41 shlokas
- 1
संजय उवाच
वर्तमाने तथा रौद्रे रात्रियुद्धे विशां पते
सर्वभूतक्षयकरे धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
saṃjaya uvāca
vartamāne tathā raudre rātriyuddhe viśāṃ pate
sarvabhūtakṣayakare dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
- 2
अब्रवीत्पाण्डवांश्चैव पाञ्चालांश्च ससोमकान्
अभ्यद्रवत गच्छध्वं द्रोणम् एव जिघांसया
abravītpāṇḍavāṃścaiva pāñcālāṃśca sasomakān
abhyadravata gacchadhvaṃ droṇam eva jighāṃsayā
- 3
राज्ञस्ते वचनाद्राजन्पाञ्चालाः सोमकास्तथा
द्रोणम् एवाभ्यवर्तन्त नदन्तो भैरवान्रवान्
rājñaste vacanādrājanpāñcālāḥ somakāstathā
droṇam evābhyavartanta nadanto bhairavānravān
- 4
तान्वयं प्रतिगर्जन्तः प्रत्युद्यातास्त्वमर्षिताः
यथाशक्ति यथोत्साहं यथासत्त्वं च संयुगे
tānvayaṃ pratigarjantaḥ pratyudyātāstvamarṣitāḥ
yathāśakti yathotsāhaṃ yathāsattvaṃ ca saṃyuge
- 5
कृतवर्मा च हार्दिक्यो युधिष्ठिरम् उपाद्रवत्
द्रोणं प्रति जिघांसन्तं मत्तो मत्तम् इव द्विपम्
kṛtavarmā ca hārdikyo yudhiṣṭhiram upādravat
droṇaṃ prati jighāṃsantaṃ matto mattam iva dvipam
- 6
शैनेयं शरवर्षाणि विकिरन्तं समन्ततः
अभ्ययात्कौरवो राजन्भूरिः संग्राममूर्धनि
śaineyaṃ śaravarṣāṇi vikirantaṃ samantataḥ
abhyayātkauravo rājanbhūriḥ saṃgrāmamūrdhani
- 7
सहदेवम् अथायान्तं द्रोणप्रेप्सुं महारथम्
कर्णो वैकर्तनो राजन्वारयामास पाण्डवम्
sahadevam athāyāntaṃ droṇaprepsuṃ mahāratham
karṇo vaikartano rājanvārayāmāsa pāṇḍavam
- 8
भीमसेनम् अथायान्तं व्यादितास्यम् इवान्तकम्
स्वयं दुर्योधनो युद्धे प्रतीपं मृत्युम् आव्रजत्
bhīmasenam athāyāntaṃ vyāditāsyam ivāntakam
svayaṃ duryodhano yuddhe pratīpaṃ mṛtyum āvrajat
- 9
नकुलं च युधां श्रेष्ठं सर्वयुद्धविशारदम्
शकुनिः सौबलो राजन्वारयामास सत्वरः
nakulaṃ ca yudhāṃ śreṣṭhaṃ sarvayuddhaviśāradam
śakuniḥ saubalo rājanvārayāmāsa satvaraḥ
- 10
शिखण्डिनम् अथायान्तं रथेन रथिनां वरम्
कृपः शारद्वतो राजन्वारयामास संयुगे
śikhaṇḍinam athāyāntaṃ rathena rathināṃ varam
kṛpaḥ śāradvato rājanvārayāmāsa saṃyuge
- 11
प्रतिविन्ध्यम् अथायान्तं मयूरसदृशैर्हयैः
दुःशासनो महाराज यत्तो यत्तम् अवारयत्
prativindhyam athāyāntaṃ mayūrasadṛśairhayaiḥ
duḥśāsano mahārāja yatto yattam avārayat
- 12
भैमसेनिम् अथायान्तं मायाशतविशारदम्
अश्वत्थामा पितुर्मानं कुर्वाणः प्रत्यषेधयत्
bhaimasenim athāyāntaṃ māyāśataviśāradam
aśvatthāmā piturmānaṃ kurvāṇaḥ pratyaṣedhayat
- 13
द्रुपदं वृषसेनस्तु ससैन्यं सपदानुगम्
वारयामास समरे द्रोणप्रेप्सुं महारथम्
drupadaṃ vṛṣasenastu sasainyaṃ sapadānugam
vārayāmāsa samare droṇaprepsuṃ mahāratham
- 14
विराटं द्रुतम् आयान्तं द्रोणस्य निधनं प्रति
मद्रराजः सुसंक्रुद्धो वारयामास भारत
virāṭaṃ drutam āyāntaṃ droṇasya nidhanaṃ prati
madrarājaḥ susaṃkruddho vārayāmāsa bhārata
- 15
शतानीकम् अथायान्तं नाकुलिं रभसं रणे
चित्रसेनो रुरोधाशु शरैर्द्रोणवधेप्सया
śatānīkam athāyāntaṃ nākuliṃ rabhasaṃ raṇe
citraseno rurodhāśu śarairdroṇavadhepsayā
- 16
अर्जुनं च युधां श्रेष्ठं प्राद्रवन्तं महारथम्
अलम्बुसो महाराज राक्षसेन्द्रो न्यवारयत्
arjunaṃ ca yudhāṃ śreṣṭhaṃ prādravantaṃ mahāratham
alambuso mahārāja rākṣasendro nyavārayat
- 17
तथा द्रोणं महेष्वासं निघ्नन्तं शात्रवान्रणे
धृष्टद्युम्नो ऽथ पाञ्चाल्यो हृष्टरूपम् अवारयत्
tathā droṇaṃ maheṣvāsaṃ nighnantaṃ śātravānraṇe
dhṛṣṭadyumno 'tha pāñcālyo hṛṣṭarūpam avārayat
- 18
तथान्यान्पाण्डुपुत्राणां समायातान्महारथान्
तावका रथिनो राजन्वारयामासुर् ओजसा
tathānyānpāṇḍuputrāṇāṃ samāyātānmahārathān
tāvakā rathino rājanvārayāmāsur ojasā
- 19
गजारोहा गजैस्तूर्णं संनिपत्य महामृधे
योधयन्तः स्म दृश्यन्ते शतशो ऽथ सहस्रशः
gajārohā gajaistūrṇaṃ saṃnipatya mahāmṛdhe
yodhayantaḥ sma dṛśyante śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 20
निशीथे तुरगा राजन्न् आद्रवन्तः परस्परम्
समदृश्यन्त वेगेन पक्षवन्त इवाद्रयः
niśīthe turagā rājann ādravantaḥ parasparam
samadṛśyanta vegena pakṣavanta ivādrayaḥ
- 21
सादिनः सादिभिः सार्धं प्रासशक्त्यृष्टिपाणयः
समागच्छन्महाराज विनदन्तः पृथक्पृथक्
sādinaḥ sādibhiḥ sārdhaṃ prāsaśaktyṛṣṭipāṇayaḥ
samāgacchanmahārāja vinadantaḥ pṛthakpṛthak
- 22
नरास्तु बहवस्तत्र समाजग्मुः परस्परम्
गदाभिर्मुसलैश्चैव नानाशस्त्रैश्च संघशः
narāstu bahavastatra samājagmuḥ parasparam
gadābhirmusalaiścaiva nānāśastraiśca saṃghaśaḥ
- 23
कृतवर्मा तु हार्दिक्यो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्
वारयामास संक्रुद्धो वेलेवोद्वृत्तम् अर्णवम्
kṛtavarmā tu hārdikyo dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram
vārayāmāsa saṃkruddho velevodvṛttam arṇavam
- 24
युधिष्ठिरस्तु हार्दिक्यं विद्ध्वा पञ्चभिर् आशुगैः
पुनर्विव्याध विंशत्या तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
yudhiṣṭhirastu hārdikyaṃ viddhvā pañcabhir āśugaiḥ
punarvivyādha viṃśatyā tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
- 25
कृतवर्मा तु संक्रुद्धो धर्मपुत्रस्य मारिष
धनुश्चिछेद भल्लेन तं च विव्याध सप्तभिः
kṛtavarmā tu saṃkruddho dharmaputrasya māriṣa
dhanuścicheda bhallena taṃ ca vivyādha saptabhiḥ
- 26
अथान्यद्धनुर् आदाय धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
हार्दिक्यं दशभिर्बाणैर्बाह्वोर् उरसि चार्पयत्
athānyaddhanur ādāya dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
hārdikyaṃ daśabhirbāṇairbāhvor urasi cārpayat
- 27
माधवस्तु रणे विद्धो धर्मपुत्रेण मारिष
प्राकम्पत च रोषेण सप्तभिश्चार्दयच्छरैः
mādhavastu raṇe viddho dharmaputreṇa māriṣa
prākampata ca roṣeṇa saptabhiścārdayaccharaiḥ
- 28
तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा हस्तावापं निकृत्य च
प्राहिणोन्निशितान्बाणान्पञ्च राजञ्शिलाशितान्
tasya pārtho dhanuśchittvā hastāvāpaṃ nikṛtya ca
prāhiṇonniśitānbāṇānpañca rājañśilāśitān
- 29
ते तस्य कवचं भित्त्वा हेमचित्रं महाधनम्
प्राविशन्धरणीम् उग्रा वल्मीकम् इव पन्नगाः
te tasya kavacaṃ bhittvā hemacitraṃ mahādhanam
prāviśandharaṇīm ugrā valmīkam iva pannagāḥ
- 30
अक्ष्णोर्निमेषमात्रेण सो ऽन्यद् आदाय कार्मुकम्
विव्याध पाण्डवं षष्ट्या सूतं च नवभिः शरैः
akṣṇornimeṣamātreṇa so 'nyad ādāya kārmukam
vivyādha pāṇḍavaṃ ṣaṣṭyā sūtaṃ ca navabhiḥ śaraiḥ

