39 shlokas
- 1
संजय उवाच
बृहत्क्षत्रम् अथायान्तं केकयं दृढविक्रमम्
क्षेमधूर्तिर्महाराज विव्याधोरसि मार्गणैः
saṃjaya uvāca
bṛhatkṣatram athāyāntaṃ kekayaṃ dṛḍhavikramam
kṣemadhūrtirmahārāja vivyādhorasi mārgaṇaiḥ
- 2
बृहत्क्षत्रस्तु तं राजा नवत्या नतपर्वणाम्
आजघ्ने त्वरितो युद्धे द्रोणानीकबिभित्सया
bṛhatkṣatrastu taṃ rājā navatyā nataparvaṇām
ājaghne tvarito yuddhe droṇānīkabibhitsayā
- 3
क्षेमधूर्तिस्तु संक्रुद्धः केकयस्य महात्मनः
धनुश्चिछेद भल्लेन पीतेन निशितेन च
kṣemadhūrtistu saṃkruddhaḥ kekayasya mahātmanaḥ
dhanuścicheda bhallena pītena niśitena ca
- 4
अथैनं छिन्नधन्वानं शरेण नतपर्वणा
विव्याध हृदये तूर्णं प्रवरं सर्वधन्विनाम्
athainaṃ chinnadhanvānaṃ śareṇa nataparvaṇā
vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ pravaraṃ sarvadhanvinām
- 5
अथान्यद्धनुर् आदाय बृहत्क्षत्रो हसन्न् इव
व्यश्वसूतध्वजं चक्रे क्षेमधूर्तिं महारथम्
athānyaddhanur ādāya bṛhatkṣatro hasann iva
vyaśvasūtadhvajaṃ cakre kṣemadhūrtiṃ mahāratham
- 6
ततो ऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च
जहार नृपतेः कायाच्छिरो ज्वलितकुण्डलम्
tato 'pareṇa bhallena pītena niśitena ca
jahāra nṛpateḥ kāyācchiro jvalitakuṇḍalam
- 7
तच्छिन्नं सहसा तस्य शिरः कुञ्चितमूर्धजम्
सकिरीटं महीं प्राप्य बभौ ज्योतिर् इवाम्बरात्
tacchinnaṃ sahasā tasya śiraḥ kuñcitamūrdhajam
sakirīṭaṃ mahīṃ prāpya babhau jyotir ivāmbarāt
- 8
तं निहत्य रणे हृष्टो बृहत्क्षत्रो महारथः
सहसाभ्यपतत्सैन्यं तावकं पार्थकारणात्
taṃ nihatya raṇe hṛṣṭo bṛhatkṣatro mahārathaḥ
sahasābhyapatatsainyaṃ tāvakaṃ pārthakāraṇāt
- 9
धृष्टकेतुम् अथायान्तं द्रोणहेतोः पराक्रमी
वीरधन्वा महेष्वासो वारयामास भारत
dhṛṣṭaketum athāyāntaṃ droṇahetoḥ parākramī
vīradhanvā maheṣvāso vārayāmāsa bhārata
- 10
तौ परस्परम् आसाद्य शरदंष्ट्रौ तरस्विनौ
शरैर् अनेकसाहस्रैर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः
tau parasparam āsādya śaradaṃṣṭrau tarasvinau
śarair anekasāhasrair anyonyam abhijaghnatuḥ
- 11
तावुभौ नरशार्दूलौ युयुधाते परस्परम्
महावने तीव्रमदौ वारणाविव यूथपौ
tāvubhau naraśārdūlau yuyudhāte parasparam
mahāvane tīvramadau vāraṇāviva yūthapau
- 12
गिरिगह्वरम् आसाद्य शार्दूलाविव रोषितौ
युयुधाते महावीर्यौ परस्परजिघांसया
girigahvaram āsādya śārdūlāviva roṣitau
yuyudhāte mahāvīryau parasparajighāṃsayā
- 13
तद्युद्धम् आसीत्तुमुलं प्रेक्षणीयं विशां पते
सिद्धचारणसंघानां विस्मयाद्भुतदर्शनम्
tadyuddham āsīttumulaṃ prekṣaṇīyaṃ viśāṃ pate
siddhacāraṇasaṃghānāṃ vismayādbhutadarśanam
- 14
वीरधन्वा ततः क्रुद्धो धृष्टकेतोः शरासनम्
द्विधा चिछेद भल्लेन प्रहसन्न् इव भारत
vīradhanvā tataḥ kruddho dhṛṣṭaketoḥ śarāsanam
dvidhā cicheda bhallena prahasann iva bhārata
- 15
तद् उत्सृज्य धनुश्छिन्नं चेदिराजो महारथः
शक्तिं जग्राह विपुलां रुक्मदण्डाम् अयस्मयीम्
tad utsṛjya dhanuśchinnaṃ cedirājo mahārathaḥ
śaktiṃ jagrāha vipulāṃ rukmadaṇḍām ayasmayīm
- 16
तां तु शक्तिं महावीर्यां दोर्भ्याम् आयम्य भारत
चिक्षेप सहसा यत्तो वीरधन्वरथं प्रति
tāṃ tu śaktiṃ mahāvīryāṃ dorbhyām āyamya bhārata
cikṣepa sahasā yatto vīradhanvarathaṃ prati
- 17
स तया वीरघातिन्या शक्त्या त्वभिहतो भृशम्
निर्भिन्नहृदयस्तूर्णं निपपात रथान्महीम्
sa tayā vīraghātinyā śaktyā tvabhihato bhṛśam
nirbhinnahṛdayastūrṇaṃ nipapāta rathānmahīm
- 18
तस्मिन्विनिहते शूरे त्रिगर्तानां महारथे
बलं ते ऽभज्यत विभो पाण्डवेयैः समन्ततः
tasminvinihate śūre trigartānāṃ mahārathe
balaṃ te 'bhajyata vibho pāṇḍaveyaiḥ samantataḥ
- 19
सहदेवे ततः षष्टिं सायकान्दुर्मुखो ऽक्षिपत्
ननाद च महानादं तर्जयन्पाण्डवं रणे
sahadeve tataḥ ṣaṣṭiṃ sāyakāndurmukho 'kṣipat
nanāda ca mahānādaṃ tarjayanpāṇḍavaṃ raṇe
- 20
माद्रेयस्तु ततः क्रुद्धो दुर्मुखं दशभिः शरैः
भ्राता भ्रातरम् आयान्तं विव्याध प्रहसन्न् इव
mādreyastu tataḥ kruddho durmukhaṃ daśabhiḥ śaraiḥ
bhrātā bhrātaram āyāntaṃ vivyādha prahasann iva
- 21
तं रणे रभसं दृष्ट्वा सहदेवं महाबलम्
दुर्मुखो नवभिर्बाणैस्ताडयामास भारत
taṃ raṇe rabhasaṃ dṛṣṭvā sahadevaṃ mahābalam
durmukho navabhirbāṇaistāḍayāmāsa bhārata
- 22
दुर्मुखस्य तु भल्लेन छित्त्वा केतुं महाबलः
जघान चतुरो वाहांश्चतुर्भिर्निशितैः शरैः
durmukhasya tu bhallena chittvā ketuṃ mahābalaḥ
jaghāna caturo vāhāṃścaturbhirniśitaiḥ śaraiḥ
- 23
अथापरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च
चिछेद सारथेः कायाच्छिरो ज्वलितकुण्डलम्
athāpareṇa bhallena pītena niśitena ca
cicheda sāratheḥ kāyācchiro jvalitakuṇḍalam
- 24
क्षुरप्रेण च तीक्ष्णेन कौरव्यस्य महद्धनुः
सहदेवो रणे छित्त्वा तं च विव्याध पञ्चभिः
kṣurapreṇa ca tīkṣṇena kauravyasya mahaddhanuḥ
sahadevo raṇe chittvā taṃ ca vivyādha pañcabhiḥ
- 25
हताश्वं तु रथं त्यक्त्वा दुर्मुखो विमनास्तदा
आरुरोह रथं राजन्निरमित्रस्य भारत
hatāśvaṃ tu rathaṃ tyaktvā durmukho vimanāstadā
āruroha rathaṃ rājanniramitrasya bhārata
- 26
सहदेवस्ततः क्रुद्धो निरमित्रं महाहवे
जघान पृतनामध्ये भल्लेन परवीरहा
sahadevastataḥ kruddho niramitraṃ mahāhave
jaghāna pṛtanāmadhye bhallena paravīrahā
- 27
स पपात रथोपस्थान्निरमित्रो जनेश्वरः
त्रिगर्तराजस्य सुतो व्यथयंस्तव वाहिनीम्
sa papāta rathopasthānniramitro janeśvaraḥ
trigartarājasya suto vyathayaṃstava vāhinīm
- 28
तं तु हत्वा महाबाहुः सहदेवो व्यरोचत
यथा दाशरथी रामः खरं हत्वा महाबलम्
taṃ tu hatvā mahābāhuḥ sahadevo vyarocata
yathā dāśarathī rāmaḥ kharaṃ hatvā mahābalam
- 29
हाहाकारो महान् आसीत्त्रिगर्तानां जनेश्वर
राजपुत्रं हतं दृष्ट्वा निरमित्रं महाबलम्
hāhākāro mahān āsīttrigartānāṃ janeśvara
rājaputraṃ hataṃ dṛṣṭvā niramitraṃ mahābalam
- 30
नकुलस्ते सुतं राजन्विकर्णं पृथुलोचनम्
मुहूर्ताज्जितवान्संख्ये तद् अद्भुतम् इवाभवत्
nakulaste sutaṃ rājanvikarṇaṃ pṛthulocanam
muhūrtājjitavānsaṃkhye tad adbhutam ivābhavat

