50 shlokas
- 1
संजय उवाच
प्रादुर्भूते ततस्तस्मिन् अस्त्रे नारायणे तदा
प्रावात्सपृषतो वायुर् अनभ्रे स्तनयित्नुमान्
saṃjaya uvāca
prādurbhūte tatastasmin astre nārāyaṇe tadā
prāvātsapṛṣato vāyur anabhre stanayitnumān
- 2
चचाल पृथिवी चापि चुक्षुभे च महोदधिः
प्रतिस्रोतः प्रवृत्ताश्च गन्तुं तत्र समुद्रगाः
cacāla pṛthivī cāpi cukṣubhe ca mahodadhiḥ
pratisrotaḥ pravṛttāśca gantuṃ tatra samudragāḥ
- 3
शिखराणि व्यदीर्यन्त गिरीणां तत्र भारत
अपसव्यं मृगाश्चैव पाण्डुपुत्रान्प्रचक्रिरे
śikharāṇi vyadīryanta girīṇāṃ tatra bhārata
apasavyaṃ mṛgāścaiva pāṇḍuputrānpracakrire
- 4
तमसा चावकीर्यन्त सूर्यश्च कलुषो ऽभवत्
संपतन्ति च भूतानि क्रव्यादानि प्रहृष्टवत्
tamasā cāvakīryanta sūryaśca kaluṣo 'bhavat
saṃpatanti ca bhūtāni kravyādāni prahṛṣṭavat
- 5
देवदानवगन्धर्वास्त्रस्ता आसन्विशां पते
कथं कथाभवत्तीव्रा दृष्ट्वा तद्व्याकुलं महत्
devadānavagandharvāstrastā āsanviśāṃ pate
kathaṃ kathābhavattīvrā dṛṣṭvā tadvyākulaṃ mahat
- 6
व्यथिताः सर्वराजानस्तदा ह्यासन्विचेतसः
तद्दृष्ट्वा घोररूपं तु द्रौणेर् अस्त्रं भयावहम्
vyathitāḥ sarvarājānastadā hyāsanvicetasaḥ
taddṛṣṭvā ghorarūpaṃ tu drauṇer astraṃ bhayāvaham
- 7
धृतराष्ट्र उवाच
निवर्तितेषु सैन्येषु द्रोणपुत्रेण संयुगे
भृशं शोकाभितप्तेन पितुर्वधम् अमृष्यता
dhṛtarāṣṭra uvāca
nivartiteṣu sainyeṣu droṇaputreṇa saṃyuge
bhṛśaṃ śokābhitaptena piturvadham amṛṣyatā
- 8
कुरून् आपततो दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नस्य रक्षणे
को मन्त्रः पाण्डवेष्वासीत्तन्ममाचक्ष्व संजय
kurūn āpatato dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnasya rakṣaṇe
ko mantraḥ pāṇḍaveṣvāsīttanmamācakṣva saṃjaya
- 9
संजय उवाच
प्राग् एव विद्रुतान्दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्युधिष्ठिरः
पुनश्च तुमुलं शब्दं श्रुत्वार्जुनम् अभाषत
saṃjaya uvāca
prāg eva vidrutāndṛṣṭvā dhārtarāṣṭrānyudhiṣṭhiraḥ
punaśca tumulaṃ śabdaṃ śrutvārjunam abhāṣata
- 10
आचार्ये निहते द्रोणे धृष्टद्युम्नेन संयुगे
निहते वज्रहस्तेन यथा वृत्रे महासुरे
ācārye nihate droṇe dhṛṣṭadyumnena saṃyuge
nihate vajrahastena yathā vṛtre mahāsure
- 11
नाशंसन्त जयं युद्धे दीनात्मानो धनंजय
आत्मत्राणे मतिं कृत्वा प्राद्रवन्कुरवो यथा
nāśaṃsanta jayaṃ yuddhe dīnātmāno dhanaṃjaya
ātmatrāṇe matiṃ kṛtvā prādravankuravo yathā
- 12
केचिद्भ्रान्तै रथैस्तूर्णं निहतपार्ष्णियन्तृभिः
विपताकध्वजच्छत्रैः पार्थिवाः शीर्णकूबरैः
kecidbhrāntai rathaistūrṇaṃ nihatapārṣṇiyantṛbhiḥ
vipatākadhvajacchatraiḥ pārthivāḥ śīrṇakūbaraiḥ
- 13
भग्ननीडैर् आकुलाश्वैर् आरुह्यान्ये विचेतसः
भीताः पादैर्हयान्केचित्त्वरयन्तः स्वयं रथैः
युगचक्राक्षभग्नैश्च द्रुताः केचिद्भयातुराः
bhagnanīḍair ākulāśvair āruhyānye vicetasaḥ
bhītāḥ pādairhayānkecittvarayantaḥ svayaṃ rathaiḥ
yugacakrākṣabhagnaiśca drutāḥ kecidbhayāturāḥ
- 14
गजस्कन्धेषु संस्यूता नाराचैश्चलितासनाः
शरार्तैर्विद्रुतैर्नागैर्हृताः केचिद्दिशो दश
gajaskandheṣu saṃsyūtā nārācaiścalitāsanāḥ
śarārtairvidrutairnāgairhṛtāḥ keciddiśo daśa
- 15
विशस्त्रकवचाश्चान्ये वाहनेभ्यः क्षितिं गताः
संछिन्ना नेमिषु गता मृदिताश्च हयद्विपैः
viśastrakavacāścānye vāhanebhyaḥ kṣitiṃ gatāḥ
saṃchinnā nemiṣu gatā mṛditāśca hayadvipaiḥ
- 16
क्रोशन्तस्तात पुत्रेति पलायन्तो ऽपरे भयात्
नाभिजानन्ति चान्योन्यं कश्मलाभिहतौजसः
krośantastāta putreti palāyanto 'pare bhayāt
nābhijānanti cānyonyaṃ kaśmalābhihataujasaḥ
- 17
पुत्रान्पितॄन्सखीन्भ्रातॄन्समारोप्य दृढक्षतान्
जलेन क्लेदयन्त्यन्ये विमुच्य कवचान्यपि
putrānpitṝnsakhīnbhrātṝnsamāropya dṛḍhakṣatān
jalena kledayantyanye vimucya kavacānyapi
- 18
अवस्थां तादृशीं प्राप्य हते द्रोणे द्रुतं बलम्
पुनरावर्तितं केन यदि जानासि शंस मे
avasthāṃ tādṛśīṃ prāpya hate droṇe drutaṃ balam
punarāvartitaṃ kena yadi jānāsi śaṃsa me
- 19
हयानां हेषतां शब्दः कुञ्जराणां च बृंहताम्
रथनेमिस्वनश्चात्र विमिश्रः श्रूयते महान्
hayānāṃ heṣatāṃ śabdaḥ kuñjarāṇāṃ ca bṛṃhatām
rathanemisvanaścātra vimiśraḥ śrūyate mahān
- 20
एते शब्दा भृशं तीव्राः प्रवृत्ताः कुरुसागरे
मुहुर्मुहुर् उदीर्यन्तः कम्पयन्ति हि मामकान्
ete śabdā bhṛśaṃ tīvrāḥ pravṛttāḥ kurusāgare
muhurmuhur udīryantaḥ kampayanti hi māmakān
- 21
य एष तुमुलः शब्दः श्रूयते लोमहर्षणः
सेन्द्रान् अप्येष लोकांस्त्रीन्भञ्ज्याद् इति मतिर्मम
ya eṣa tumulaḥ śabdaḥ śrūyate lomaharṣaṇaḥ
sendrān apyeṣa lokāṃstrīnbhañjyād iti matirmama
- 22
मन्ये वज्रधरस्यैष निनादो भैरवस्वनः
द्रोणे हते कौरवार्थं व्यक्तम् अभ्येति वासवः
manye vajradharasyaiṣa ninādo bhairavasvanaḥ
droṇe hate kauravārthaṃ vyaktam abhyeti vāsavaḥ
- 23
प्रहृष्टलोमकूपाः स्म संविग्नरथकुञ्जराः
धनंजय गुरुं श्रुत्वा तत्र नादं सुभीषणम्
prahṛṣṭalomakūpāḥ sma saṃvignarathakuñjarāḥ
dhanaṃjaya guruṃ śrutvā tatra nādaṃ subhīṣaṇam
- 24
क एष कौरवान्दीर्णान् अवस्थाप्य महारथः
निवर्तयति युद्धार्थं मृधे देवेश्वरो यथा
ka eṣa kauravāndīrṇān avasthāpya mahārathaḥ
nivartayati yuddhārthaṃ mṛdhe deveśvaro yathā
- 25
अर्जुन उवाच
उद्यम्यात्मानम् उग्राय कर्मणे धैर्यम् आस्थिताः
धमन्ति कौरवाः शङ्खान्यस्य वीर्यम् उपाश्रिताः
arjuna uvāca
udyamyātmānam ugrāya karmaṇe dhairyam āsthitāḥ
dhamanti kauravāḥ śaṅkhānyasya vīryam upāśritāḥ
- 26
यत्र ते संशयो राजन्न्यस्तशस्त्रे गुरौ हते
धार्तराष्ट्रान् अवस्थाप्य क एष नदतीति ह
yatra te saṃśayo rājannyastaśastre gurau hate
dhārtarāṣṭrān avasthāpya ka eṣa nadatīti ha
- 27
ह्रीमन्तं तं महाबाहुं मत्तद्विरदगामिनम्
व्याख्यास्याम्युग्रकर्माणं कुरूणाम् अभयंकरम्
hrīmantaṃ taṃ mahābāhuṃ mattadviradagāminam
vyākhyāsyāmyugrakarmāṇaṃ kurūṇām abhayaṃkaram
- 28
यस्मिञ्जाते ददौ द्रोणो गवां दशशतं धनम्
ब्राह्मणेभ्यो महार्हेभ्यः सो ऽश्वत्थामैष गर्जति
yasmiñjāte dadau droṇo gavāṃ daśaśataṃ dhanam
brāhmaṇebhyo mahārhebhyaḥ so 'śvatthāmaiṣa garjati
- 29
जातमात्रेण वीरेण येनोच्चैःश्रवसा इव
हेषता कम्पिता भूमिर्लोकाश्च सकलास्त्रयः
jātamātreṇa vīreṇa yenoccaiḥśravasā iva
heṣatā kampitā bhūmirlokāśca sakalāstrayaḥ
- 30
तच्छ्रुत्वान्तर्हितं भूतं नाम चास्याकरोत्तदा
अश्वत्थामेति सो ऽद्यैष शूरो नदति पाण्डव
tacchrutvāntarhitaṃ bhūtaṃ nāma cāsyākarottadā
aśvatthāmeti so 'dyaiṣa śūro nadati pāṇḍava

