33 shlokas
- 1
संजय उवाच
प्रकाशिते तथा लोके रजसा च तमोवृते
समाजग्मुर् अथो वीराः परस्परवधैषिणः
saṃjaya uvāca
prakāśite tathā loke rajasā ca tamovṛte
samājagmur atho vīrāḥ parasparavadhaiṣiṇaḥ
- 2
ते समेत्य रणे राजञ्शस्त्रप्रासासिधारिणः
परस्परम् उदैक्षन्त परस्परकृतागसः
te sametya raṇe rājañśastraprāsāsidhāriṇaḥ
parasparam udaikṣanta parasparakṛtāgasaḥ
- 3
प्रदीपानां सहस्रैश्च दीप्यमानैः समन्ततः
विरराज तदा भूमिर्द्यौर्ग्रहैर् इव भारत
pradīpānāṃ sahasraiśca dīpyamānaiḥ samantataḥ
virarāja tadā bhūmirdyaurgrahair iva bhārata
- 4
उल्काशतैः प्रज्वलितै रणभूमिर्व्यराजत
दह्यमानेव लोकानाम् अभावे वै वसुंधरा
ulkāśataiḥ prajvalitai raṇabhūmirvyarājata
dahyamāneva lokānām abhāve vai vasuṃdharā
- 5
प्रादीप्यन्त दिशः सर्वाः प्रदीपैस्तैः समन्ततः
वर्षाप्रदोषे खद्योतैर्वृता वृक्षा इवाबभुः
prādīpyanta diśaḥ sarvāḥ pradīpaistaiḥ samantataḥ
varṣāpradoṣe khadyotairvṛtā vṛkṣā ivābabhuḥ
- 6
असज्जन्त ततो वीरा वीरेष्वेव पृथक्पृथक्
नागा नागैः समाजग्मुस्तुरगाः सह वाजिभिः
asajjanta tato vīrā vīreṣveva pṛthakpṛthak
nāgā nāgaiḥ samājagmusturagāḥ saha vājibhiḥ
- 7
रथा रथवरैर् एव समाजग्मुर्मुदान्विताः
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे पुत्रस्य तव शासनात्
rathā rathavarair eva samājagmurmudānvitāḥ
tasminrātrimukhe ghore putrasya tava śāsanāt
- 8
ततो ऽर्जुनो महाराज कौरवाणाम् अनीकिनीम्
व्यधमत्त्वरया युक्तः क्षपयन्सर्वपार्थिवान्
tato 'rjuno mahārāja kauravāṇām anīkinīm
vyadhamattvarayā yuktaḥ kṣapayansarvapārthivān
- 9
धृतराष्ट्र उवाच
तस्मिन्प्रविष्टे संरब्धे मम पुत्रस्य वाहिनीम्
अमृष्यमाणे दुर्धर्षे किं व आसीन्मनस्तदा
dhṛtarāṣṭra uvāca
tasminpraviṣṭe saṃrabdhe mama putrasya vāhinīm
amṛṣyamāṇe durdharṣe kiṃ va āsīnmanastadā
- 10
किम् अमन्यन्त सैन्यानि प्रविष्टे शत्रुतापने
दुर्योधनश्च किं कृत्यं प्राप्तकालम् अमन्यत
kim amanyanta sainyāni praviṣṭe śatrutāpane
duryodhanaśca kiṃ kṛtyaṃ prāptakālam amanyata
- 11
के चैनं समरे वीरं प्रत्युद्ययुर् अरिंदमम्
के ऽरक्षन्दक्षिणं चक्रं के च द्रोणस्य सव्यतः
ke cainaṃ samare vīraṃ pratyudyayur ariṃdamam
ke 'rakṣandakṣiṇaṃ cakraṃ ke ca droṇasya savyataḥ
- 12
के पृष्ठतो ऽस्य ह्यभवन्वीरा वीरस्य युध्यतः
के पुरस्ताद् अगच्छन्त निघ्नतः शात्रवान्रणे
ke pṛṣṭhato 'sya hyabhavanvīrā vīrasya yudhyataḥ
ke purastād agacchanta nighnataḥ śātravānraṇe
- 13
यत्प्राविशन्महेष्वासः पाञ्चालान् अपराजितः
नृत्यन्न् इव नरव्याघ्रो रथमार्गेषु वीर्यवान्
yatprāviśanmaheṣvāsaḥ pāñcālān aparājitaḥ
nṛtyann iva naravyāghro rathamārgeṣu vīryavān
- 14
ददाह च शरैर्द्रोणः पाञ्चालानां रथव्रजान्
धूमकेतुर् इव क्रुद्धः स कथं मृत्युम् ईयिवान्
dadāha ca śarairdroṇaḥ pāñcālānāṃ rathavrajān
dhūmaketur iva kruddhaḥ sa kathaṃ mṛtyum īyivān
- 15
अव्यग्रान् एव हि परान्कथयस्यपराजितान्
हतांश्चैव विषण्णांश्च विप्रकीर्णांश्च शंससि
रथिनो विरथांश्चैव कृतान्युद्धेषु मामकान्
avyagrān eva hi parānkathayasyaparājitān
hatāṃścaiva viṣaṇṇāṃśca viprakīrṇāṃśca śaṃsasi
rathino virathāṃścaiva kṛtānyuddheṣu māmakān
- 16
संजय उवाच
द्रोणस्य मतम् आज्ञाय योद्धुकामस्य तां निशाम्
दुर्योधनो महाराज वश्यान्भ्रातॄन् अभाषत
saṃjaya uvāca
droṇasya matam ājñāya yoddhukāmasya tāṃ niśām
duryodhano mahārāja vaśyānbhrātṝn abhāṣata
- 17
विकर्णं चित्रसेनं च महाबाहुं च कौरवम्
दुर्धर्षं दीर्घबाहुं च ये च तेषां पदानुगाः
vikarṇaṃ citrasenaṃ ca mahābāhuṃ ca kauravam
durdharṣaṃ dīrghabāhuṃ ca ye ca teṣāṃ padānugāḥ
- 18
द्रोणं यत्ताः पराक्रान्ताः सर्वे रक्षत पृष्ठतः
हार्दिक्यो दक्षिणं चक्रं शल्यश्चैवोत्तरं तथा
droṇaṃ yattāḥ parākrāntāḥ sarve rakṣata pṛṣṭhataḥ
hārdikyo dakṣiṇaṃ cakraṃ śalyaścaivottaraṃ tathā
- 19
त्रिगर्तानां च ये शूरा हतशिष्टा महारथाः
तांश्चैव सर्वान्पुत्रस्ते समचोदयद् अग्रतः
trigartānāṃ ca ye śūrā hataśiṣṭā mahārathāḥ
tāṃścaiva sarvānputraste samacodayad agrataḥ
- 20
आचार्यो हि सुसंयत्तो भृशं यत्ताश्च पाण्डवाः
तं रक्षत सुसंयत्ता निघ्नन्तं शात्रवान्रणे
ācāryo hi susaṃyatto bhṛśaṃ yattāśca pāṇḍavāḥ
taṃ rakṣata susaṃyattā nighnantaṃ śātravānraṇe
- 21
द्रोणो हि बलवान्युद्धे क्षिप्रहस्तः पराक्रमी
निर्जयेत्त्रिदशान्युद्धे किमु पार्थान्ससोमकान्
droṇo hi balavānyuddhe kṣiprahastaḥ parākramī
nirjayettridaśānyuddhe kimu pārthānsasomakān
- 22
ते यूयं सहिताः सर्वे भृशं यत्ता महारथाः
द्रोणं रक्षत पाञ्चाल्याद्धृष्टद्युम्नान्महारथात्
te yūyaṃ sahitāḥ sarve bhṛśaṃ yattā mahārathāḥ
droṇaṃ rakṣata pāñcālyāddhṛṣṭadyumnānmahārathāt
- 23
पाण्डवेयेषु सैन्येषु योधं पश्याम्यहं न तम्
यो जयेत रणे द्रोणं धृष्टद्युम्नाद् ऋते नृपाः
pāṇḍaveyeṣu sainyeṣu yodhaṃ paśyāmyahaṃ na tam
yo jayeta raṇe droṇaṃ dhṛṣṭadyumnād ṛte nṛpāḥ
- 24
तस्य सर्वात्मना मन्ये भारद्वाजस्य रक्षणम्
स गुप्तः सोमकान्हन्यात्सृञ्जयांश्च सराजकान्
tasya sarvātmanā manye bhāradvājasya rakṣaṇam
sa guptaḥ somakānhanyātsṛñjayāṃśca sarājakān
- 25
सृञ्जयेष्वथ सर्वेषु निहतेषु चमूमुखे
धृष्टद्युम्नं रणे द्रौणिर्नाशयिष्यत्यसंशयम्
sṛñjayeṣvatha sarveṣu nihateṣu camūmukhe
dhṛṣṭadyumnaṃ raṇe drauṇirnāśayiṣyatyasaṃśayam
- 26
तथार्जुनं रणे कर्णो विजेष्यति महारथः
भीमसेनम् अहं चापि युद्धे जेष्यामि दंशितः
tathārjunaṃ raṇe karṇo vijeṣyati mahārathaḥ
bhīmasenam ahaṃ cāpi yuddhe jeṣyāmi daṃśitaḥ
- 27
सो ऽयं मम जयो व्यक्तं दीर्घकालं भविष्यति
तस्माद्रक्षत संग्रामे द्रोणम् एव महारथाः
so 'yaṃ mama jayo vyaktaṃ dīrghakālaṃ bhaviṣyati
tasmādrakṣata saṃgrāme droṇam eva mahārathāḥ
- 28
इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्योधनस्तव
व्यादिदेश ततः सैन्यं तस्मिंस्तमसि दारुणे
ityuktvā bharataśreṣṭha putro duryodhanastava
vyādideśa tataḥ sainyaṃ tasmiṃstamasi dāruṇe
- 29
ततः प्रववृते युद्धं रात्रौ तद्भरतर्षभ
उभयोः सेनयोर्घोरं विजयं प्रति काङ्क्षिणोः
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ rātrau tadbharatarṣabha
ubhayoḥ senayorghoraṃ vijayaṃ prati kāṅkṣiṇoḥ
- 30
अर्जुनः कौरवं सैन्यम् अर्जुनं चापि कौरवाः
नानाशस्त्रसमावापैर् अन्योन्यं पर्यपीडयन्
arjunaḥ kauravaṃ sainyam arjunaṃ cāpi kauravāḥ
nānāśastrasamāvāpair anyonyaṃ paryapīḍayan

