35 shlokas
- 1
संजय उवाच
काल्यमानेषु सैन्येषु शैनेयेन ततस्ततः
भारद्वाजः शरव्रातैर्महद्भिः समवाकिरत्
saṃjaya uvāca
kālyamāneṣu sainyeṣu śaineyena tatastataḥ
bhāradvājaḥ śaravrātairmahadbhiḥ samavākirat
- 2
स संप्रहारस्तुमुलो द्रोणसात्वतयोर् अभूत्
पश्यतां सर्वसैन्यानां बलिवासवयोर् इव
sa saṃprahārastumulo droṇasātvatayor abhūt
paśyatāṃ sarvasainyānāṃ balivāsavayor iva
- 3
ततो द्रोणः शिनेः पौत्रं चित्रैः सर्वायसैः शरैः
त्रिभिर् आशीविषाकारैर्ललाटे समविध्यत
tato droṇaḥ śineḥ pautraṃ citraiḥ sarvāyasaiḥ śaraiḥ
tribhir āśīviṣākārairlalāṭe samavidhyata
- 4
तैर्ललाटार्पितैर्बाणैर्युयुधानस्त्वजिह्मगैः
व्यरोचत महाराज त्रिशृङ्ग इव पर्वतः
tairlalāṭārpitairbāṇairyuyudhānastvajihmagaiḥ
vyarocata mahārāja triśṛṅga iva parvataḥ
- 5
ततो ऽस्य बाणान् अपरान् इन्द्राशनिसमस्वनान्
भारद्वाजो ऽन्तरप्रेक्षी प्रेषयामास संयुगे
tato 'sya bāṇān aparān indrāśanisamasvanān
bhāradvājo 'ntaraprekṣī preṣayāmāsa saṃyuge
- 6
तान्द्रोणचापनिर्मुक्तान्दाशार्हः पततः शरान्
द्वाभ्यां द्वाभ्यां सुपुङ्खाभ्यां चिछेद परमास्त्रवित्
tāndroṇacāpanirmuktāndāśārhaḥ patataḥ śarān
dvābhyāṃ dvābhyāṃ supuṅkhābhyāṃ cicheda paramāstravit
- 7
ताम् अस्य लघुतां द्रोणः समवेक्ष्य विशां पते
प्रहस्य सहसाविध्यद्विंशत्या शिनिपुंगवम्
tām asya laghutāṃ droṇaḥ samavekṣya viśāṃ pate
prahasya sahasāvidhyadviṃśatyā śinipuṃgavam
- 8
पुनः पञ्चाशतेषूणां शतेन च समार्पयत्
लघुतां युयुधानस्य लाघवेन विशेषयन्
punaḥ pañcāśateṣūṇāṃ śatena ca samārpayat
laghutāṃ yuyudhānasya lāghavena viśeṣayan
- 9
समुत्पतन्ति वल्मीकाद्यथा क्रुद्धा महोरगाः
तथा द्रोणरथाद्राजन्न् उत्पतन्ति तनुच्छिदः
samutpatanti valmīkādyathā kruddhā mahoragāḥ
tathā droṇarathādrājann utpatanti tanucchidaḥ
- 10
तथैव युयुधानेन सृष्टाः शतसहस्रशः
अवाकिरन्द्रोणरथं शरा रुधिरभोजनाः
tathaiva yuyudhānena sṛṣṭāḥ śatasahasraśaḥ
avākirandroṇarathaṃ śarā rudhirabhojanāḥ
- 11
लाघवाद्द्विजमुख्यस्य सात्वतस्य च मारिष
विशेषं नाध्यगच्छाम समावास्तां नरर्षभौ
lāghavāddvijamukhyasya sātvatasya ca māriṣa
viśeṣaṃ nādhyagacchāma samāvāstāṃ nararṣabhau
- 12
सात्यकिस्तु ततो द्रोणं नवभिर्नतपर्वभिः
आजघान भृशं क्रुद्धो ध्वजं च निशितैः शरैः
सारथिं च शतेनैव भारद्वाजस्य पश्यतः
sātyakistu tato droṇaṃ navabhirnataparvabhiḥ
ājaghāna bhṛśaṃ kruddho dhvajaṃ ca niśitaiḥ śaraiḥ
sārathiṃ ca śatenaiva bhāradvājasya paśyataḥ
- 13
लाघवं युयुधानस्य दृष्ट्वा द्रोणो महारथः
सप्तत्या सात्यकिं विद्ध्वा तुरगांश्च त्रिभिस्त्रिभिः
ध्वजम् एकेन विव्याध माधवस्य रथे स्थितम्
lāghavaṃ yuyudhānasya dṛṣṭvā droṇo mahārathaḥ
saptatyā sātyakiṃ viddhvā turagāṃśca tribhistribhiḥ
dhvajam ekena vivyādha mādhavasya rathe sthitam
- 14
अथापरेण भल्लेन हेमपुङ्खेन पत्रिणा
धनुश्चिछेद समरे माधवस्य महात्मनः
athāpareṇa bhallena hemapuṅkhena patriṇā
dhanuścicheda samare mādhavasya mahātmanaḥ
- 15
सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धनुस्त्यक्त्वा महारथः
गदां जग्राह महतीं भारद्वाजाय चाक्षिपत्
sātyakistu tataḥ kruddho dhanustyaktvā mahārathaḥ
gadāṃ jagrāha mahatīṃ bhāradvājāya cākṣipat
- 16
ताम् आपतन्तीं सहसा पट्टबद्धाम् अयस्मयीम्
न्यवारयच्छरैर्द्रोणो बहुभिर्बहुरूपिभिः
tām āpatantīṃ sahasā paṭṭabaddhām ayasmayīm
nyavārayaccharairdroṇo bahubhirbahurūpibhiḥ
- 17
अथान्यद्धनुर् आदाय सात्यकिः सत्यविक्रमः
विव्याध बहुभिर्वीरं भारद्वाजं शिलाशितैः
athānyaddhanur ādāya sātyakiḥ satyavikramaḥ
vivyādha bahubhirvīraṃ bhāradvājaṃ śilāśitaiḥ
- 18
स विद्ध्वा समरे द्रोणं सिंहनादम् अमुञ्चत
तं वै न ममृषे द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः
sa viddhvā samare droṇaṃ siṃhanādam amuñcata
taṃ vai na mamṛṣe droṇaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
- 19
ततः शक्तिं गृहीत्वा तु रुक्मदण्डाम् अयस्मयीम्
तरसा प्रेषयामास माधवस्य रथं प्रति
tataḥ śaktiṃ gṛhītvā tu rukmadaṇḍām ayasmayīm
tarasā preṣayāmāsa mādhavasya rathaṃ prati
- 20
अनासाद्य तु शैनेयं सा शक्तिः कालसंनिभा
भित्त्वा रथं जगामोग्रा धरणीं दारुणस्वना
anāsādya tu śaineyaṃ sā śaktiḥ kālasaṃnibhā
bhittvā rathaṃ jagāmogrā dharaṇīṃ dāruṇasvanā
- 21
ततो द्रोणं शिनेः पौत्रो राजन्विव्याध पत्रिणा
दक्षिणं भुजम् आसाद्य पीडयन्भरतर्षभ
tato droṇaṃ śineḥ pautro rājanvivyādha patriṇā
dakṣiṇaṃ bhujam āsādya pīḍayanbharatarṣabha
- 22
द्रोणो ऽपि समरे राजन्माधवस्य महद्धनुः
अर्धचन्द्रेण चिछेद रथशक्त्या च सारथिम्
droṇo 'pi samare rājanmādhavasya mahaddhanuḥ
ardhacandreṇa cicheda rathaśaktyā ca sārathim
- 23
मुमोह सारथिस्तस्य रथशक्त्या समाहतः
स रथोपस्थम् आसाद्य मुहूर्तं संन्यषीदत
mumoha sārathistasya rathaśaktyā samāhataḥ
sa rathopastham āsādya muhūrtaṃ saṃnyaṣīdata
- 24
चकार सात्यकी राजंस्तत्र कर्मातिमानुषम्
अयोधयच्च यद्द्रोणं रश्मीञ्जग्राह च स्वयम्
cakāra sātyakī rājaṃstatra karmātimānuṣam
ayodhayacca yaddroṇaṃ raśmīñjagrāha ca svayam
- 25
ततः शरशतेनैव युयुधानो महारथः
अविध्यद्ब्राह्मणं संख्ये हृष्टरूपो विशां पते
tataḥ śaraśatenaiva yuyudhāno mahārathaḥ
avidhyadbrāhmaṇaṃ saṃkhye hṛṣṭarūpo viśāṃ pate
- 26
तस्य द्रोणः शरान्पञ्च प्रेषयामास भारत
ते तस्य कवचं भित्त्वा पपुः शोणितम् आहवे
tasya droṇaḥ śarānpañca preṣayāmāsa bhārata
te tasya kavacaṃ bhittvā papuḥ śoṇitam āhave
- 27
निर्विद्धस्तु शरैर्घोरैर् अक्रुध्यत्सात्यकिर्भृशम्
सायकान्व्यसृजच्चापि वीरो रुक्मरथं प्रति
nirviddhastu śarairghorair akrudhyatsātyakirbhṛśam
sāyakānvyasṛjaccāpi vīro rukmarathaṃ prati
- 28
ततो द्रोणस्य यन्तारं निपात्यैकेषुणा भुवि
अश्वान्व्यद्रावयद्बाणैर्हतसूतान्महात्मनः
tato droṇasya yantāraṃ nipātyaikeṣuṇā bhuvi
aśvānvyadrāvayadbāṇairhatasūtānmahātmanaḥ
- 29
स रथः प्रद्रुतः संख्ये मण्डलानि सहस्रशः
चकार राजतो राजन्भ्राजमान इवांशुमान्
sa rathaḥ pradrutaḥ saṃkhye maṇḍalāni sahasraśaḥ
cakāra rājato rājanbhrājamāna ivāṃśumān
- 30
अभिद्रवत गृह्णीत हयान्द्रोणस्य धावत
इति स्म चुक्रुशुः सर्वे राजपुत्राः सराजकाः
abhidravata gṛhṇīta hayāndroṇasya dhāvata
iti sma cukruśuḥ sarve rājaputrāḥ sarājakāḥ

