40 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
तस्मिन्प्रविष्टे दुर्धर्षे सृञ्जयान् अमितौजसि
अमृष्यमाणे संरब्धे का वो ऽभूद्वै मतिस्तदा
dhṛtarāṣṭra uvāca
tasminpraviṣṭe durdharṣe sṛñjayān amitaujasi
amṛṣyamāṇe saṃrabdhe kā vo 'bhūdvai matistadā
- 2
दुर्योधनं तथा पुत्रम् उक्त्वा शास्त्रातिगं मम
यत्प्राविशद् अमेयात्मा किं पार्थः प्रत्यपद्यत
duryodhanaṃ tathā putram uktvā śāstrātigaṃ mama
yatprāviśad ameyātmā kiṃ pārthaḥ pratyapadyata
- 3
निहते सैन्धवे वीरे भूरिश्रवसि चैव हि
यद् अभ्यगान्महातेजाः पाञ्चालान् अपराजितः
nihate saindhave vīre bhūriśravasi caiva hi
yad abhyagānmahātejāḥ pāñcālān aparājitaḥ
- 4
किम् अमन्यत दुर्धर्षः प्रविष्टे शत्रुतापने
दुर्योधनश्च किं कृत्यं प्राप्तकालम् अमन्यत
kim amanyata durdharṣaḥ praviṣṭe śatrutāpane
duryodhanaśca kiṃ kṛtyaṃ prāptakālam amanyata
- 5
के च तं वरदं वीरम् अन्वयुर्द्विजसत्तमम्
के चास्य पृष्ठतो ऽगच्छन्वीराः शूरस्य युध्यतः
के पुरस्ताद् अयुध्यन्त निघ्नतः शात्रवान्रणे
ke ca taṃ varadaṃ vīram anvayurdvijasattamam
ke cāsya pṛṣṭhato 'gacchanvīrāḥ śūrasya yudhyataḥ
ke purastād ayudhyanta nighnataḥ śātravānraṇe
- 6
मन्ये ऽहं पाण्डवान्सर्वान्भारद्वाजशरार्दितान्
शिशिरे कम्पमाना वै कृशा गाव इवाभिभो
manye 'haṃ pāṇḍavānsarvānbhāradvājaśarārditān
śiśire kampamānā vai kṛśā gāva ivābhibho
- 7
प्रविश्य स महेष्वासः पाञ्चालान् अरिमर्दनः
कथं नु पुरुषव्याघ्रः पञ्चत्वम् उपजग्मिवान्
praviśya sa maheṣvāsaḥ pāñcālān arimardanaḥ
kathaṃ nu puruṣavyāghraḥ pañcatvam upajagmivān
- 8
सर्वेषु सैन्येषु च संगतेषु रात्रौ समेतेषु महारथेषु
संलोड्यमानेषु पृथग्विधेषु के वस्तदानीं मतिमन्त आसन्
sarveṣu sainyeṣu ca saṃgateṣu rātrau sameteṣu mahāratheṣu
saṃloḍyamāneṣu pṛthagvidheṣu ke vastadānīṃ matimanta āsan
- 9
हतांश्चैव विषक्तांश्च पराभूतांश्च शंससि
रथिनो विरथांश्चैव कृतान्युद्धेषु मामकान्
hatāṃścaiva viṣaktāṃśca parābhūtāṃśca śaṃsasi
rathino virathāṃścaiva kṛtānyuddheṣu māmakān
- 10
कथम् एषां तदा तत्र पार्थानाम् अपलायिनाम्
प्रकाशम् अभवद्रात्रौ कथं कुरुषु संजय
katham eṣāṃ tadā tatra pārthānām apalāyinām
prakāśam abhavadrātrau kathaṃ kuruṣu saṃjaya
- 11
संजय उवाच
रात्रियुद्धे तदा राजन्वर्तमाने सुदारुणे
द्रोणम् अभ्यद्रवन्रात्रौ पाण्डवाः सहसैनिकाः
saṃjaya uvāca
rātriyuddhe tadā rājanvartamāne sudāruṇe
droṇam abhyadravanrātrau pāṇḍavāḥ sahasainikāḥ
- 12
ततो द्रोणः केकयांश्च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजान्
प्रेषयन्मृत्युलोकाय सर्वान् इषुभिर् आशुगैः
tato droṇaḥ kekayāṃśca dhṛṣṭadyumnasya cātmajān
preṣayanmṛtyulokāya sarvān iṣubhir āśugaiḥ
- 13
तस्य प्रमुखतो राजन्ये ऽवर्तन्त महारथाः
तान्सर्वान्प्रेषयामास परलोकाय भारत
tasya pramukhato rājanye 'vartanta mahārathāḥ
tānsarvānpreṣayāmāsa paralokāya bhārata
- 14
प्रमथ्नन्तं तदा वीरं भारद्वाजं महारथम्
अभ्यवर्तत संक्रुद्धः शिबी राजन्प्रतापवान्
pramathnantaṃ tadā vīraṃ bhāradvājaṃ mahāratham
abhyavartata saṃkruddhaḥ śibī rājanpratāpavān
- 15
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य पाण्डवानां महारथम्
विव्याध दशभिर्द्रोणः सर्वपारशवैः शरैः
tam āpatantaṃ samprekṣya pāṇḍavānāṃ mahāratham
vivyādha daśabhirdroṇaḥ sarvapāraśavaiḥ śaraiḥ
- 16
तं शिबिः प्रतिविव्याध त्रिंशता निशितैः शरैः
सारथिं चास्य भल्लेन स्मयमानो न्यपातयत्
taṃ śibiḥ prativivyādha triṃśatā niśitaiḥ śaraiḥ
sārathiṃ cāsya bhallena smayamāno nyapātayat
- 17
तस्य द्रोणो हयान्हत्वा सारथिं च महात्मनः
अथास्य सशिरस्त्राणं शिरः कायाद् अपाहरत्
tasya droṇo hayānhatvā sārathiṃ ca mahātmanaḥ
athāsya saśirastrāṇaṃ śiraḥ kāyād apāharat
- 18
कलिङ्गानां च सैन्येन कलिङ्गस्य सुतो रणे
पूर्वं पितृवधात्क्रुद्धो भीमसेनम् उपाद्रवत्
kaliṅgānāṃ ca sainyena kaliṅgasya suto raṇe
pūrvaṃ pitṛvadhātkruddho bhīmasenam upādravat
- 19
स भीमं पञ्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिः
विशोकं त्रिभिर् आजघ्ने ध्वजम् एकेन पत्रिणा
sa bhīmaṃ pañcabhirviddhvā punarvivyādha saptabhiḥ
viśokaṃ tribhir ājaghne dhvajam ekena patriṇā
- 20
कलिङ्गानां तु तं शूरं क्रुद्धं क्रुद्धो वृकोदरः
रथाद्रथम् अभिद्रुत्य मुष्टिनाभिजघान ह
kaliṅgānāṃ tu taṃ śūraṃ kruddhaṃ kruddho vṛkodaraḥ
rathādratham abhidrutya muṣṭinābhijaghāna ha
- 21
तस्य मुष्टिहतस्याजौ पाण्डवेन बलीयसा
सर्वाण्यस्थीनि सहसा प्रापतन्वै पृथक्पृथक्
tasya muṣṭihatasyājau pāṇḍavena balīyasā
sarvāṇyasthīni sahasā prāpatanvai pṛthakpṛthak
- 22
तं कर्णो भ्रातरश्चास्य नामृष्यन्त महारथाः
ते भीमसेनं नाराचैर्जघ्नुर् आशीविषोपमैः
taṃ karṇo bhrātaraścāsya nāmṛṣyanta mahārathāḥ
te bhīmasenaṃ nārācairjaghnur āśīviṣopamaiḥ
- 23
ततः शत्रुरथं त्यक्त्वा भीमो ध्रुवरथं गतः
ध्रुवं चास्यन्तम् अनिशं मुष्टिना समपोथयत्
स तथा पाण्डुपुत्रेण बलिना निहतो ऽपतत्
tataḥ śatrurathaṃ tyaktvā bhīmo dhruvarathaṃ gataḥ
dhruvaṃ cāsyantam aniśaṃ muṣṭinā samapothayat
sa tathā pāṇḍuputreṇa balinā nihato 'patat
- 24
तं निहत्य महाराज भीमसेनो महाबलः
जयरातरथं प्राप्य मुहुः सिंह इवानदत्
taṃ nihatya mahārāja bhīmaseno mahābalaḥ
jayarātarathaṃ prāpya muhuḥ siṃha ivānadat
- 25
जयरातम् अथाक्षिप्य नदन्सव्येन पाणिना
तलेन नाशयामास कर्णस्यैवाग्रतः स्थितम्
jayarātam athākṣipya nadansavyena pāṇinā
talena nāśayāmāsa karṇasyaivāgrataḥ sthitam
- 26
कर्णस्तु पाण्डवे शक्तिं काञ्चनीं समवासृजत्
ततस्ताम् एव जग्राह प्रहसन्पाण्डुनन्दनः
karṇastu pāṇḍave śaktiṃ kāñcanīṃ samavāsṛjat
tatastām eva jagrāha prahasanpāṇḍunandanaḥ
- 27
कर्णायैव च दुर्धर्षश्चिक्षेपाजौ वृकोदरः
ताम् अन्तरिक्षे चिछेद शकुनिस्तैलपायिना
karṇāyaiva ca durdharṣaścikṣepājau vṛkodaraḥ
tām antarikṣe cicheda śakunistailapāyinā
- 28
ततस्तव सुता राजन्भीमस्य रथम् आव्रजन्
महता शरवर्षेण छादयन्तो वृकोदरम्
tatastava sutā rājanbhīmasya ratham āvrajan
mahatā śaravarṣeṇa chādayanto vṛkodaram
- 29
दुर्मदस्य ततो भीमः प्रहसन्न् इव संयुगे
सारथिं च हयांश्चैव शरैर्निन्ये यमक्षयम्
दुर्मदस्तु ततो यानं दुष्कर्णस्यावपुप्लुवे
durmadasya tato bhīmaḥ prahasann iva saṃyuge
sārathiṃ ca hayāṃścaiva śarairninye yamakṣayam
durmadastu tato yānaṃ duṣkarṇasyāvapupluve
- 30
तावेकरथम् आरूढौ भ्रातरौ परतापनौ
संग्रामशिरसो मध्ये भीमं द्वावभ्यधावताम्
यथाम्बुपतिमित्रौ हि तारकं दैत्यसत्तमम्
tāvekaratham ārūḍhau bhrātarau paratāpanau
saṃgrāmaśiraso madhye bhīmaṃ dvāvabhyadhāvatām
yathāmbupatimitrau hi tārakaṃ daityasattamam

