58 shlokas
- 1
संजय उवाच
परिवर्तमाने त्वादित्ये तत्र सूर्यस्य रश्मिभिः
रजसा कीर्यमाणाश्च मन्दीभूताश्च सैनिकाः
saṃjaya uvāca
parivartamāne tvāditye tatra sūryasya raśmibhiḥ
rajasā kīryamāṇāśca mandībhūtāśca sainikāḥ
- 2
तिष्ठतां युध्यमानानां पुनर् आवर्तताम् अपि
भज्यतां जयतां चैव जगाम तद् अहः शनैः
tiṣṭhatāṃ yudhyamānānāṃ punar āvartatām api
bhajyatāṃ jayatāṃ caiva jagāma tad ahaḥ śanaiḥ
- 3
तथा तेषु विषक्तेषु सैन्येषु जयगृद्धिषु
अर्जुनो वासुदेवश्च सैन्धवायैव जग्मतुः
tathā teṣu viṣakteṣu sainyeṣu jayagṛddhiṣu
arjuno vāsudevaśca saindhavāyaiva jagmatuḥ
- 4
रथमार्गप्रमाणं तु कौन्तेयो निशितैः शरैः
चकार तत्र पन्थानं ययौ येन जनार्दनः
rathamārgapramāṇaṃ tu kaunteyo niśitaiḥ śaraiḥ
cakāra tatra panthānaṃ yayau yena janārdanaḥ
- 5
यत्र यत्र रथो याति पाण्डवस्य महात्मनः
तत्र तत्रैव दीर्यन्ते सेनास्तव विशां पते
yatra yatra ratho yāti pāṇḍavasya mahātmanaḥ
tatra tatraiva dīryante senāstava viśāṃ pate
- 6
रथशिक्षां तु दाशार्हो दर्शयामास वीर्यवान्
उत्तमाधममध्यानि मण्डलानि विदर्शयन्
rathaśikṣāṃ tu dāśārho darśayāmāsa vīryavān
uttamādhamamadhyāni maṇḍalāni vidarśayan
- 7
ते तु नामाङ्किताः पीताः कालज्वलनसंनिभाः
स्नायुनद्धाः सुपर्वाणः पृथवो दीर्घगामिनः
te tu nāmāṅkitāḥ pītāḥ kālajvalanasaṃnibhāḥ
snāyunaddhāḥ suparvāṇaḥ pṛthavo dīrghagāminaḥ
- 8
वैणवायस्मयशराः स्वायता विविधाननाः
रुधिरं पतगैः सार्धं प्राणिनां पपुर् आहवे
vaiṇavāyasmayaśarāḥ svāyatā vividhānanāḥ
rudhiraṃ patagaiḥ sārdhaṃ prāṇināṃ papur āhave
- 9
रथस्थितः क्रोशमात्रे यान् अस्यत्यर्जुनः शरान्
रथे क्रोशम् अतिक्रान्ते तस्य ते घ्नन्ति शात्रवान्
rathasthitaḥ krośamātre yān asyatyarjunaḥ śarān
rathe krośam atikrānte tasya te ghnanti śātravān
- 10
तार्क्ष्यमारुतरंहोभिर्वाजिभिः साधुवाहिभिः
तथागच्छद्धृषीकेशः कृत्स्नं विस्मापयञ्जगत्
tārkṣyamārutaraṃhobhirvājibhiḥ sādhuvāhibhiḥ
tathāgacchaddhṛṣīkeśaḥ kṛtsnaṃ vismāpayañjagat
- 11
न तथा गच्छति रथस्तपनस्य विशां पते
नेन्द्रस्य न च रुद्रस्य नापि वैश्रवणस्य च
na tathā gacchati rathastapanasya viśāṃ pate
nendrasya na ca rudrasya nāpi vaiśravaṇasya ca
- 12
नान्यस्य समरे राजन्गतपूर्वस्तथा रथः
यथा ययावर्जुनस्य मनोऽभिप्रायशीघ्रगः
nānyasya samare rājangatapūrvastathā rathaḥ
yathā yayāvarjunasya mano'bhiprāyaśīghragaḥ
- 13
प्रविश्य तु रणे राजन्केशवः परवीरहा
सेनामध्ये हयांस्तूर्णं चोदयामास भारत
praviśya tu raṇe rājankeśavaḥ paravīrahā
senāmadhye hayāṃstūrṇaṃ codayāmāsa bhārata
- 14
ततस्तस्य रथौघस्य मध्यं प्राप्य हयोत्तमाः
कृच्छ्रेण रथम् ऊहुस्तं क्षुत्पिपासाश्रमान्विताः
tatastasya rathaughasya madhyaṃ prāpya hayottamāḥ
kṛcchreṇa ratham ūhustaṃ kṣutpipāsāśramānvitāḥ
- 15
क्षताश्च बहुभिः शस्त्रैर्युद्धशौण्डैर् अनेकशः
मण्डलानि विचित्राणि विचेरुस्ते मुहुर्मुहुः
kṣatāśca bahubhiḥ śastrairyuddhaśauṇḍair anekaśaḥ
maṇḍalāni vicitrāṇi viceruste muhurmuhuḥ
- 16
हतानां वाजिनागानां रथानां च नरैः सह
उपरिष्टाद् अतिक्रान्ताः शैलाभानां सहस्रशः
hatānāṃ vājināgānāṃ rathānāṃ ca naraiḥ saha
upariṣṭād atikrāntāḥ śailābhānāṃ sahasraśaḥ
- 17
एतस्मिन्न् अन्तरे वीरावावन्त्यौ भ्रातरौ नृप
सहसेनौ समार्छेतां पाण्डवं क्लान्तवाहनम्
etasminn antare vīrāvāvantyau bhrātarau nṛpa
sahasenau samārchetāṃ pāṇḍavaṃ klāntavāhanam
- 18
तावर्जुनं चतुःषष्ट्या सप्तत्या च जनार्दनम्
शराणां च शतेनाश्वान् अविध्येतां मुदान्वितौ
tāvarjunaṃ catuḥṣaṣṭyā saptatyā ca janārdanam
śarāṇāṃ ca śatenāśvān avidhyetāṃ mudānvitau
- 19
तावर्जुनो महाराज नवभिर्नतपर्वभिः
आजघान रणे क्रुद्धो मर्मज्ञो मर्मभेदिभिः
tāvarjuno mahārāja navabhirnataparvabhiḥ
ājaghāna raṇe kruddho marmajño marmabhedibhiḥ
- 20
ततस्तौ तु शरौघेण बीभत्सुं सहकेशवम्
आच्छादयेतां संरब्धौ सिंहनादं च नेदतुः
tatastau tu śaraugheṇa bībhatsuṃ sahakeśavam
ācchādayetāṃ saṃrabdhau siṃhanādaṃ ca nedatuḥ
- 21
तयोस्तु धनुषी चित्रे भल्लाभ्यां श्वेतवाहनः
चिछेद समरे तूर्णं ध्वजौ च कनकोज्ज्वलौ
tayostu dhanuṣī citre bhallābhyāṃ śvetavāhanaḥ
cicheda samare tūrṇaṃ dhvajau ca kanakojjvalau
- 22
अथान्ये धनुषी राजन्प्रगृह्य समरे तदा
पाण्डवं भृशसंक्रुद्धाव् अर्दयामासतुः शरैः
athānye dhanuṣī rājanpragṛhya samare tadā
pāṇḍavaṃ bhṛśasaṃkruddhāv ardayāmāsatuḥ śaraiḥ
- 23
तयोस्तु भृशसंक्रुद्धः शराभ्यां पाण्डुनन्दनः
चिछेद धनुषी तूर्णं भूय एव धनंजयः
tayostu bhṛśasaṃkruddhaḥ śarābhyāṃ pāṇḍunandanaḥ
cicheda dhanuṣī tūrṇaṃ bhūya eva dhanaṃjayaḥ
- 24
तथान्यैर्विशिखैस्तूर्णं हेमपुङ्खैः शिलाशितैः
जघानाश्वान्सपदातांस्तथोभौ पार्ष्णिसारथी
tathānyairviśikhaistūrṇaṃ hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ
jaghānāśvānsapadātāṃstathobhau pārṣṇisārathī
- 25
ज्येष्ठस्य च शिरः कायात्क्षुरप्रेण न्यकृन्तत
स पपात हतः पृथ्व्यां वातरुग्ण इव द्रुमः
jyeṣṭhasya ca śiraḥ kāyātkṣurapreṇa nyakṛntata
sa papāta hataḥ pṛthvyāṃ vātarugṇa iva drumaḥ
- 26
विन्दं तु निहतं दृष्ट्वा अनुविन्दः प्रतापवान्
हताश्वं रथम् उत्सृज्य गदां गृह्य महाबलः
vindaṃ tu nihataṃ dṛṣṭvā anuvindaḥ pratāpavān
hatāśvaṃ ratham utsṛjya gadāṃ gṛhya mahābalaḥ
- 27
अभ्यद्रवत संग्रामे भ्रातुर्वधम् अनुस्मरन्
गदया गदिनां श्रेष्ठो नृत्यन्न् इव महारथः
abhyadravata saṃgrāme bhrāturvadham anusmaran
gadayā gadināṃ śreṣṭho nṛtyann iva mahārathaḥ
- 28
अनुविन्दस्तु गदया ललाटे मधुसूदनम्
स्पृष्ट्वा नाकम्पयत्क्रुद्धो मैनाकम् इव पर्वतम्
anuvindastu gadayā lalāṭe madhusūdanam
spṛṣṭvā nākampayatkruddho mainākam iva parvatam
- 29
तस्यार्जुनः शरैः षड्भिर्ग्रीवां पादौ भुजौ शिरः
निचकर्त स संछिन्नः पपाताद्रिचयो यथा
tasyārjunaḥ śaraiḥ ṣaḍbhirgrīvāṃ pādau bhujau śiraḥ
nicakarta sa saṃchinnaḥ papātādricayo yathā
- 30
ततस्तौ निहतौ दृष्ट्वा तयो राजन्पदानुगाः
अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धाः किरन्तः शतशः शरान्
tatastau nihatau dṛṣṭvā tayo rājanpadānugāḥ
abhyadravanta saṃkruddhāḥ kirantaḥ śataśaḥ śarān

