81 shlokas
- 1
संजय उवाच
कुन्तीपुत्रस्तु तं मन्त्रं स्मरन्न् एव धनंजयः
प्रतिज्ञाम् आत्मनो रक्षन्मुमोहाचिन्त्यविक्रमः
saṃjaya uvāca
kuntīputrastu taṃ mantraṃ smarann eva dhanaṃjayaḥ
pratijñām ātmano rakṣanmumohācintyavikramaḥ
- 2
तं तु शोकेन संतप्तं स्वप्ने कपिवरध्वजम्
आससाद महातेजा ध्यायन्तं गरुडध्वजः
taṃ tu śokena saṃtaptaṃ svapne kapivaradhvajam
āsasāda mahātejā dhyāyantaṃ garuḍadhvajaḥ
- 3
प्रत्युत्थानं तु कृष्णस्य सर्वावस्थं धनंजयः
नालोपयत धर्मात्मा भक्त्या प्रेम्णा च सर्वदा
pratyutthānaṃ tu kṛṣṇasya sarvāvasthaṃ dhanaṃjayaḥ
nālopayata dharmātmā bhaktyā premṇā ca sarvadā
- 4
प्रत्युत्थाय च गोविन्दं स तस्मायासनं ददौ
न चासने स्वयं बुद्धिं बीभत्सुर्व्यदधात्तदा
pratyutthāya ca govindaṃ sa tasmāyāsanaṃ dadau
na cāsane svayaṃ buddhiṃ bībhatsurvyadadhāttadā
- 5
ततः कृष्णो महातेजा जानन्पार्थस्य निश्चयम्
कुन्तीपुत्रम् इदं वाक्यम् आसीनः स्थितम् अब्रवीत्
tataḥ kṛṣṇo mahātejā jānanpārthasya niścayam
kuntīputram idaṃ vākyam āsīnaḥ sthitam abravīt
- 6
मा विषादे मनः पार्थ कृथाः कालो हि दुर्जयः
कालः सर्वाणि भूतानि नियच्छति परे विधौ
mā viṣāde manaḥ pārtha kṛthāḥ kālo hi durjayaḥ
kālaḥ sarvāṇi bhūtāni niyacchati pare vidhau
- 7
किमर्थं च विषादस्ते तद्ब्रूहि वदतां वर
न शोचितव्यं विदुषा शोकः कार्यविनाशनः
kimarthaṃ ca viṣādaste tadbrūhi vadatāṃ vara
na śocitavyaṃ viduṣā śokaḥ kāryavināśanaḥ
- 8
शोचन्नन्दयते शत्रून्कर्शयत्यपि बान्धवान्
क्षीयते च नरस्तस्मान्न त्वं शोचितुम् अर्हसि
śocannandayate śatrūnkarśayatyapi bāndhavān
kṣīyate ca narastasmānna tvaṃ śocitum arhasi
- 9
इत्युक्तो वासुदेवेन बीभत्सुर् अपराजितः
आबभाषे तदा विद्वान् इदं वचनम् अर्थवत्
ityukto vāsudevena bībhatsur aparājitaḥ
ābabhāṣe tadā vidvān idaṃ vacanam arthavat
- 10
मया प्रतिज्ञा महती जयद्रथवधे कृता
श्वो ऽस्मि हन्ता दुरात्मानं पुत्रघ्नम् इति केशव
mayā pratijñā mahatī jayadrathavadhe kṛtā
śvo 'smi hantā durātmānaṃ putraghnam iti keśava
- 11
मत्प्रतिज्ञाविघातार्थं धार्तराष्ट्रैः किलाच्युत
पृष्ठतः सैन्धवः कार्यः सर्वैर्गुप्तो महारथैः
matpratijñāvighātārthaṃ dhārtarāṣṭraiḥ kilācyuta
pṛṣṭhataḥ saindhavaḥ kāryaḥ sarvairgupto mahārathaiḥ
- 12
दश चैका च ताः कृष्ण अक्षौहिण्यः सुदुर्जयाः
प्रतिज्ञायां च हीनायां कथं जीवेत मद्विधः
daśa caikā ca tāḥ kṛṣṇa akṣauhiṇyaḥ sudurjayāḥ
pratijñāyāṃ ca hīnāyāṃ kathaṃ jīveta madvidhaḥ
- 13
दुःखोपायस्य मे वीर विकाङ्क्षा परिवर्तते
द्रुतं च याति सविता तत एतद्ब्रवीम्यहम्
duḥkhopāyasya me vīra vikāṅkṣā parivartate
drutaṃ ca yāti savitā tata etadbravīmyaham
- 14
शोकस्थानं तु तच्छ्रुत्वा पार्थस्य द्विजकेतनः
संस्पृश्याम्भस्ततः कृष्णः प्राङ्मुखः समवस्थितः
śokasthānaṃ tu tacchrutvā pārthasya dvijaketanaḥ
saṃspṛśyāmbhastataḥ kṛṣṇaḥ prāṅmukhaḥ samavasthitaḥ
- 15
इदं वाक्यं महातेजा बभाषे पुष्करेक्षणः
हितार्थं पाण्डुपुत्रस्य सैन्धवस्य वधे वृतः
idaṃ vākyaṃ mahātejā babhāṣe puṣkarekṣaṇaḥ
hitārthaṃ pāṇḍuputrasya saindhavasya vadhe vṛtaḥ
- 16
पार्थ पाशुपतं नाम परमास्त्रं सनातनम्
येन सर्वान्मृधे दैत्याञ्जघ्ने देवो महेश्वरः
pārtha pāśupataṃ nāma paramāstraṃ sanātanam
yena sarvānmṛdhe daityāñjaghne devo maheśvaraḥ
- 17
यदि तद्विदितं ते ऽद्य श्वो हन्तासि जयद्रथम्
अथ ज्ञातुं प्रपद्यस्व मनसा वृषभध्वजम्
yadi tadviditaṃ te 'dya śvo hantāsi jayadratham
atha jñātuṃ prapadyasva manasā vṛṣabhadhvajam
- 18
तं देवं मनसा ध्यायञ्जोषम् आस्स्व धनंजय
ततस्तस्य प्रसादात्त्वं भक्तः प्राप्स्यसि तन्महत्
taṃ devaṃ manasā dhyāyañjoṣam āssva dhanaṃjaya
tatastasya prasādāttvaṃ bhaktaḥ prāpsyasi tanmahat
- 19
ततः कृष्णवचः श्रुत्वा संस्पृश्याम्भो धनंजयः
भूमावासीन एकाग्रो जगाम मनसा भवम्
tataḥ kṛṣṇavacaḥ śrutvā saṃspṛśyāmbho dhanaṃjayaḥ
bhūmāvāsīna ekāgro jagāma manasā bhavam
- 20
ततः प्रणिहिते ब्राह्मे मुहूर्ते शुभलक्षणे
आत्मानम् अर्जुनो ऽपश्यद्गगने सहकेशवम्
tataḥ praṇihite brāhme muhūrte śubhalakṣaṇe
ātmānam arjuno 'paśyadgagane sahakeśavam
- 21
ज्योतिर्भिश्च समाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्
वायुवेगगतिः पार्थः खं भेजे सहकेशवः
jyotirbhiśca samākīrṇaṃ siddhacāraṇasevitam
vāyuvegagatiḥ pārthaḥ khaṃ bheje sahakeśavaḥ
- 22
केशवेन गृहीतः स दक्षिणे विभुना भुजे
प्रेक्षमाणो बहून्भावाञ्जगामाद्भुतदर्शनान्
keśavena gṛhītaḥ sa dakṣiṇe vibhunā bhuje
prekṣamāṇo bahūnbhāvāñjagāmādbhutadarśanān
- 23
उदीच्यां दिशि धर्मात्मा सो ऽपश्यच्छ्वेतपर्वतम्
कुबेरस्य विहारे च नलिनीं पद्मभूषिताम्
udīcyāṃ diśi dharmātmā so 'paśyacchvetaparvatam
kuberasya vihāre ca nalinīṃ padmabhūṣitām
- 24
सरिच्छ्रेष्ठां च तां गङ्गां वीक्षमाणो बहूदकाम्
सदापुष्पफलैर्वृक्षैर् उपेतां स्फटिकोपलाम्
saricchreṣṭhāṃ ca tāṃ gaṅgāṃ vīkṣamāṇo bahūdakām
sadāpuṣpaphalairvṛkṣair upetāṃ sphaṭikopalām
- 25
सिंहव्याघ्रसमाकीर्णां नानामृगगणाकुलाम्
पुण्याश्रमवतीं रम्यां मनोज्ञाण्डजसेविताम्
siṃhavyāghrasamākīrṇāṃ nānāmṛgagaṇākulām
puṇyāśramavatīṃ ramyāṃ manojñāṇḍajasevitām
- 26
मन्दरस्य प्रदेशांश्च किंनरोद्गीतनादितान्
हेमरूप्यमयैः शृङ्गैर्नानौषधिविदीपितान्
तथा मन्दारवृक्षैश्च पुष्पितैर् उपशोभितान्
mandarasya pradeśāṃśca kiṃnarodgītanāditān
hemarūpyamayaiḥ śṛṅgairnānauṣadhividīpitān
tathā mandāravṛkṣaiśca puṣpitair upaśobhitān
- 27
स्निग्धाञ्जनचयाकारं सम्प्राप्तः कालपर्वतम्
पुण्यं हिमवतः पादं मणिमन्तं च पर्वतम्
ब्रह्मतुङ्गं नदीश्चान्यास्तथा जनपदान् अपि
snigdhāñjanacayākāraṃ samprāptaḥ kālaparvatam
puṇyaṃ himavataḥ pādaṃ maṇimantaṃ ca parvatam
brahmatuṅgaṃ nadīścānyāstathā janapadān api
- 28
सुशृङ्गं शतशृङ्गं च शर्यातिवनम् एव च
पुण्यम् अश्वशिरःस्थानं स्थानम् आथर्वणस्य च
suśṛṅgaṃ śataśṛṅgaṃ ca śaryātivanam eva ca
puṇyam aśvaśiraḥsthānaṃ sthānam ātharvaṇasya ca
- 29
वृषदंशं च शैलेन्द्रं महामन्दरम् एव च
अप्सरोभिः समाकीर्णं किंनरैश्चोपशोभितम्
vṛṣadaṃśaṃ ca śailendraṃ mahāmandaram eva ca
apsarobhiḥ samākīrṇaṃ kiṃnaraiścopaśobhitam
- 30
तांश्च शैलान्व्रजन्पार्थः प्रेक्षते सहकेशवः
शुभैः प्रस्रवणैर्जुष्टान्हेमधातुविभूषितान्
tāṃśca śailānvrajanpārthaḥ prekṣate sahakeśavaḥ
śubhaiḥ prasravaṇairjuṣṭānhemadhātuvibhūṣitān

