77 shlokas
- 1
संजय उवाच
प्रतिघातं तु सैन्यस्य नामृष्यत वृकोदरः
सो ऽभिनद्बाह्लिकं षष्ट्या कर्णं च दशभिः शरैः
saṃjaya uvāca
pratighātaṃ tu sainyasya nāmṛṣyata vṛkodaraḥ
so 'bhinadbāhlikaṃ ṣaṣṭyā karṇaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ
- 2
तस्य द्रोणः शितैर्बाणैस्तीक्ष्णधारैर् अयस्मयैः
जीवितान्तम् अभिप्रेप्सुर्मर्मण्याशु जघान ह
tasya droṇaḥ śitairbāṇaistīkṣṇadhārair ayasmayaiḥ
jīvitāntam abhiprepsurmarmaṇyāśu jaghāna ha
- 3
कर्णो द्वादशभिर्बाणैर् अश्वत्थामा च सप्तभिः
षड्भिर्दुर्योधनो राजा तत एनम् अवाकिरत्
karṇo dvādaśabhirbāṇair aśvatthāmā ca saptabhiḥ
ṣaḍbhirduryodhano rājā tata enam avākirat
- 4
भीमसेनो ऽपि तान्सर्वान्प्रत्यविध्यन्महाबलः
द्रोणं पञ्चाशतेषूणां कर्णं च दशभिः शरैः
bhīmaseno 'pi tānsarvānpratyavidhyanmahābalaḥ
droṇaṃ pañcāśateṣūṇāṃ karṇaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ
- 5
दुर्योधनं द्वादशभिर्द्रौणिं चाष्टाभिर् आशुगैः
आरावं तुमुलं कुर्वन्न् अभ्यवर्तत तान्रणे
duryodhanaṃ dvādaśabhirdrauṇiṃ cāṣṭābhir āśugaiḥ
ārāvaṃ tumulaṃ kurvann abhyavartata tānraṇe
- 6
तस्मिन्संत्यजति प्राणान्मृत्युसाधारणीकृते
अजातशत्रुस्तान्योधान्भीमं त्रातेत्यचोदयत्
tasminsaṃtyajati prāṇānmṛtyusādhāraṇīkṛte
ajātaśatrustānyodhānbhīmaṃ trātetyacodayat
- 7
ते ययुर्भीमसेनस्य समीपम् अमितौजसः
युयुधानप्रभृतयो माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
te yayurbhīmasenasya samīpam amitaujasaḥ
yuyudhānaprabhṛtayo mādrīputrau ca pāṇḍavau
- 8
ते समेत्य सुसंरब्धाः सहिताः पुरुषर्षभाः
महेष्वासवरैर्गुप्तं द्रोणानीकं बिभित्सवः
te sametya susaṃrabdhāḥ sahitāḥ puruṣarṣabhāḥ
maheṣvāsavarairguptaṃ droṇānīkaṃ bibhitsavaḥ
- 9
समापेतुर्महावीर्या भीमप्रभृतयो रथाः
तान्प्रत्यगृह्णाद् अव्यग्रो द्रोणो ऽपि रथिनां वरः
samāpeturmahāvīryā bhīmaprabhṛtayo rathāḥ
tānpratyagṛhṇād avyagro droṇo 'pi rathināṃ varaḥ
- 10
महाबलान् अतिरथान्वीरान्समरशोभिनः
बाह्यं मृत्युभयं कृत्वा तावकाः पाण्डवान्ययुः
mahābalān atirathānvīrānsamaraśobhinaḥ
bāhyaṃ mṛtyubhayaṃ kṛtvā tāvakāḥ pāṇḍavānyayuḥ
- 11
सादिनः सादिनो ऽभ्यघ्नंस्तथैव रथिनो रथान्
आसीच्छक्त्यसिसंपातो युद्धम् आसीत्परश्वधैः
sādinaḥ sādino 'bhyaghnaṃstathaiva rathino rathān
āsīcchaktyasisaṃpāto yuddham āsītparaśvadhaiḥ
- 12
निकृष्टम् असियुद्धं च बभूव कटुकोदयम्
कुञ्जराणां च संघातैर्युद्धम् आसीत्सुदारुणम्
nikṛṣṭam asiyuddhaṃ ca babhūva kaṭukodayam
kuñjarāṇāṃ ca saṃghātairyuddham āsītsudāruṇam
- 13
अपतत्कुञ्जराद् अन्यो हयाद् अन्यस्त्व् अवाक्शिराः
नरो बाणेन निर्भिन्नो रथाद् अन्यश्च मारिष
apatatkuñjarād anyo hayād anyastv avākśirāḥ
naro bāṇena nirbhinno rathād anyaśca māriṣa
- 14
तत्रान्यस्य च संमर्दे पतितस्य विवर्मणः
शिरः प्रध्वंसयामास वक्षस्याक्रम्य कुञ्जरः
tatrānyasya ca saṃmarde patitasya vivarmaṇaḥ
śiraḥ pradhvaṃsayāmāsa vakṣasyākramya kuñjaraḥ
- 15
अपरे ऽप्यपराञ्जघ्नुर्वारणाः पतितान्नरान्
विषाणैश्चावनिं गत्वा व्यभिन्दन्रथिनो बहून्
apare 'pyaparāñjaghnurvāraṇāḥ patitānnarān
viṣāṇaiścāvaniṃ gatvā vyabhindanrathino bahūn
- 16
नरान्त्रैः केचिद् अपरे विषाणालग्नसंस्रवैः
बभ्रमुः शतशो नागा मृद्नन्तः शतशो नरान्
narāntraiḥ kecid apare viṣāṇālagnasaṃsravaiḥ
babhramuḥ śataśo nāgā mṛdnantaḥ śataśo narān
- 17
कांस्यायसतनुत्राणान्नराश्वरथकुञ्जरान्
पतितान्पोथयांचक्रुर्द्विपाः स्थूलनडान् इव
kāṃsyāyasatanutrāṇānnarāśvarathakuñjarān
patitānpothayāṃcakrurdvipāḥ sthūlanaḍān iva
- 18
गृध्रपत्राधिवासांसि शयनानि नराधिपाः
ह्रीमन्तः कालसंपक्वाः सुदुःखान्यधिशेरते
gṛdhrapatrādhivāsāṃsi śayanāni narādhipāḥ
hrīmantaḥ kālasaṃpakvāḥ suduḥkhānyadhiśerate
- 19
हन्ति स्मात्र पिता पुत्रं रथेनाभ्यतिवर्तते
पुत्रश्च पितरं मोहान्निर्मर्यादम् अवर्तत
hanti smātra pitā putraṃ rathenābhyativartate
putraśca pitaraṃ mohānnirmaryādam avartata
- 20
अक्षो भग्नो ध्वजश्छिन्नश्छत्रम् उर्व्यां निपातितम्
युगार्धं छिन्नम् आदाय प्रदुद्राव तथा हयः
akṣo bhagno dhvajaśchinnaśchatram urvyāṃ nipātitam
yugārdhaṃ chinnam ādāya pradudrāva tathā hayaḥ
- 21
सासिर्बाहुर्निपतितः शिरश्छिन्नं सकुण्डलम्
गजेनाक्षिप्य बलिना रथः संचूर्णितः क्षितौ
sāsirbāhurnipatitaḥ śiraśchinnaṃ sakuṇḍalam
gajenākṣipya balinā rathaḥ saṃcūrṇitaḥ kṣitau
- 22
रथिना ताडितो नागो नाराचेनापतद्व्यसुः
सारोहश्चापतद्वाजी गजेनाताडितो भृशम्
rathinā tāḍito nāgo nārācenāpatadvyasuḥ
sārohaścāpatadvājī gajenātāḍito bhṛśam
- 23
निर्मर्यादं महद्युद्धम् अवर्तत सुदारुणम्
हा तात हा पुत्र सखे क्वासि तिष्ठ क्व धावसि
nirmaryādaṃ mahadyuddham avartata sudāruṇam
hā tāta hā putra sakhe kvāsi tiṣṭha kva dhāvasi
- 24
प्रहराहर जह्य् एनं स्मितक्ष्वेडितगर्जितैः
इत्येवम् उच्चरन्त्यः स्म श्रूयन्ते विविधा गिरः
praharāhara jahy enaṃ smitakṣveḍitagarjitaiḥ
ityevam uccarantyaḥ sma śrūyante vividhā giraḥ
- 25
नरस्याश्वस्य नागस्य समसज्जत शोणितम्
उपाशाम्यद्रजो भौमं भीरून्कश्मलम् आविशत्
narasyāśvasya nāgasya samasajjata śoṇitam
upāśāmyadrajo bhaumaṃ bhīrūnkaśmalam āviśat
- 26
आसीत्केशपरामर्शो मुष्टियुद्धं च दारुणम्
नखैर्दन्तैश्च शूराणाम् अद्वीपे द्वीपम् इच्छताम्
āsītkeśaparāmarśo muṣṭiyuddhaṃ ca dāruṇam
nakhairdantaiśca śūrāṇām advīpe dvīpam icchatām
- 27
तत्राच्छिद्यत वीरस्य सखड्गो बाहुर् उद्यतः
सधनुश्चापरस्यापि सशरः साङ्कुशस्तथा
tatrācchidyata vīrasya sakhaḍgo bāhur udyataḥ
sadhanuścāparasyāpi saśaraḥ sāṅkuśastathā
- 28
प्राक्रोशद् अन्यम् अन्यो ऽत्र तथान्यो विमुखो ऽद्रवत्
अन्यः प्राप्तस्य चान्यस्य शिरः कायाद् अपाहरत्
prākrośad anyam anyo 'tra tathānyo vimukho 'dravat
anyaḥ prāptasya cānyasya śiraḥ kāyād apāharat
- 29
शब्दम् अभ्यद्रवच्चान्यः शब्दाद् अन्यो ऽद्रवद्भृशम्
स्वान् अन्यो ऽथ परान् अन्यो जघान निशितैः शरैः
śabdam abhyadravaccānyaḥ śabdād anyo 'dravadbhṛśam
svān anyo 'tha parān anyo jaghāna niśitaiḥ śaraiḥ
- 30
गिरिशृङ्गोपमश्चात्र नाराचेन निपातितः
मातङ्गो न्यपतद्भूमौ नदीरोध इवोष्णगे
giriśṛṅgopamaścātra nārācena nipātitaḥ
mātaṅgo nyapatadbhūmau nadīrodha ivoṣṇage

