71 shlokas
- 1
संजय उवाच
संनिरुद्धस्तु तैः पार्थो महाबलपराक्रमः
द्रुतं समनुयातश्च द्रोणेन रथिनां वरः
saṃjaya uvāca
saṃniruddhastu taiḥ pārtho mahābalaparākramaḥ
drutaṃ samanuyātaśca droṇena rathināṃ varaḥ
- 2
किरन्न् इषुगणांस्तीक्ष्णान्स्वरश्मीन् इव भास्करः
तापयामास तत्सैन्यं देहं व्याधिगणो यथा
kirann iṣugaṇāṃstīkṣṇānsvaraśmīn iva bhāskaraḥ
tāpayāmāsa tatsainyaṃ dehaṃ vyādhigaṇo yathā
- 3
अश्वो विद्धो ध्वजश्छिन्नः सारोहः पतितो गजः
छत्राणि चापविद्धानि रथाश्चक्रैर्विना कृताः
aśvo viddho dhvajaśchinnaḥ sārohaḥ patito gajaḥ
chatrāṇi cāpaviddhāni rathāścakrairvinā kṛtāḥ
- 4
विद्रुतानि च सैन्यानि शरार्तानि समन्ततः
इत्यासीत्तुमुलं युद्धं न प्राज्ञायत किंचन
vidrutāni ca sainyāni śarārtāni samantataḥ
ityāsīttumulaṃ yuddhaṃ na prājñāyata kiṃcana
- 5
तेषाम् आयच्छतां संख्ये परस्परम् अजिह्मगैः
अर्जुनो ध्वजिनीं राजन्न् अभीक्ष्णं समकम्पयत्
teṣām āyacchatāṃ saṃkhye parasparam ajihmagaiḥ
arjuno dhvajinīṃ rājann abhīkṣṇaṃ samakampayat
- 6
सत्यां चिकीर्षमाणस्तु प्रतिज्ञां सत्यसंगरः
अभ्यद्रवद्रथश्रेष्ठं शोणाश्वं श्वेतवाहनः
satyāṃ cikīrṣamāṇastu pratijñāṃ satyasaṃgaraḥ
abhyadravadrathaśreṣṭhaṃ śoṇāśvaṃ śvetavāhanaḥ
- 7
तं द्रोणः पञ्चविंशत्या मर्मभिद्भिर् अजिह्मगैः
अन्तेवासिनम् आचार्यो महेष्वासं समर्दयत्
taṃ droṇaḥ pañcaviṃśatyā marmabhidbhir ajihmagaiḥ
antevāsinam ācāryo maheṣvāsaṃ samardayat
- 8
तं तूर्णम् इव बीभत्सुः सर्वशस्त्रभृतां वरः
अभ्यधावद् इषून् अस्यन्न् इषुवेगविघातकान्
taṃ tūrṇam iva bībhatsuḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
abhyadhāvad iṣūn asyann iṣuvegavighātakān
- 9
तस्याशु क्षिपतो भल्लान्भल्लैः संनतपर्वभिः
प्रत्यविध्यद् अमेयात्मा ब्रह्मास्त्रं समुदीरयन्
tasyāśu kṣipato bhallānbhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ
pratyavidhyad ameyātmā brahmāstraṃ samudīrayan
- 10
तद् अद्भुतम् अपश्याम द्रोणस्याचार्यकं युधि
यतमानो युवा नैनं प्रत्यविध्यद्यद् अर्जुनः
tad adbhutam apaśyāma droṇasyācāryakaṃ yudhi
yatamāno yuvā nainaṃ pratyavidhyadyad arjunaḥ
- 11
क्षरन्न् इव महामेघो वारिधाराः सहस्रशः
द्रोणमेघः पार्थशैलं ववर्ष शरवृष्टिभिः
kṣarann iva mahāmegho vāridhārāḥ sahasraśaḥ
droṇameghaḥ pārthaśailaṃ vavarṣa śaravṛṣṭibhiḥ
- 12
अर्जुनः शरवर्षं तद्ब्रह्मास्त्रेणैव मारिष
प्रतिजग्राह तेजस्वी बाणैर्बाणान्विशातयन्
arjunaḥ śaravarṣaṃ tadbrahmāstreṇaiva māriṣa
pratijagrāha tejasvī bāṇairbāṇānviśātayan
- 13
द्रोणस्तु पञ्चविंशत्या श्वेतवाहनम् आर्दयत्
वासुदेवं च सप्तत्या बाह्वोर् उरसि चाशुगैः
droṇastu pañcaviṃśatyā śvetavāhanam ārdayat
vāsudevaṃ ca saptatyā bāhvor urasi cāśugaiḥ
- 14
पार्थस्तु प्रहसन्धीमान् आचार्यं स शरौघिणम्
विसृजन्तं शितान्बाणान् अवारयत तं युधि
pārthastu prahasandhīmān ācāryaṃ sa śaraughiṇam
visṛjantaṃ śitānbāṇān avārayata taṃ yudhi
- 15
अथ तौ वध्यमानौ तु द्रोणेन रथसत्तमौ
आवर्जयेतां दुर्धर्षं युगान्ताग्निम् इवोत्थितम्
atha tau vadhyamānau tu droṇena rathasattamau
āvarjayetāṃ durdharṣaṃ yugāntāgnim ivotthitam
- 16
वर्जयन्निशितान्बाणान्द्रोणचापविनिःसृतान्
किरीटमाली कौन्तेयो भोजानीकं न्यपातयत्
varjayanniśitānbāṇāndroṇacāpaviniḥsṛtān
kirīṭamālī kaunteyo bhojānīkaṃ nyapātayat
- 17
सो ऽन्तरा कृतवर्माणं काम्बोजं च सुदक्षिणम्
अभ्ययाद्वर्जयन्द्रोणं मैनाकम् इव पर्वतम्
so 'ntarā kṛtavarmāṇaṃ kāmbojaṃ ca sudakṣiṇam
abhyayādvarjayandroṇaṃ mainākam iva parvatam
- 18
ततो भोजो नरव्याघ्रं दुःसहः कुरुसत्तम
अविध्यत्तूर्णम् अव्यग्रो दशभिः कङ्कपत्रिभिः
tato bhojo naravyāghraṃ duḥsahaḥ kurusattama
avidhyattūrṇam avyagro daśabhiḥ kaṅkapatribhiḥ
- 19
तम् अर्जुनः शितेनाजौ राजन्विव्याध पत्रिणा
पुनश्चान्यैस्त्रिभिर्बाणैर्मोहयन्न् इव सात्वतम्
tam arjunaḥ śitenājau rājanvivyādha patriṇā
punaścānyaistribhirbāṇairmohayann iva sātvatam
- 20
भोजस्तु प्रहसन्पार्थं वासुदेवं च माधवम्
एकैकं पञ्चविंशत्या सायकानां समार्पयत्
bhojastu prahasanpārthaṃ vāsudevaṃ ca mādhavam
ekaikaṃ pañcaviṃśatyā sāyakānāṃ samārpayat
- 21
तस्यार्जुनो धनुश्छित्त्वा विव्याधैनं त्रिसप्तभिः
शरैर् अग्निशिखाकारैः क्रुद्धाशीविषसंनिभैः
tasyārjuno dhanuśchittvā vivyādhainaṃ trisaptabhiḥ
śarair agniśikhākāraiḥ kruddhāśīviṣasaṃnibhaiḥ
- 22
अथान्यद्धनुर् आदाय कृतवर्मा महारथः
पञ्चभिः सायकैस्तूर्णं विव्याधोरसि भारत
athānyaddhanur ādāya kṛtavarmā mahārathaḥ
pañcabhiḥ sāyakaistūrṇaṃ vivyādhorasi bhārata
- 23
पुनश्च निशितैर्बाणैः पार्थं विव्याध पञ्चभिः
तं पार्थो नवभिर्बाणैर् आजघान स्तनान्तरे
punaśca niśitairbāṇaiḥ pārthaṃ vivyādha pañcabhiḥ
taṃ pārtho navabhirbāṇair ājaghāna stanāntare
- 24
विषक्तं दृश्य कौन्तेयं कृतवर्मरथं प्रति
चिन्तयामास वार्ष्णेयो न नः कालात्ययो भवेत्
viṣaktaṃ dṛśya kaunteyaṃ kṛtavarmarathaṃ prati
cintayāmāsa vārṣṇeyo na naḥ kālātyayo bhavet
- 25
ततः कृष्णो ऽब्रवीत्पार्थं कृतवर्मणि मा दयाम्
कुरुसांबन्धिकं कृत्वा प्रमथ्यैनं विशातय
tataḥ kṛṣṇo 'bravītpārthaṃ kṛtavarmaṇi mā dayām
kurusāṃbandhikaṃ kṛtvā pramathyainaṃ viśātaya
- 26
ततः स कृतवर्माणं मोहयित्वार्जुनः शरैः
अभ्यगाज्जवनैर् अश्वैः काम्बोजानाम् अनीकिनीम्
tataḥ sa kṛtavarmāṇaṃ mohayitvārjunaḥ śaraiḥ
abhyagājjavanair aśvaiḥ kāmbojānām anīkinīm
- 27
अमर्षितस्तु हार्दिक्यः प्रविष्टे श्वेतवाहने
विधुन्वन्सशरं चापं पाञ्चाल्याभ्यां समागतः
amarṣitastu hārdikyaḥ praviṣṭe śvetavāhane
vidhunvansaśaraṃ cāpaṃ pāñcālyābhyāṃ samāgataḥ
- 28
चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यावर्जुनस्य पदानुगौ
पर्यवारयद् आयान्तौ कृतवर्मा रथेषुभिः
cakrarakṣau tu pāñcālyāvarjunasya padānugau
paryavārayad āyāntau kṛtavarmā ratheṣubhiḥ
- 29
तावविध्यत्ततो भोजः सर्वपारशवैः शरैः
त्रिभिर् एव युधामन्युं चतुर्भिश्चोत्तमौजसम्
tāvavidhyattato bhojaḥ sarvapāraśavaiḥ śaraiḥ
tribhir eva yudhāmanyuṃ caturbhiścottamaujasam
- 30
तावप्येनं विव्यधतुर्दशभिर्दशभिः शरैः
संचिछिदतुर् अप्यस्य ध्वजं कार्मुकम् एव च
tāvapyenaṃ vivyadhaturdaśabhirdaśabhiḥ śaraiḥ
saṃcichidatur apyasya dhvajaṃ kārmukam eva ca

