30 shlokas
- 1
संजय उवाच
अलम्बुसं तथा युद्धे विचरन्तम् अभीतवत्
हैडिम्बः प्रययौ तूर्णं विव्याध च शितैः शरैः
saṃjaya uvāca
alambusaṃ tathā yuddhe vicarantam abhītavat
haiḍimbaḥ prayayau tūrṇaṃ vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ
- 2
तयोः प्रतिभयं युद्धम् आसीद्राक्षससिंहयोः
कुर्वतोर्विविधा मायाः शक्रशम्बरयोर् इव
tayoḥ pratibhayaṃ yuddham āsīdrākṣasasiṃhayoḥ
kurvatorvividhā māyāḥ śakraśambarayor iva
- 3
अलम्बुसो भृशं क्रुद्धो घटोत्कचम् अताडयत्
घटोत्कचस्तु विंशत्या नाराचानां स्तनान्तरे
अलम्बुसम् अथो विद्ध्वा सिंहवद्व्यनदन्मुहुः
alambuso bhṛśaṃ kruddho ghaṭotkacam atāḍayat
ghaṭotkacastu viṃśatyā nārācānāṃ stanāntare
alambusam atho viddhvā siṃhavadvyanadanmuhuḥ
- 4
तथैवालम्बुसो राजन्हैडिम्बं युद्धदुर्मदम्
विद्ध्वा विद्ध्वानदद्धृष्टः पूरयन्खं समन्ततः
tathaivālambuso rājanhaiḍimbaṃ yuddhadurmadam
viddhvā viddhvānadaddhṛṣṭaḥ pūrayankhaṃ samantataḥ
- 5
तथा तौ भृशसंक्रुद्धौ राक्षसेन्द्रौ महाबलौ
निर्विशेषम् अयुध्येतां मायाभिर् इतरेतरम्
tathā tau bhṛśasaṃkruddhau rākṣasendrau mahābalau
nirviśeṣam ayudhyetāṃ māyābhir itaretaram
- 6
मायाशतसृजौ दृप्तौ मोहयन्तौ परस्परम्
मायायुद्धे सुकुशलौ मायायुद्धम् अयुध्यताम्
māyāśatasṛjau dṛptau mohayantau parasparam
māyāyuddhe sukuśalau māyāyuddham ayudhyatām
- 7
यां यां घटोत्कचो युद्धे मायां दर्शयते नृप
तां ताम् अलम्बुसो राजन्माययैव निजघ्निवान्
yāṃ yāṃ ghaṭotkaco yuddhe māyāṃ darśayate nṛpa
tāṃ tām alambuso rājanmāyayaiva nijaghnivān
- 8
तं तथा युध्यमानं तु मायायुद्धविशारदम्
अलम्बुसं राक्षसेन्द्रं दृष्ट्वाक्रुध्यन्त पाण्डवाः
taṃ tathā yudhyamānaṃ tu māyāyuddhaviśāradam
alambusaṃ rākṣasendraṃ dṛṣṭvākrudhyanta pāṇḍavāḥ
- 9
त एनं भृशसंक्रुद्धाः सर्वतः प्रवरा रथैः
अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनादयो नृप
ta enaṃ bhṛśasaṃkruddhāḥ sarvataḥ pravarā rathaiḥ
abhyadravanta saṃkruddhā bhīmasenādayo nṛpa
- 10
त एनं कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष
सर्वतो व्यकिरन्बाणैर् उल्काभिर् इव कुञ्जरम्
ta enaṃ koṣṭhakīkṛtya rathavaṃśena māriṣa
sarvato vyakiranbāṇair ulkābhir iva kuñjaram
- 11
स तेषाम् अस्त्रवेगं तं प्रतिहत्यास्त्रमायया
तस्माद्रथव्रजान्मुक्तो वनदाहाद् इव द्विपः
sa teṣām astravegaṃ taṃ pratihatyāstramāyayā
tasmādrathavrajānmukto vanadāhād iva dvipaḥ
- 12
स विस्फार्य धनुर्घोरम् इन्द्राशनिसमस्वनम्
मारुतिं पञ्चविंशत्या भैमसेनिं च पञ्चभिः
युधिष्ठिरं त्रिभिर्विद्ध्वा सहदेवं च सप्तभिः
sa visphārya dhanurghoram indrāśanisamasvanam
mārutiṃ pañcaviṃśatyā bhaimaseniṃ ca pañcabhiḥ
yudhiṣṭhiraṃ tribhirviddhvā sahadevaṃ ca saptabhiḥ
- 13
नकुलं च त्रिसप्तत्या द्रुपदेयांश्च मारिष
पञ्चभिः पञ्चभिर्विद्ध्वा घोरं नादं ननाद ह
nakulaṃ ca trisaptatyā drupadeyāṃśca māriṣa
pañcabhiḥ pañcabhirviddhvā ghoraṃ nādaṃ nanāda ha
- 14
तं भीमसेनो नवभिः सहदेवश्च पञ्चभिः
युधिष्ठिरः शतेनैव राक्षसं प्रत्यविध्यत
नकुलश्च चतुःषष्ट्या द्रौपदेयास्त्रिभिस्त्रिभिः
taṃ bhīmaseno navabhiḥ sahadevaśca pañcabhiḥ
yudhiṣṭhiraḥ śatenaiva rākṣasaṃ pratyavidhyata
nakulaśca catuḥṣaṣṭyā draupadeyāstribhistribhiḥ
- 15
हैडिम्बो राक्षसं विद्ध्वा युद्धे पञ्चाशता शरैः
पुनर्विव्याध सप्तत्या ननाद च महाबलः
haiḍimbo rākṣasaṃ viddhvā yuddhe pañcāśatā śaraiḥ
punarvivyādha saptatyā nanāda ca mahābalaḥ
- 16
सो ऽतिविद्धो महेष्वासः सर्वतस्तैर्महारथैः
प्रतिविव्याध तान्सर्वान्पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः
so 'tividdho maheṣvāsaḥ sarvatastairmahārathaiḥ
prativivyādha tānsarvānpañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ
- 17
तं क्रुद्धं राक्षसं युद्धे प्रतिक्रुद्धस्तु राक्षसः
हैडिम्बो भरतश्रेष्ठ शरैर्विव्याध सप्तभिः
taṃ kruddhaṃ rākṣasaṃ yuddhe pratikruddhastu rākṣasaḥ
haiḍimbo bharataśreṣṭha śarairvivyādha saptabhiḥ
- 18
सो ऽतिविद्धो बलवता राक्षसेन्द्रो महाबलः
व्यसृजत्सायकांस्तूर्णं स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाशितान्
so 'tividdho balavatā rākṣasendro mahābalaḥ
vyasṛjatsāyakāṃstūrṇaṃ svarṇapuṅkhāñśilāśitān
- 19
ते शरा नतपर्वाणो विविशू राक्षसं तदा
रुषिताः पन्नगा यद्वद्गिरिम् उग्रा महाबलाः
te śarā nataparvāṇo viviśū rākṣasaṃ tadā
ruṣitāḥ pannagā yadvadgirim ugrā mahābalāḥ
- 20
ततस्ते पाण्डवा राजन्समन्तान्निशिताञ्शरान्
प्रेषयामासुर् उद्विग्ना हैडिम्बश्च घटोत्कचः
tataste pāṇḍavā rājansamantānniśitāñśarān
preṣayāmāsur udvignā haiḍimbaśca ghaṭotkacaḥ
- 21
स वध्यमानः समरे पाण्डवैर्जितकाशिभिः
दग्धाद्रिकूटशृङ्गाभं भिन्नाञ्जनचयोपमम्
sa vadhyamānaḥ samare pāṇḍavairjitakāśibhiḥ
dagdhādrikūṭaśṛṅgābhaṃ bhinnāñjanacayopamam
- 22
समुत्क्षिप्य च बाहुभ्याम् आविध्य च पुनः पुनः
निष्पिपेष क्षितौ क्षिप्रं पूर्णकुम्भम् इवाश्मनि
samutkṣipya ca bāhubhyām āvidhya ca punaḥ punaḥ
niṣpipeṣa kṣitau kṣipraṃ pūrṇakumbham ivāśmani
- 23
बललाघवसम्पन्नः सम्पन्नो विक्रमेण च
भैमसेनी रणे क्रुद्धः सर्वसैन्यान्यभीषयत्
balalāghavasampannaḥ sampanno vikrameṇa ca
bhaimasenī raṇe kruddhaḥ sarvasainyānyabhīṣayat
- 24
स विस्फुटितसर्वाङ्गश्चूर्णितास्थिविभूषणः
घटोत्कचेन वीरेण हतः सालकटङ्कटः
sa visphuṭitasarvāṅgaścūrṇitāsthivibhūṣaṇaḥ
ghaṭotkacena vīreṇa hataḥ sālakaṭaṅkaṭaḥ
- 25
ततः सुमनसः पार्था हते तस्मिन्निशाचरे
चुक्रुशुः सिंहनादांश्च वासांस्यादुधुवुश्च ह
tataḥ sumanasaḥ pārthā hate tasminniśācare
cukruśuḥ siṃhanādāṃśca vāsāṃsyādudhuvuśca ha
- 26
तावकाश्च हतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रं महाबलम्
अलम्बुसं भीमरूपं विशीर्णम् इव पर्वतम्
हाहाकारम् अकुर्वन्त सैन्यानि भरतर्षभ
tāvakāśca hataṃ dṛṣṭvā rākṣasendraṃ mahābalam
alambusaṃ bhīmarūpaṃ viśīrṇam iva parvatam
hāhākāram akurvanta sainyāni bharatarṣabha
- 27
जनाश्च तद्ददृशिरे रक्षः कौतूहलान्विताः
यदृच्छया निपतितं भूमावङ्गारकं यथा
janāśca taddadṛśire rakṣaḥ kautūhalānvitāḥ
yadṛcchayā nipatitaṃ bhūmāvaṅgārakaṃ yathā
- 28
घटोत्कचस्तु तद्धत्वा रक्षो बलवतां वरम्
मुमोच बलवन्नादं बलं हत्वेव वासवः
ghaṭotkacastu taddhatvā rakṣo balavatāṃ varam
mumoca balavannādaṃ balaṃ hatveva vāsavaḥ
- 29
स पूज्यमानः पितृभिः सबान्धवैर्घटोत्कचः कर्मणि दुष्करे कृते
रिपुं निहत्याभिननन्द वै तदा अलम्बुसं पक्वम् अलम्बुसं यथा
sa pūjyamānaḥ pitṛbhiḥ sabāndhavairghaṭotkacaḥ karmaṇi duṣkare kṛte
ripuṃ nihatyābhinananda vai tadā alambusaṃ pakvam alambusaṃ yathā
- 30
ततो निनादः सुमहान्समुत्थितः सशङ्खनानाविधबाणघोषवान्
निशम्य तं प्रत्यनदंस्तु कौरवास्ततो ध्वनिर्भुवनम् अथास्पृशद्भृशम्
tato ninādaḥ sumahānsamutthitaḥ saśaṅkhanānāvidhabāṇaghoṣavān
niśamya taṃ pratyanadaṃstu kauravāstato dhvanirbhuvanam athāspṛśadbhṛśam

