39 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
किं कुर्वाणं रणे द्रोणं जघ्नुः पाण्डवसृञ्जयाः
तथा निपुणम् अस्त्रेषु सर्वशस्त्रभृताम् अपि
dhṛtarāṣṭra uvāca
kiṃ kurvāṇaṃ raṇe droṇaṃ jaghnuḥ pāṇḍavasṛñjayāḥ
tathā nipuṇam astreṣu sarvaśastrabhṛtām api
- 2
रथभङ्गो बभूवास्य धनुर्वाशीर्यतास्यतः
प्रमत्तो वाभवद्द्रोणस्ततो मृत्युम् उपेयिवान्
rathabhaṅgo babhūvāsya dhanurvāśīryatāsyataḥ
pramatto vābhavaddroṇastato mṛtyum upeyivān
- 3
कथं नु पार्षतस्तात शत्रुभिर्दुष्प्रधर्षणम्
किरन्तम् इषुसंघातान्रुक्मपुङ्खान् अनेकशः
kathaṃ nu pārṣatastāta śatrubhirduṣpradharṣaṇam
kirantam iṣusaṃghātānrukmapuṅkhān anekaśaḥ
- 4
क्षिप्रहस्तं द्विजश्रेष्ठं कृतिनं चित्रयोधिनम्
दूरेषुपातिनं दान्तम् अस्त्रयुद्धे च पारगम्
kṣiprahastaṃ dvijaśreṣṭhaṃ kṛtinaṃ citrayodhinam
dūreṣupātinaṃ dāntam astrayuddhe ca pāragam
- 5
पाञ्चालपुत्रो न्यवधीद्दिष्ट्या स वरम् अच्युतम्
कुर्वाणं दारुणं कर्म रणे यत्तं महारथम्
pāñcālaputro nyavadhīddiṣṭyā sa varam acyutam
kurvāṇaṃ dāruṇaṃ karma raṇe yattaṃ mahāratham
- 6
व्यक्तं दिष्टं हि बलवत्पौरुषाद् इति मे मतिः
यद्द्रोणो निहतः शूरः पार्षतेन महात्मना
vyaktaṃ diṣṭaṃ hi balavatpauruṣād iti me matiḥ
yaddroṇo nihataḥ śūraḥ pārṣatena mahātmanā
- 7
अस्त्रं चतुर्विधं वीरे यस्मिन्न् आसीत्प्रतिष्ठितम्
तम् इष्वस्त्रवराचार्यं द्रोणं शंससि मे हतम्
astraṃ caturvidhaṃ vīre yasminn āsītpratiṣṭhitam
tam iṣvastravarācāryaṃ droṇaṃ śaṃsasi me hatam
- 8
श्रुत्वा हतं रुक्मरथं वैयाघ्रपरिवारणम्
जातरूपपरिष्कारं नाद्य शोकम् अपानुदे
śrutvā hataṃ rukmarathaṃ vaiyāghraparivāraṇam
jātarūpapariṣkāraṃ nādya śokam apānude
- 9
न नूनं परदुःखेन कश्चिन्म्रियति संजय
यत्र द्रोणम् अहं श्रुत्वा हतं जीवामि न म्रिये
na nūnaṃ paraduḥkhena kaścinmriyati saṃjaya
yatra droṇam ahaṃ śrutvā hataṃ jīvāmi na mriye
- 10
अश्मसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम
यच्छ्रुत्वा निहतं द्रोणं शतधा न विदीर्यते
aśmasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ sudṛḍhaṃ mama
yacchrutvā nihataṃ droṇaṃ śatadhā na vidīryate
- 11
ब्राह्मे वेदे तथेष्वस्त्रे यम् उपासन्गुणार्थिनः
ब्राह्मणा राजपुत्राश्च स कथं मृत्युना हतः
brāhme vede tatheṣvastre yam upāsanguṇārthinaḥ
brāhmaṇā rājaputrāśca sa kathaṃ mṛtyunā hataḥ
- 12
शोषणं सागरस्येव मेरोर् इव विसर्पणम्
पतनं भास्करस्येव न मृष्ये द्रोणपातनम्
śoṣaṇaṃ sāgarasyeva meror iva visarpaṇam
patanaṃ bhāskarasyeva na mṛṣye droṇapātanam
- 13
दृप्तानां प्रतिषेद्धासीद्धार्मिकानां च रक्षिता
यो ऽत्याक्षीत्कृपणस्यार्थे प्राणान् अपि परंतपः
dṛptānāṃ pratiṣeddhāsīddhārmikānāṃ ca rakṣitā
yo 'tyākṣītkṛpaṇasyārthe prāṇān api paraṃtapaḥ
- 14
मन्दानां मम पुत्राणां जयाशा यस्य विक्रमे
बृहस्पत्युशनस्तुल्यो बुद्ध्या स निहतः कथम्
mandānāṃ mama putrāṇāṃ jayāśā yasya vikrame
bṛhaspatyuśanastulyo buddhyā sa nihataḥ katham
- 15
ते च शोणा बृहन्तो ऽश्वाः सैन्धवा हेममालिनः
रथे वातजवा युक्ताः सर्वशब्दातिगा रणे
te ca śoṇā bṛhanto 'śvāḥ saindhavā hemamālinaḥ
rathe vātajavā yuktāḥ sarvaśabdātigā raṇe
- 16
बलिनो घोषिणो दान्ताः सैन्धवाः साधुवाहिनः
दृढाः संग्राममध्येषु कच्चिद् आसन्न विह्वलाः
balino ghoṣiṇo dāntāḥ saindhavāḥ sādhuvāhinaḥ
dṛḍhāḥ saṃgrāmamadhyeṣu kaccid āsanna vihvalāḥ
- 17
करिणां बृंहतां युद्धे शङ्खदुन्दुभिनिस्वनम्
ज्याक्षेपशरवर्षाणां शस्त्राणां च सहिष्णवः
kariṇāṃ bṛṃhatāṃ yuddhe śaṅkhadundubhinisvanam
jyākṣepaśaravarṣāṇāṃ śastrāṇāṃ ca sahiṣṇavaḥ
- 18
आशंसन्तः पराञ्जेतुं जितश्वासा जितव्यथाः
हयाः प्रजविताः शीघ्रा भारद्वाजरथोद्वहाः
āśaṃsantaḥ parāñjetuṃ jitaśvāsā jitavyathāḥ
hayāḥ prajavitāḥ śīghrā bhāradvājarathodvahāḥ
- 19
ते स्म रुक्मरथे युक्ता नरवीरसमाहिताः
कथं नाभ्यतरंस्तात पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
te sma rukmarathe yuktā naravīrasamāhitāḥ
kathaṃ nābhyataraṃstāta pāṇḍavānām anīkinīm
- 20
जातरूपपरिष्कारम् आस्थाय रथम् उत्तमम्
भारद्वाजः किम् अकरोच्छूरः संक्रन्दनो युधि
jātarūpapariṣkāram āsthāya ratham uttamam
bhāradvājaḥ kim akarocchūraḥ saṃkrandano yudhi
- 21
विद्यां यस्योपजीवन्ति सर्वलोकधनुर्भृतः
स सत्यसंधो बलवान्द्रोणः किम् अकरोद्युधि
vidyāṃ yasyopajīvanti sarvalokadhanurbhṛtaḥ
sa satyasaṃdho balavāndroṇaḥ kim akarodyudhi
- 22
दिवि शक्रम् इव श्रेष्ठं महामात्रं धनुर्भृताम्
के नु तं रौद्रकर्माणं युद्धे प्रत्युद्ययू रथाः
divi śakram iva śreṣṭhaṃ mahāmātraṃ dhanurbhṛtām
ke nu taṃ raudrakarmāṇaṃ yuddhe pratyudyayū rathāḥ
- 23
ननु रुक्मरथं दृष्ट्वा प्रद्रवन्ति स्म पाण्डवाः
दिव्यम् अस्त्रं विकुर्वाणं सेनां क्षिण्वन्तम् अव्ययम्
nanu rukmarathaṃ dṛṣṭvā pradravanti sma pāṇḍavāḥ
divyam astraṃ vikurvāṇaṃ senāṃ kṣiṇvantam avyayam
- 24
उताहो सर्वसैन्येन धर्मराजः सहानुजः
पाञ्चाल्यप्रग्रहो द्रोणं सर्वतः समवारयत्
utāho sarvasainyena dharmarājaḥ sahānujaḥ
pāñcālyapragraho droṇaṃ sarvataḥ samavārayat
- 25
नूनम् आवारयत्पार्थो रथिनो ऽन्यान् अजिह्मगैः
ततो द्रोणं समारोहत्पार्षतः पापकर्मकृत्
nūnam āvārayatpārtho rathino 'nyān ajihmagaiḥ
tato droṇaṃ samārohatpārṣataḥ pāpakarmakṛt
- 26
न ह्यन्यं परिपश्यामि वधे कंचन शुष्मिणः
धृष्टद्युम्नाद् ऋते रौद्रात्पाल्यमानात्किरीटिना
na hyanyaṃ paripaśyāmi vadhe kaṃcana śuṣmiṇaḥ
dhṛṣṭadyumnād ṛte raudrātpālyamānātkirīṭinā
- 27
तैर्वृतः सर्वतः शूरैः पाञ्चाल्यापसदस्ततः
केकयैश्चेदिकारूषैर्मत्स्यैर् अन्यैश्च भूमिपैः
tairvṛtaḥ sarvataḥ śūraiḥ pāñcālyāpasadastataḥ
kekayaiścedikārūṣairmatsyair anyaiśca bhūmipaiḥ
- 28
व्याकुलीकृतम् आचार्यं पिपीलैर् उरगं यथा
कर्मण्यसुकरे सक्तं जघानेति मतिर्मम
vyākulīkṛtam ācāryaṃ pipīlair uragaṃ yathā
karmaṇyasukare saktaṃ jaghāneti matirmama
- 29
यो ऽधीत्य चतुरो वेदान्सर्वान् आख्यानपञ्चमान्
ब्राह्मणानां प्रतिष्ठासीत्स्रोतसाम् इव सागरः
स कथं ब्राह्मणो वृद्धः शस्त्रेण वधम् आप्तवान्
yo 'dhītya caturo vedānsarvān ākhyānapañcamān
brāhmaṇānāṃ pratiṣṭhāsītsrotasām iva sāgaraḥ
sa kathaṃ brāhmaṇo vṛddhaḥ śastreṇa vadham āptavān
- 30
अमर्षणो मर्षितवान्क्लिश्यमानः सदा मया
अनर्हमाणः कौन्तेयः कर्मणस्तस्य तत्फलम्
amarṣaṇo marṣitavānkliśyamānaḥ sadā mayā
anarhamāṇaḥ kaunteyaḥ karmaṇastasya tatphalam

