36 shlokas
- 1
संजय उवाच
सलिले जनिते तस्मिन्कौन्तेयेन महात्मना
निवारिते द्विषत्सैन्ये कृते च शरवेश्मनि
saṃjaya uvāca
salile janite tasminkaunteyena mahātmanā
nivārite dviṣatsainye kṛte ca śaraveśmani
- 2
वासुदेवो रथात्तूर्णम् अवतीर्य महाद्युतिः
मोचयामास तुरगान्वितुन्नान्कङ्कपत्रिभिः
vāsudevo rathāttūrṇam avatīrya mahādyutiḥ
mocayāmāsa turagānvitunnānkaṅkapatribhiḥ
- 3
अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा सिंहनादो महान् अभूत्
सिद्धचारणसंघानां सैनिकानां च सर्वशः
adṛṣṭapūrvaṃ taddṛṣṭvā siṃhanādo mahān abhūt
siddhacāraṇasaṃghānāṃ sainikānāṃ ca sarvaśaḥ
- 4
पदातिनं तु कौन्तेयं युध्यमानं नरर्षभाः
नाशक्नुवन्वारयितुं तद् अद्भुतम् इवाभवत्
padātinaṃ tu kaunteyaṃ yudhyamānaṃ nararṣabhāḥ
nāśaknuvanvārayituṃ tad adbhutam ivābhavat
- 5
आपतत्सु रथौघेषु प्रभूतगजवाजिषु
नासंभ्रमत्तदा पार्थस्तद् अस्य पुरुषान् अति
āpatatsu rathaugheṣu prabhūtagajavājiṣu
nāsaṃbhramattadā pārthastad asya puruṣān ati
- 6
व्यसृजन्त शरौघांस्ते पाण्डवं प्रति पार्थिवाः
न चाव्यथत धर्मात्मा वासविः परवीरहा
vyasṛjanta śaraughāṃste pāṇḍavaṃ prati pārthivāḥ
na cāvyathata dharmātmā vāsaviḥ paravīrahā
- 7
स तानि शरजालानि गदाः प्रासांश्च वीर्यवान्
आगतान् अग्रसत्पार्थः सरितः सागरो यथा
sa tāni śarajālāni gadāḥ prāsāṃśca vīryavān
āgatān agrasatpārthaḥ saritaḥ sāgaro yathā
- 8
अस्त्रवेगेन महता पार्थो बाहुबलेन च
सर्वेषां पार्थिवेन्द्राणाम् अग्रसत्ताञ्शरोत्तमान्
astravegena mahatā pārtho bāhubalena ca
sarveṣāṃ pārthivendrāṇām agrasattāñśarottamān
- 9
तत्तु पार्थस्य विक्रान्तं वासुदेवस्य चोभयोः
अपूजयन्महाराज कौरवाः परमाद्भुतम्
tattu pārthasya vikrāntaṃ vāsudevasya cobhayoḥ
apūjayanmahārāja kauravāḥ paramādbhutam
- 10
किम् अद्भुततरं लोके भविताप्यथ वाप्यभूत्
यद् अश्वान्पार्थगोविन्दौ मोचयामासतू रणे
kim adbhutataraṃ loke bhavitāpyatha vāpyabhūt
yad aśvānpārthagovindau mocayāmāsatū raṇe
- 11
भयं विपुलम् अस्मासु तावधत्तां नरोत्तमौ
तेजो विदधतुश्चोग्रं विस्रब्धौ रणमूर्धनि
bhayaṃ vipulam asmāsu tāvadhattāṃ narottamau
tejo vidadhatuścograṃ visrabdhau raṇamūrdhani
- 12
अथोत्स्मयन्हृषीकेशः स्त्रीमध्य इव भारत
अर्जुनेन कृते संख्ये शरगर्भगृहे तदा
athotsmayanhṛṣīkeśaḥ strīmadhya iva bhārata
arjunena kṛte saṃkhye śaragarbhagṛhe tadā
- 13
उपावर्तयद् अव्यग्रस्तान् अश्वान्पुष्करेक्षणः
मिषतां सर्वसैन्यानां त्वदीयानां विशां पते
upāvartayad avyagrastān aśvānpuṣkarekṣaṇaḥ
miṣatāṃ sarvasainyānāṃ tvadīyānāṃ viśāṃ pate
- 14
तेषां श्रमं च ग्लानिं च वेपथुं वमथुं व्रणान्
सर्वं व्यपानुदत्कृष्णः कुशलो ह्यश्वकर्मणि
teṣāṃ śramaṃ ca glāniṃ ca vepathuṃ vamathuṃ vraṇān
sarvaṃ vyapānudatkṛṣṇaḥ kuśalo hyaśvakarmaṇi
- 15
शल्यान् उद्धृत्य पाणिभ्यां परिमृज्य च तान्हयान्
उपावृत्य यथान्यायं पाययामास वारि सः
śalyān uddhṛtya pāṇibhyāṃ parimṛjya ca tānhayān
upāvṛtya yathānyāyaṃ pāyayāmāsa vāri saḥ
- 16
स तांल्लब्धोदकान्स्नाताञ्जग्धान्नान्विगतक्लमान्
योजयामास संहृष्टः पुनर् एव रथोत्तमे
sa tāṃllabdhodakānsnātāñjagdhānnānvigataklamān
yojayāmāsa saṃhṛṣṭaḥ punar eva rathottame
- 17
स तं रथवरं शौरिः सर्वशस्त्रभृतां वरः
समास्थाय महातेजाः सार्जुनः प्रययौ द्रुतम्
sa taṃ rathavaraṃ śauriḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
samāsthāya mahātejāḥ sārjunaḥ prayayau drutam
- 18
रथं रथवरस्याजौ युक्तं लब्धोदकैर्हयैः
दृष्ट्वा कुरुबलश्रेष्ठाः पुनर्विमनसो ऽभवन्
rathaṃ rathavarasyājau yuktaṃ labdhodakairhayaiḥ
dṛṣṭvā kurubalaśreṣṭhāḥ punarvimanaso 'bhavan
- 19
विनिःश्वसन्तस्ते राजन्भग्नदंष्ट्रा इवोरगाः
धिग् अहो धिग्गतः पार्थः कृष्णश्चेत्यब्रुवन्पृथक्
viniḥśvasantaste rājanbhagnadaṃṣṭrā ivoragāḥ
dhig aho dhiggataḥ pārthaḥ kṛṣṇaścetyabruvanpṛthak
- 20
सर्वक्षत्रस्य मिषतो रथेनैकेन दंशितौ
बालक्रीडनकेनेव कदर्थीकृत्य नो बलम्
sarvakṣatrasya miṣato rathenaikena daṃśitau
bālakrīḍanakeneva kadarthīkṛtya no balam
- 21
क्रोशतां यतमानानाम् असंसक्तौ परंतपौ
दर्शयित्वात्मनो वीर्यं प्रयातौ सर्वराजसु
krośatāṃ yatamānānām asaṃsaktau paraṃtapau
darśayitvātmano vīryaṃ prayātau sarvarājasu
- 22
तौ प्रयातौ पुनर्दृष्ट्वा तदान्ये सैनिकाब्रुवन्
त्वरध्वं कुरवः सर्वे वधे कृष्णकिरीटिनोः
tau prayātau punardṛṣṭvā tadānye sainikābruvan
tvaradhvaṃ kuravaḥ sarve vadhe kṛṣṇakirīṭinoḥ
- 23
रथं युक्त्वा हि दाशार्हो मिषतां सर्वधन्विनाम्
जयद्रथाय यात्येष कदर्थीकृत्य नो रणे
rathaṃ yuktvā hi dāśārho miṣatāṃ sarvadhanvinām
jayadrathāya yātyeṣa kadarthīkṛtya no raṇe
- 24
तत्र केचिन्मिथो राजन्समभाषन्त भूमिपाः
अदृष्टपूर्वं संग्रामे तद्दृष्ट्वा महद् अद्भुतम्
tatra kecinmitho rājansamabhāṣanta bhūmipāḥ
adṛṣṭapūrvaṃ saṃgrāme taddṛṣṭvā mahad adbhutam
- 25
सर्वसैन्यानि राजा च धृतराष्ट्रो ऽत्ययं गतः
दुर्योधनापराधेन क्षत्रं कृत्स्ना च मेदिनी
sarvasainyāni rājā ca dhṛtarāṣṭro 'tyayaṃ gataḥ
duryodhanāparādhena kṣatraṃ kṛtsnā ca medinī
- 26
विलयं समनुप्राप्ता तच्च राजा न बुध्यते
इत्येवं क्षत्रियास्तत्र ब्रुवन्त्यन्ये च भारत
vilayaṃ samanuprāptā tacca rājā na budhyate
ityevaṃ kṣatriyāstatra bruvantyanye ca bhārata
- 27
सिन्धुराजस्य यत्कृत्यं गतस्य यमसादनम्
तत्करोतु वृथादृष्टिर्धार्तराष्ट्रो ऽनुपायवित्
sindhurājasya yatkṛtyaṃ gatasya yamasādanam
tatkarotu vṛthādṛṣṭirdhārtarāṣṭro 'nupāyavit
- 28
ततः शीघ्रतरं प्रायात्पाण्डवः सैन्धवं प्रति
निवर्तमाने तिग्मांशौ हृष्टैः पीतोदकैर्हयैः
tataḥ śīghrataraṃ prāyātpāṇḍavaḥ saindhavaṃ prati
nivartamāne tigmāṃśau hṛṣṭaiḥ pītodakairhayaiḥ
- 29
तं प्रयान्तं महाबाहुं सर्वशस्त्रभृतां वरम्
नाशक्नुवन्वारयितुं योधाः क्रुद्धम् इवान्तकम्
taṃ prayāntaṃ mahābāhuṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam
nāśaknuvanvārayituṃ yodhāḥ kruddham ivāntakam
- 30
विद्राव्य तु ततः सैन्यं पाण्डवः शत्रुतापनः
यथा मृगगणान्सिंहः सैन्धवार्थे व्यलोडयत्
vidrāvya tu tataḥ sainyaṃ pāṇḍavaḥ śatrutāpanaḥ
yathā mṛgagaṇānsiṃhaḥ saindhavārthe vyaloḍayat

