38 shlokas
- 1
वासुदेव उवाच
सुयोधनम् अतिक्रान्तम् एनं पश्य धनंजय
आपद्गतम् इमं मन्ये नास्त्यस्य सदृशो रथः
vāsudeva uvāca
suyodhanam atikrāntam enaṃ paśya dhanaṃjaya
āpadgatam imaṃ manye nāstyasya sadṛśo rathaḥ
- 2
दूरपाती महेष्वासः कृतास्त्रो युद्धदुर्मदः
दृढास्त्रश्चित्रयोधी च धार्तराष्ट्रो महाबलः
dūrapātī maheṣvāsaḥ kṛtāstro yuddhadurmadaḥ
dṛḍhāstraścitrayodhī ca dhārtarāṣṭro mahābalaḥ
- 3
अत्यन्तसुखसंवृद्धो मानितश्च महारथैः
कृती च सततं पार्थ नित्यं द्वेष्टि च पाण्डवान्
atyantasukhasaṃvṛddho mānitaśca mahārathaiḥ
kṛtī ca satataṃ pārtha nityaṃ dveṣṭi ca pāṇḍavān
- 4
तेन युद्धम् अहं मन्ये प्राप्तकालं तवानघ
अत्र वो द्यूतम् आयातं विजयायेतराय वा
tena yuddham ahaṃ manye prāptakālaṃ tavānagha
atra vo dyūtam āyātaṃ vijayāyetarāya vā
- 5
अत्र क्रोधविषं पार्थ विमुञ्च चिरसंभृतम्
एष मूलम् अनर्थानां पाण्डवानां महारथः
atra krodhaviṣaṃ pārtha vimuñca cirasaṃbhṛtam
eṣa mūlam anarthānāṃ pāṇḍavānāṃ mahārathaḥ
- 6
सो ऽयं प्राप्तस्तवाक्षेपं पश्य साफल्यम् आत्मनः
कथं हि राजा राज्यार्थी त्वया गच्छेत संयुगम्
so 'yaṃ prāptastavākṣepaṃ paśya sāphalyam ātmanaḥ
kathaṃ hi rājā rājyārthī tvayā gaccheta saṃyugam
- 7
दिष्ट्या त्विदानीं सम्प्राप्त एष ते बाणगोचरम्
स यथा जीवितं जह्यात्तथा कुरु धनंजय
diṣṭyā tvidānīṃ samprāpta eṣa te bāṇagocaram
sa yathā jīvitaṃ jahyāttathā kuru dhanaṃjaya
- 8
ऐश्वर्यमदसंमूढो नैष दुःखम् उपेयिवान्
न च ते संयुगे वीर्यं जानाति पुरुषर्षभ
aiśvaryamadasaṃmūḍho naiṣa duḥkham upeyivān
na ca te saṃyuge vīryaṃ jānāti puruṣarṣabha
- 9
त्वां हि लोकास्त्रयः पार्थ ससुरासुरमानुषाः
नोत्सहन्ते रणे जेतुं किम् उतैकः सुयोधनः
tvāṃ hi lokāstrayaḥ pārtha sasurāsuramānuṣāḥ
notsahante raṇe jetuṃ kim utaikaḥ suyodhanaḥ
- 10
स दिष्ट्या समनुप्राप्तस्तव पार्थ रथान्तिकम्
जह्य् एनं वै महाबाहो यथा वृत्रं पुरंदरः
sa diṣṭyā samanuprāptastava pārtha rathāntikam
jahy enaṃ vai mahābāho yathā vṛtraṃ puraṃdaraḥ
- 11
एष ह्यनर्थे सततं पराक्रान्तस्तवानघ
निकृत्या धर्मराजं च द्यूते वञ्चितवान् अयम्
eṣa hyanarthe satataṃ parākrāntastavānagha
nikṛtyā dharmarājaṃ ca dyūte vañcitavān ayam
- 12
बहूनि सुनृशंसानि कृतान्येतेन मानद
युष्मासु पापमतिना अपापेष्वेव नित्यदा
bahūni sunṛśaṃsāni kṛtānyetena mānada
yuṣmāsu pāpamatinā apāpeṣveva nityadā
- 13
तम् अनार्यं सदा क्षुद्रं पुरुषं कामचारिणम्
आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा जहि पार्थाविचारयन्
tam anāryaṃ sadā kṣudraṃ puruṣaṃ kāmacāriṇam
āryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā jahi pārthāvicārayan
- 14
निकृत्या राज्यहरणं वनवासं च पाण्डव
परिक्लेशं च कृष्णाया हृदि कृत्वा पराक्रम
nikṛtyā rājyaharaṇaṃ vanavāsaṃ ca pāṇḍava
parikleśaṃ ca kṛṣṇāyā hṛdi kṛtvā parākrama
- 15
दिष्ट्यैष तव बाणानां गोचरे परिवर्तते
प्रतिघाताय कार्यस्य दिष्ट्या च यतते ऽग्रतः
diṣṭyaiṣa tava bāṇānāṃ gocare parivartate
pratighātāya kāryasya diṣṭyā ca yatate 'grataḥ
- 16
दिष्ट्या जानाति संग्रामे योद्धव्यं हि त्वया सह
दिष्ट्या च सफलाः पार्थ सर्वे कामा हि कामिताः
diṣṭyā jānāti saṃgrāme yoddhavyaṃ hi tvayā saha
diṣṭyā ca saphalāḥ pārtha sarve kāmā hi kāmitāḥ
- 17
तस्माज्जहि रणे पार्थ धार्तराष्ट्रं कुलाधमम्
यथेन्द्रेण हतः पूर्वं जम्भो देवासुरे मृधे
tasmājjahi raṇe pārtha dhārtarāṣṭraṃ kulādhamam
yathendreṇa hataḥ pūrvaṃ jambho devāsure mṛdhe
- 18
अस्मिन्हते त्वया सैन्यम् अनाथं भिद्यताम् इदम्
वैरस्यास्यास्त्ववभृथो मूलं छिन्द्धि दुरात्मनाम्
asminhate tvayā sainyam anāthaṃ bhidyatām idam
vairasyāsyāstvavabhṛtho mūlaṃ chinddhi durātmanām
- 19
संजय उवाच
तं तथेत्यब्रवीत्पार्थः कृत्यरूपम् इदं मम
सर्वम् अन्यद् अनादृत्य गच्छ यत्र सुयोधनः
saṃjaya uvāca
taṃ tathetyabravītpārthaḥ kṛtyarūpam idaṃ mama
sarvam anyad anādṛtya gaccha yatra suyodhanaḥ
- 20
येनैतद्दीर्घकालं नो भुक्तं राज्यम् अकण्टकम्
अप्यस्य युधि विक्रम्य छिन्द्यां मूर्धानम् आहवे
yenaitaddīrghakālaṃ no bhuktaṃ rājyam akaṇṭakam
apyasya yudhi vikramya chindyāṃ mūrdhānam āhave
- 21
अपि तस्या अनर्हायाः परिक्लेशस्य माधव
कृष्णायाः शक्नुयां गन्तुं पदं केशप्रधर्षणे
api tasyā anarhāyāḥ parikleśasya mādhava
kṛṣṇāyāḥ śaknuyāṃ gantuṃ padaṃ keśapradharṣaṇe
- 22
इत्येवं वादिनौ हृष्टौ कृष्णौ श्वेतान्हयोत्तमान्
प्रेषयामासतुः संख्ये प्रेप्सन्तौ तं नराधिपम्
ityevaṃ vādinau hṛṣṭau kṛṣṇau śvetānhayottamān
preṣayāmāsatuḥ saṃkhye prepsantau taṃ narādhipam
- 23
तयोः समीपं सम्प्राप्य पुत्रस्ते भरतर्षभ
न चकार भयं प्राप्ते भये महति मारिष
tayoḥ samīpaṃ samprāpya putraste bharatarṣabha
na cakāra bhayaṃ prāpte bhaye mahati māriṣa
- 24
तद् अस्य क्षत्रियास्तत्र सर्व एवाभ्यपूजयन्
यद् अर्जुनहृषीकेशौ प्रत्युद्यातो ऽविचारयन्
tad asya kṣatriyāstatra sarva evābhyapūjayan
yad arjunahṛṣīkeśau pratyudyāto 'vicārayan
- 25
ततः सर्वस्य सैन्यस्य तावकस्य विशां पते
महान्नादो ह्यभूत्तत्र दृष्ट्वा राजानम् आहवे
tataḥ sarvasya sainyasya tāvakasya viśāṃ pate
mahānnādo hyabhūttatra dṛṣṭvā rājānam āhave
- 26
तस्मिञ्जनसमुन्नादे प्रवृत्ते भैरवे सति
कदर्थीकृत्य ते पुत्रः प्रत्यमित्रम् अवारयत्
tasmiñjanasamunnāde pravṛtte bhairave sati
kadarthīkṛtya te putraḥ pratyamitram avārayat
- 27
आवारितस्तु कौन्तेयस्तव पुत्रेण धन्विना
संरम्भम् अगमद्भूयः स च तस्मिन्परंतपः
āvāritastu kaunteyastava putreṇa dhanvinā
saṃrambham agamadbhūyaḥ sa ca tasminparaṃtapaḥ
- 28
तौ दृष्ट्वा प्रतिसंरब्धौ दुर्योधनधनंजयौ
अभ्यवैक्षन्त राजानो भीमरूपाः समन्ततः
tau dṛṣṭvā pratisaṃrabdhau duryodhanadhanaṃjayau
abhyavaikṣanta rājāno bhīmarūpāḥ samantataḥ
- 29
दृष्ट्वा तु पार्थं संरब्धं वासुदेवं च मारिष
प्रहसन्न् इव पुत्रस्ते योद्धुकामः समाह्वयत्
dṛṣṭvā tu pārthaṃ saṃrabdhaṃ vāsudevaṃ ca māriṣa
prahasann iva putraste yoddhukāmaḥ samāhvayat
- 30
ततः प्रहृष्टो दाशार्हः पाण्डवश्च धनंजयः
व्याक्रोशेतां महानादं दध्मतुश्चाम्बुजोत्तमौ
tataḥ prahṛṣṭo dāśārhaḥ pāṇḍavaśca dhanaṃjayaḥ
vyākrośetāṃ mahānādaṃ dadhmatuścāmbujottamau

