53 shlokas
- 1
संजय उवाच
विष्णोः स्वसानन्दिकरः स विष्ण्वायुधभूषितः
रराजातिरथः संख्ये जनार्दन इवापरः
saṃjaya uvāca
viṣṇoḥ svasānandikaraḥ sa viṣṇvāyudhabhūṣitaḥ
rarājātirathaḥ saṃkhye janārdana ivāparaḥ
- 2
मारुतोद्धूतकेशान्तम् उद्यतारिवरायुधम्
वपुः समीक्ष्य पृथ्वीशा दुःसमीक्ष्यं सुरैर् अपि
mārutoddhūtakeśāntam udyatārivarāyudham
vapuḥ samīkṣya pṛthvīśā duḥsamīkṣyaṃ surair api
- 3
तच्चक्रं भृशम् उद्विग्नाः संचिछिदुर् अनेकधा
महारथस्ततः कार्ष्णिः संजग्राह महागदाम्
taccakraṃ bhṛśam udvignāḥ saṃcichidur anekadhā
mahārathastataḥ kārṣṇiḥ saṃjagrāha mahāgadām
- 4
विधनुःस्यन्दनासिस्तैर्विचक्रश्चारिभिः कृतः
अभिमन्युर्गदापाणिर् अश्वत्थामानम् आद्रवत्
vidhanuḥsyandanāsistairvicakraścāribhiḥ kṛtaḥ
abhimanyurgadāpāṇir aśvatthāmānam ādravat
- 5
स गदाम् उद्यतां दृष्ट्वा ज्वलन्तीम् अशनीम् इव
अपाक्रामद्रथोपस्थाद्विक्रमांस्त्रीन्नरर्षभः
sa gadām udyatāṃ dṛṣṭvā jvalantīm aśanīm iva
apākrāmadrathopasthādvikramāṃstrīnnararṣabhaḥ
- 6
तस्याश्वान्गदया हत्वा तथोभौ पार्ष्णिसारथी
शराचिताङ्गः सौभद्रः श्वाविद्वत्प्रत्यदृश्यत
tasyāśvāngadayā hatvā tathobhau pārṣṇisārathī
śarācitāṅgaḥ saubhadraḥ śvāvidvatpratyadṛśyata
- 7
ततः सुबलदायादं कालकेयम् अपोथयत्
जघान चास्यानुचरान्गान्धारान्सप्तसप्ततिम्
tataḥ subaladāyādaṃ kālakeyam apothayat
jaghāna cāsyānucarāngāndhārānsaptasaptatim
- 8
पुनर्ब्रह्मवसातीयाञ्जघान रथिनो दश
केकयानां रथान्सप्त हत्वा च दश कुञ्जरान्
दौःशासनिरथं साश्वं गदया समपोथयत्
punarbrahmavasātīyāñjaghāna rathino daśa
kekayānāṃ rathānsapta hatvā ca daśa kuñjarān
dauḥśāsanirathaṃ sāśvaṃ gadayā samapothayat
- 9
ततो दौःशासनिः क्रुद्धो गदाम् उद्यम्य मारिष
अभिदुद्राव सौभद्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
tato dauḥśāsaniḥ kruddho gadām udyamya māriṣa
abhidudrāva saubhadraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
- 10
तावुद्यतगदौ वीरावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ
भ्रातृव्यौ सम्प्रजह्राते पुरेव त्र्यम्बकान्तकौ
tāvudyatagadau vīrāvanyonyavadhakāṅkṣiṇau
bhrātṛvyau samprajahrāte pureva tryambakāntakau
- 11
तावन्योन्यं गदाग्राभ्यां संहत्य पतितौ क्षितौ
इन्द्रध्वजाविवोत्सृष्टौ रणमध्ये परंतपौ
tāvanyonyaṃ gadāgrābhyāṃ saṃhatya patitau kṣitau
indradhvajāvivotsṛṣṭau raṇamadhye paraṃtapau
- 12
दौःशासनिर् अथोत्थाय कुरूणां कीर्तिवर्धनः
प्रोत्तिष्ठमानं सौभद्रं गदया मूर्ध्न्यताडयत्
dauḥśāsanir athotthāya kurūṇāṃ kīrtivardhanaḥ
prottiṣṭhamānaṃ saubhadraṃ gadayā mūrdhnyatāḍayat
- 13
गदावेगेन महता व्यायामेन च मोहितः
विचेता न्यपतद्भूमौ सौभद्रः परवीरहा
एवं विनिहतो राजन्न् एको बहुभिर् आहवे
gadāvegena mahatā vyāyāmena ca mohitaḥ
vicetā nyapatadbhūmau saubhadraḥ paravīrahā
evaṃ vinihato rājann eko bahubhir āhave
- 14
क्षोभयित्वा चमूं सर्वां नलिनीम् इव कुञ्जरः
अशोभत हतो वीरो व्याधैर्वनगजो यथा
kṣobhayitvā camūṃ sarvāṃ nalinīm iva kuñjaraḥ
aśobhata hato vīro vyādhairvanagajo yathā
- 15
तं तथा पतितं शूरं तावकाः पर्यवारयन्
दावं दग्ध्वा यथा शान्तं पावकं शिशिरात्यये
taṃ tathā patitaṃ śūraṃ tāvakāḥ paryavārayan
dāvaṃ dagdhvā yathā śāntaṃ pāvakaṃ śiśirātyaye
- 16
विमृद्य तरुशृङ्गाणि संनिवृत्तम् इवानिलम्
अस्तं गतम् इवादित्यं तप्त्वा भारतवाहिनीम्
vimṛdya taruśṛṅgāṇi saṃnivṛttam ivānilam
astaṃ gatam ivādityaṃ taptvā bhāratavāhinīm
- 17
उपप्लुतं यथा सोमं संशुष्कम् इव सागरम्
पूर्णचन्द्राभवदनं काकपक्षवृताक्षकम्
upaplutaṃ yathā somaṃ saṃśuṣkam iva sāgaram
pūrṇacandrābhavadanaṃ kākapakṣavṛtākṣakam
- 18
तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा तावकास्ते महारथाः
मुदा परमया युक्ताश्चुक्रुशुः सिंहवन्मुहुः
taṃ bhūmau patitaṃ dṛṣṭvā tāvakāste mahārathāḥ
mudā paramayā yuktāścukruśuḥ siṃhavanmuhuḥ
- 19
आसीत्परमको हर्षस्तावकानां विशां पते
इतरेषां तु वीराणां नेत्रेभ्यः प्रापतज्जलम्
āsītparamako harṣastāvakānāṃ viśāṃ pate
itareṣāṃ tu vīrāṇāṃ netrebhyaḥ prāpatajjalam
- 20
अभिक्रोशन्ति भूतानि अन्तरिक्षे विशां पते
दृष्ट्वा निपतितं वीरं च्युतं चन्द्रम् इवाम्बरात्
abhikrośanti bhūtāni antarikṣe viśāṃ pate
dṛṣṭvā nipatitaṃ vīraṃ cyutaṃ candram ivāmbarāt
- 21
द्रोणकर्णमुखैः षड्भिर्धार्तराष्ट्रैर्महारथैः
एको ऽयं निहतः शेते नैष धर्मो मतो हि नः
droṇakarṇamukhaiḥ ṣaḍbhirdhārtarāṣṭrairmahārathaiḥ
eko 'yaṃ nihataḥ śete naiṣa dharmo mato hi naḥ
- 22
तस्मिंस्तु निहते वीरे बह्वशोभत मेदिनी
द्यौर्यथा पूर्णचन्द्रेण नक्षत्रगणमालिनी
tasmiṃstu nihate vīre bahvaśobhata medinī
dyauryathā pūrṇacandreṇa nakṣatragaṇamālinī
- 23
रुक्मपुङ्खैश्च सम्पूर्णा रुधिरौघपरिप्लुता
उत्तमाङ्गैश्च वीराणां भ्राजमानैः सकुण्डलैः
rukmapuṅkhaiśca sampūrṇā rudhiraughapariplutā
uttamāṅgaiśca vīrāṇāṃ bhrājamānaiḥ sakuṇḍalaiḥ
- 24
विचित्रैश्च परिस्तोमैः पताकाभिश्च संवृता
चामरैश्च कुथाभिश्च प्रविद्धैश्चाम्बरोत्तमैः
vicitraiśca paristomaiḥ patākābhiśca saṃvṛtā
cāmaraiśca kuthābhiśca praviddhaiścāmbarottamaiḥ
- 25
रथाश्वनरनागानाम् अलंकारैश्च सुप्रभैः
खड्गैश्च निशितैः पीतैर्निर्मुक्तैर्भुजगैर् इव
rathāśvanaranāgānām alaṃkāraiśca suprabhaiḥ
khaḍgaiśca niśitaiḥ pītairnirmuktairbhujagair iva
- 26
चापैश्च विशिखैश्छिन्नैः शक्त्यृष्टिप्रासकम्पनैः
विविधैर् आयुधैश्चान्यैः संवृता भूर् अशोभत
cāpaiśca viśikhaiśchinnaiḥ śaktyṛṣṭiprāsakampanaiḥ
vividhair āyudhaiścānyaiḥ saṃvṛtā bhūr aśobhata
- 27
वाजिभिश्चापि निर्जीवैः स्वपद्भिः शोणितोक्षितैः
सारोहैर्विषमा भूमिः सौभद्रेण निपातितैः
vājibhiścāpi nirjīvaiḥ svapadbhiḥ śoṇitokṣitaiḥ
sārohairviṣamā bhūmiḥ saubhadreṇa nipātitaiḥ
- 28
साङ्कुशैः समहामात्रैः सवर्मायुधकेतुभिः
पर्वतैर् इव विध्वस्तैर्विशिखोन्मथितैर्गजैः
sāṅkuśaiḥ samahāmātraiḥ savarmāyudhaketubhiḥ
parvatair iva vidhvastairviśikhonmathitairgajaiḥ
- 29
पृथिव्याम् अनुकीर्णैश्च व्यश्वसारथियोधिभिः
ह्रदैर् इव प्रक्षुभितैर्हतनागै रथोत्तमैः
pṛthivyām anukīrṇaiśca vyaśvasārathiyodhibhiḥ
hradair iva prakṣubhitairhatanāgai rathottamaiḥ
- 30
पदातिसंघैश्च हतैर्विविधायुधभूषणैः
भीरूणां त्रासजननी घोररूपाभवन्मही
padātisaṃghaiśca hatairvividhāyudhabhūṣaṇaiḥ
bhīrūṇāṃ trāsajananī ghorarūpābhavanmahī

