeṣvanye ca bhārata
- 17
निद्रान्धा नो बुबुधिरे कांचिच्चेष्टां नराधिपाः
ते ऽन्योन्यं समरे योधाः प्रेषयन्त यमक्षयम्
nidrāndhā no bubudhire kāṃcicceṣṭāṃ narādhipāḥ
te 'nyonyaṃ samare yodhāḥ preṣayanta yamakṣayam
- 18
स्वप्नायमानास्त्वपरे परान् इति विचेतसः
आत्मानं समरे जघ्नुः स्वान् एव च परान् अपि
svapnāyamānāstvapare parān iti vicetasaḥ
ātmānaṃ samare jaghnuḥ svān eva ca parān api
- 19
नानावाचो विमुञ्चन्तो निद्रान्धास्ते महारणे
योद्धव्यम् इति तिष्ठन्तो निद्रासंसक्तलोचनाः
nānāvāco vimuñcanto nidrāndhāste mahāraṇe
yoddhavyam iti tiṣṭhanto nidrāsaṃsaktalocanāḥ
- 20
संमर्द्यान्ये रणे केचिन्निद्रान्धाश्च परस्परम्
जघ्नुः शूरा रणे राजंस्तस्मिंस्तमसि दारुणे
saṃmardyānye raṇe kecinnidrāndhāśca parasparam
jaghnuḥ śūrā raṇe rājaṃstasmiṃstamasi dāruṇe
- 21
हन्यमानं तथात्मानं परेभ्यो बहवो जनाः
नाभ्यजानन्त समरे निद्रया मोहिता भृशम्
hanyamānaṃ tathātmānaṃ parebhyo bahavo janāḥ
nābhyajānanta samare nidrayā mohitā bhṛśam
- 22
तेषाम् एतादृशीं चेष्टां विज्ञाय पुरुषर्षभः
उवाच वाक्यं बीभत्सुर् उच्चैः संनादयन्दिशः
teṣām etādṛśīṃ ceṣṭāṃ vijñāya puruṣarṣabhaḥ
uvāca vākyaṃ bībhatsur uccaiḥ saṃnādayandiśaḥ
- 23
श्रान्ता भवन्तो निद्रान्धाः सर्व एव सवाहनाः
तमसा चावृते सैन्ये रजसा बहुलेन च
śrāntā bhavanto nidrāndhāḥ sarva eva savāhanāḥ
tamasā cāvṛte sainye rajasā bahulena ca
- 24
ते यूयं यदि मन्यध्वम् उपारमत सैनिकाः
निमीलयत चात्रैव रणभूमौ मुहूर्तकम्
te yūyaṃ yadi manyadhvam upāramata sainikāḥ
nimīlayata cātraiva raṇabhūmau muhūrtakam
- 25
ततो विनिद्रा विश्रान्ताश्चन्द्रमस्युदिते पुनः
संसाधयिष्यथान्योन्यं स्वर्गाय कुरुपाण्डवाः
tato vinidrā viśrāntāścandramasyudite punaḥ
saṃsādhayiṣyathānyonyaṃ svargāya kurupāṇḍavāḥ
- 26
तद्वचः सर्वधर्मज्ञा धार्मिकस्य निशम्य ते
अरोचयन्त सैन्यानि तथा चान्योन्यम् अब्रुवन्
tadvacaḥ sarvadharmajñā dhārmikasya niśamya te
arocayanta sainyāni tathā cānyonyam abruvan
- 27
चुक्रुशुः कर्ण कर्णेति राजन्दुर्योधनेति च
उपारमत पाण्डूनां विरता हि वरूथिनी
cukruśuḥ karṇa karṇeti rājanduryodhaneti ca
upāramata pāṇḍūnāṃ viratā hi varūthinī
- 28
तथा विक्रोशमानस्य फल्गुनस्य ततस्ततः
उपारमत पाण्डूनां सेना तव च भारत
tathā vikrośamānasya phalgunasya tatastataḥ
upāramata pāṇḍūnāṃ senā tava ca bhārata
- 29
ताम् अस्य वाचं देवाश्च ऋषयश्च महात्मनः
सर्वसैन्यानि चाक्षुद्राः प्रहृष्टाः प्रत्यपूजयन्
tām asya vācaṃ devāśca ṛṣayaśca mahātmanaḥ
sarvasainyāni cākṣudrāḥ prahṛṣṭāḥ pratyapūjayan
- 30
तत्सम्पूज्य वचो ऽक्रूरं सर्वसैन्यानि भारत
मुहूर्तम् अस्वपन्राजञ्श्रान्तानि भरतर्षभ
tatsampūjya vaco 'krūraṃ sarvasainyāni bhārata
muhūrtam asvapanrājañśrāntāni bharatarṣabha

