37 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततो दुर्योधनो द्रोणम् अभिगम्येदम् अब्रवीत्
अमर्षवशम् आपन्नो जनयन्हर्षतेजसी
saṃjaya uvāca
tato duryodhano droṇam abhigamyedam abravīt
amarṣavaśam āpanno janayanharṣatejasī
- 2
न मर्षणीयाः संग्रामे विश्रमन्तः श्रमान्विताः
सपत्ना ग्लानमनसो लब्धलक्ष्या विशेषतः
na marṣaṇīyāḥ saṃgrāme viśramantaḥ śramānvitāḥ
sapatnā glānamanaso labdhalakṣyā viśeṣataḥ
- 3
तत्तु मर्षितम् अस्माभिर्भवतः प्रियकाम्यया
त एते परिविश्रान्ताः पाण्डवा बलवत्तराः
tattu marṣitam asmābhirbhavataḥ priyakāmyayā
ta ete pariviśrāntāḥ pāṇḍavā balavattarāḥ
- 4
सर्वथा परिहीनाः स्म तेजसा च बलेन च
भवता पाल्यमानास्ते विवर्धन्ते पुनः पुनः
sarvathā parihīnāḥ sma tejasā ca balena ca
bhavatā pālyamānāste vivardhante punaḥ punaḥ
- 5
दिव्यान्यस्त्राणि सर्वाणि ब्रह्मास्त्रादीनि यान्यपि
तानि सर्वाणि तिष्ठन्ति भवत्येव विशेषतः
divyānyastrāṇi sarvāṇi brahmāstrādīni yānyapi
tāni sarvāṇi tiṣṭhanti bhavatyeva viśeṣataḥ
- 6
न पाण्डवेया न वयं नान्ये लोके धनुर्धराः
युध्यमानस्य ते तुल्याः सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
na pāṇḍaveyā na vayaṃ nānye loke dhanurdharāḥ
yudhyamānasya te tulyāḥ satyam etadbravīmi te
- 7
ससुरासुरगन्धर्वान् इमांल्लोकान्द्विजोत्तम
सर्वास्त्रविद्भवान्हन्याद्दिव्यैर् अस्त्रैर्न संशयः
sasurāsuragandharvān imāṃllokāndvijottama
sarvāstravidbhavānhanyāddivyair astrairna saṃśayaḥ
- 8
स भवान्मर्षयत्येनांस्त्वत्तो भीतान्विशेषतः
शिष्यत्वं वा पुरस्कृत्य मम वा मन्दभाग्यताम्
sa bhavānmarṣayatyenāṃstvatto bhītānviśeṣataḥ
śiṣyatvaṃ vā puraskṛtya mama vā mandabhāgyatām
- 9
एवम् उद्धर्षितो द्रोणः कोपितश्चात्मजेन ते
समन्युर् अब्रवीद्राजन्दुर्योधनम् इदं वचः
evam uddharṣito droṇaḥ kopitaścātmajena te
samanyur abravīdrājanduryodhanam idaṃ vacaḥ
- 10
स्थविरः सन्परं शक्त्या घटे दुर्योधनाहवे
अतः परं मया कार्यं क्षुद्रं विजयगृद्धिना
अनस्त्रविद् अयं सर्वो हन्तव्यो ऽस्त्रविदा जनः
sthaviraḥ sanparaṃ śaktyā ghaṭe duryodhanāhave
ataḥ paraṃ mayā kāryaṃ kṣudraṃ vijayagṛddhinā
anastravid ayaṃ sarvo hantavyo 'stravidā janaḥ
- 11
यद्भवान्मन्यते चापि शुभं वा यदि वाशुभम्
तद्वै कर्तास्मि कौरव्य वचनात्तव नान्यथा
yadbhavānmanyate cāpi śubhaṃ vā yadi vāśubham
tadvai kartāsmi kauravya vacanāttava nānyathā
- 12
निहत्य सर्वपाञ्चालान्युद्धे कृत्वा पराक्रमम्
विमोक्ष्ये कवचं राजन्सत्येनायुधम् आलभे
nihatya sarvapāñcālānyuddhe kṛtvā parākramam
vimokṣye kavacaṃ rājansatyenāyudham ālabhe
- 13
मन्यसे यच्च कौन्तेयम् अर्जुनं श्रान्तम् आहवे
तस्य वीर्यं महाबाहो शृणु सत्येन कौरव
manyase yacca kaunteyam arjunaṃ śrāntam āhave
tasya vīryaṃ mahābāho śṛṇu satyena kaurava
- 14
तं न देवा न गन्धर्वा न यक्षा न च राक्षसाः
उत्सहन्ते रणे सोढुं कुपितं सव्यसाचिनम्
taṃ na devā na gandharvā na yakṣā na ca rākṣasāḥ
utsahante raṇe soḍhuṃ kupitaṃ savyasācinam
- 15
खाण्डवे येन भगवान्प्रत्युद्यातः सुरेश्वरः
सायकैर्वारितश्चापि वर्षमाणो महात्मना
khāṇḍave yena bhagavānpratyudyātaḥ sureśvaraḥ
sāyakairvāritaścāpi varṣamāṇo mahātmanā
- 16
यक्षा नागास्तथा दैत्या ये चान्ये बलगर्विताः
निहताः पुरुषेन्द्रेण तच्चापि विदितं तव
yakṣā nāgāstathā daityā ye cānye balagarvitāḥ
nihatāḥ puruṣendreṇa taccāpi viditaṃ tava
- 17
गन्धर्वा घोषयात्रायां चित्रसेनादयो जिताः
यूयं तैर्ह्रियमाणाश्च मोक्षिता दृढधन्वना
gandharvā ghoṣayātrāyāṃ citrasenādayo jitāḥ
yūyaṃ tairhriyamāṇāśca mokṣitā dṛḍhadhanvanā
- 18
निवातकवचाश्चापि देवानां शत्रवस्तथा
सुरैर् अवध्याः संग्रामे तेन वीरेण निर्जिताः
nivātakavacāścāpi devānāṃ śatravastathā
surair avadhyāḥ saṃgrāme tena vīreṇa nirjitāḥ
- 19
दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम्
विजिग्ये पुरुषव्याघ्रः स शक्यो मानुषैः कथम्
dānavānāṃ sahasrāṇi hiraṇyapuravāsinām
vijigye puruṣavyāghraḥ sa śakyo mānuṣaiḥ katham
- 20
प्रत्यक्षं चैव ते सर्वं यथा बलम् इदं तव
क्षपितं पाण्डुपुत्रेण चेष्टतां नो विशां पते
pratyakṣaṃ caiva te sarvaṃ yathā balam idaṃ tava
kṣapitaṃ pāṇḍuputreṇa ceṣṭatāṃ no viśāṃ pate
- 21
तं तथाभिप्रशंसन्तम् अर्जुनं कुपितस्तदा
द्रोणं तव सुतो राजन्पुनर् एवेदम् अब्रवीत्
taṃ tathābhipraśaṃsantam arjunaṃ kupitastadā
droṇaṃ tava suto rājanpunar evedam abravīt
- 22
अहं दुःशासनः कर्णः शकुनिर्मातुलश्च मे
हनिष्यामो ऽर्जुनं संख्ये द्वैधीकृत्याद्य भारतीम्
ahaṃ duḥśāsanaḥ karṇaḥ śakunirmātulaśca me
haniṣyāmo 'rjunaṃ saṃkhye dvaidhīkṛtyādya bhāratīm
- 23
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजो हसन्न् इव
अन्ववर्तत राजानं स्वस्ति ते ऽस्त्विति चाब्रवीत्
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājo hasann iva
anvavartata rājānaṃ svasti te 'stviti cābravīt
- 24
को हि गाण्डीवधन्वानं ज्वलन्तम् इव तेजसा
अक्षयं क्षपयेत्कश्चित्क्षत्रियः क्षत्रियर्षभम्
ko hi gāṇḍīvadhanvānaṃ jvalantam iva tejasā
akṣayaṃ kṣapayetkaścitkṣatriyaḥ kṣatriyarṣabham
- 25
तं न वित्तपतिर्नेन्द्रो न यमो न जलेश्वरः
नासुरोरगरक्षांसि क्षपयेयुः सहायुधम्
taṃ na vittapatirnendro na yamo na jaleśvaraḥ
nāsuroragarakṣāṃsi kṣapayeyuḥ sahāyudham
- 26
मूढास्त्वेतानि भाषन्ते यानीमान्यात्थ भारत
युद्धे ह्यर्जुनम् आसाद्य स्वस्तिमान्को व्रजेद्गृहान्
mūḍhāstvetāni bhāṣante yānīmānyāttha bhārata
yuddhe hyarjunam āsādya svastimānko vrajedgṛhān
- 27
त्वं तु सर्वातिशङ्कित्वान्निष्ठुरः पापनिश्चयः
श्रेयसस्त्वद्धिते युक्तांस्तत्तद्वक्तुम् इहेच्छसि
tvaṃ tu sarvātiśaṅkitvānniṣṭhuraḥ pāpaniścayaḥ
śreyasastvaddhite yuktāṃstattadvaktum ihecchasi
- 28
गच्छ त्वम् अपि कौन्तेयम् आत्मार्थेभ्यो हि माचिरम्
त्वम् अप्याशंससे योद्धुं कुलजः क्षत्रियो ह्यसि
gaccha tvam api kaunteyam ātmārthebhyo hi māciram
tvam apyāśaṃsase yoddhuṃ kulajaḥ kṣatriyo hyasi
- 29
इमान्किं पार्थिवान्सर्वान्घातयिष्यस्यनागसः
त्वम् अस्य मूलं वैरस्य तस्माद् आसादयार्जुनम्
imānkiṃ pārthivānsarvānghātayiṣyasyanāgasaḥ
tvam asya mūlaṃ vairasya tasmād āsādayārjunam
- 30
एष ते मातुलः प्राज्ञः क्षत्रधर्मम् अनुव्रतः
दुर्द्यूतदेवी गान्धारिः प्रयात्वर्जुनम् आहवे
eṣa te mātulaḥ prājñaḥ kṣatradharmam anuvrataḥ
durdyūtadevī gāndhāriḥ prayātvarjunam āhave

