39 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
दैवम् एव परं मन्ये धिक्पौरुषम् अनर्थकम्
यत्राधिरथिर् आयस्तो नातरत्पाण्डवं रणे
dhṛtarāṣṭra uvāca
daivam eva paraṃ manye dhikpauruṣam anarthakam
yatrādhirathir āyasto nātaratpāṇḍavaṃ raṇe
- 2
कर्णः पार्थान्सगोविन्दाञ्जेतुम् उत्सहते रणे
न च कर्णसमं योधं लोके पश्यामि कंचन
इति दुर्योधनस्याहम् अश्रौषं जल्पतो मुहुः
karṇaḥ pārthānsagovindāñjetum utsahate raṇe
na ca karṇasamaṃ yodhaṃ loke paśyāmi kaṃcana
iti duryodhanasyāham aśrauṣaṃ jalpato muhuḥ
- 3
कर्णो हि बलवाञ्शूरो दृढधन्वा जितक्लमः
इति माम् अब्रवीत्सूत मन्दो दुर्योधनः पुरा
karṇo hi balavāñśūro dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ
iti mām abravītsūta mando duryodhanaḥ purā
- 4
वसुषेणसहायं मां नालं देवापि संयुगे
किमु पाण्डुसुता राजन्गतसत्त्वा विचेतसः
vasuṣeṇasahāyaṃ māṃ nālaṃ devāpi saṃyuge
kimu pāṇḍusutā rājangatasattvā vicetasaḥ
- 5
तत्र तं निर्जितं दृष्ट्वा भुजंगम् इव निर्विषम्
युद्धात्कर्णम् अपक्रान्तं किं स्विद्दुर्योधनो ऽब्रवीत्
tatra taṃ nirjitaṃ dṛṣṭvā bhujaṃgam iva nirviṣam
yuddhātkarṇam apakrāntaṃ kiṃ svidduryodhano 'bravīt
- 6
अहो दुर्मुखम् एवैकं युद्धानाम् अविशारदम्
प्रावेशयद्धुतवहं पतंगम् इव मोहितः
aho durmukham evaikaṃ yuddhānām aviśāradam
prāveśayaddhutavahaṃ pataṃgam iva mohitaḥ
- 7
अश्वत्थामा मद्रराजः कृपः कर्णश्च संगताः
न शक्ताः प्रमुखे स्थातुं नूनं भीमस्य संजय
aśvatthāmā madrarājaḥ kṛpaḥ karṇaśca saṃgatāḥ
na śaktāḥ pramukhe sthātuṃ nūnaṃ bhīmasya saṃjaya
- 8
ते ऽपि चास्य महाघोरं बलं नागायुतोपमम्
जानन्तो व्यवसायं च क्रूरं मारुततेजसः
te 'pi cāsya mahāghoraṃ balaṃ nāgāyutopamam
jānanto vyavasāyaṃ ca krūraṃ mārutatejasaḥ
- 9
किमर्थं क्रूरकर्माणं यमकालान्तकोपमम्
बलसंरम्भवीर्यज्ञाः कोपयिष्यन्ति संयुगे
kimarthaṃ krūrakarmāṇaṃ yamakālāntakopamam
balasaṃrambhavīryajñāḥ kopayiṣyanti saṃyuge
- 10
कर्णस्त्वेको महाबाहुः स्वबाहुबलम् आश्रितः
भीमसेनम् अनादृत्य रणे ऽयुध्यत सूतजः
karṇastveko mahābāhuḥ svabāhubalam āśritaḥ
bhīmasenam anādṛtya raṇe 'yudhyata sūtajaḥ
- 11
यो ऽजयत्समरे कर्णं पुरंदर इवासुरम्
न स पाण्डुसुतो जेतुं शक्यः केनचिद् आहवे
yo 'jayatsamare karṇaṃ puraṃdara ivāsuram
na sa pāṇḍusuto jetuṃ śakyaḥ kenacid āhave
- 12
द्रोणं यः सम्प्रमथ्यैकः प्रविष्टो मम वाहिनीम्
भीमो धनंजयान्वेषी कस्तम् अर्छेज्जिजीविषुः
droṇaṃ yaḥ sampramathyaikaḥ praviṣṭo mama vāhinīm
bhīmo dhanaṃjayānveṣī kastam archejjijīviṣuḥ
- 13
को हि संजय भीमस्य स्थातुम् उत्सहते ऽग्रतः
उद्यताशनिवज्रस्य महेन्द्रस्येव दानवः
ko hi saṃjaya bhīmasya sthātum utsahate 'grataḥ
udyatāśanivajrasya mahendrasyeva dānavaḥ
- 14
प्रेतराजपुरं प्राप्य निवर्तेतापि मानवः
न भीमसेनं सम्प्राप्य निवर्तेत कदाचन
pretarājapuraṃ prāpya nivartetāpi mānavaḥ
na bhīmasenaṃ samprāpya nivarteta kadācana
- 15
पतंगा इव वह्निं ते प्राविशन्न् अल्पचेतसः
ये भीमसेनं संक्रुद्धम् अभ्यधावन्विमोहिताः
pataṃgā iva vahniṃ te prāviśann alpacetasaḥ
ye bhīmasenaṃ saṃkruddham abhyadhāvanvimohitāḥ
- 16
यत्तत्सभायां भीमेन मम पुत्रवधाश्रयम्
शप्तं संरम्भिणोग्रेण कुरूणां शृण्वतां तदा
yattatsabhāyāṃ bhīmena mama putravadhāśrayam
śaptaṃ saṃrambhiṇogreṇa kurūṇāṃ śṛṇvatāṃ tadā
- 17
तन्नूनम् अभिसंचिन्त्य दृष्ट्वा कर्णं च निर्जितम्
दुःशासनः सह भ्रात्रा भयाद्भीमाद् उपारमत्
tannūnam abhisaṃcintya dṛṣṭvā karṇaṃ ca nirjitam
duḥśāsanaḥ saha bhrātrā bhayādbhīmād upāramat
- 18
यश्च संजय दुर्बुद्धिर् अब्रवीत्समितौ मुहुः
कर्णो दुःशासनो ऽहं च जेष्यामो युधि पाण्डवान्
yaśca saṃjaya durbuddhir abravītsamitau muhuḥ
karṇo duḥśāsano 'haṃ ca jeṣyāmo yudhi pāṇḍavān
- 19
स नूनं विरथं दृष्ट्वा कर्णं भीमेन निर्जितम्
प्रत्याख्यानाच्च कृष्णस्य भृशं तप्यति संजय
sa nūnaṃ virathaṃ dṛṣṭvā karṇaṃ bhīmena nirjitam
pratyākhyānācca kṛṣṇasya bhṛśaṃ tapyati saṃjaya
- 20
दृष्ट्वा भ्रातॄन्हतान्युद्धे भीमसेनेन दंशितान्
आत्मापराधात्सुमहन्नूनं तप्यति पुत्रकः
dṛṣṭvā bhrātṝnhatānyuddhe bhīmasenena daṃśitān
ātmāparādhātsumahannūnaṃ tapyati putrakaḥ
- 21
को हि जीवितम् अन्विच्छन्प्रतीपं पाण्डवं व्रजेत्
भीमं भीमायुधं क्रुद्धं साक्षात्कालम् इव स्थितम्
ko hi jīvitam anvicchanpratīpaṃ pāṇḍavaṃ vrajet
bhīmaṃ bhīmāyudhaṃ kruddhaṃ sākṣātkālam iva sthitam
- 22
वडवामुखमध्यस्थो मुच्येतापि हि मानवः
न भीममुखसम्प्राप्तो मुच्येतेति मतिर्मम
vaḍavāmukhamadhyastho mucyetāpi hi mānavaḥ
na bhīmamukhasamprāpto mucyeteti matirmama
- 23
न पाण्डवा न पाञ्चाला न च केशवसात्यकी
जानन्ति युधि संरब्धा जीवितं परिरक्षितुम्
na pāṇḍavā na pāñcālā na ca keśavasātyakī
jānanti yudhi saṃrabdhā jīvitaṃ parirakṣitum
- 24
संजय उवाच
यत्संशोचसि कौरव्य वर्तमाने जनक्षये
त्वम् अस्य जगतो मूलं विनाशस्य न संशयः
saṃjaya uvāca
yatsaṃśocasi kauravya vartamāne janakṣaye
tvam asya jagato mūlaṃ vināśasya na saṃśayaḥ
- 25
स्वयं वैरं महत्कृत्वा पुत्राणां वचने स्थितः
उच्यमानो न गृह्णीषे मर्त्यः पथ्यम् इवौषधम्
svayaṃ vairaṃ mahatkṛtvā putrāṇāṃ vacane sthitaḥ
ucyamāno na gṛhṇīṣe martyaḥ pathyam ivauṣadham
- 26
स्वयं पीत्वा महाराज कालकूटं सुदुर्जरम्
तस्येदानीं फलं कृत्स्नम् अवाप्नुहि नरोत्तम
svayaṃ pītvā mahārāja kālakūṭaṃ sudurjaram
tasyedānīṃ phalaṃ kṛtsnam avāpnuhi narottama
- 27
यत्तु कुत्सयसे योधान्युध्यमानान्यथाबलम्
अत्र ते वर्णयिष्यामि यथा युद्धम् अवर्तत
yattu kutsayase yodhānyudhyamānānyathābalam
atra te varṇayiṣyāmi yathā yuddham avartata
- 28
दृष्ट्वा कर्णं तु पुत्रास्ते भीमसेनपराजितम्
नामृष्यन्त महेष्वासाः सोदर्याः पञ्च मारिष
dṛṣṭvā karṇaṃ tu putrāste bhīmasenaparājitam
nāmṛṣyanta maheṣvāsāḥ sodaryāḥ pañca māriṣa
- 29
दुर्मर्षणो दुःसहश्च दुर्मदो दुर्धरो जयः
पाण्डवं चित्रसंनाहास्तं प्रतीपम् उपाद्रवन्
durmarṣaṇo duḥsahaśca durmado durdharo jayaḥ
pāṇḍavaṃ citrasaṃnāhāstaṃ pratīpam upādravan
- 30
ते समन्तान्महाबाहुं परिवार्य वृकोदरम्
दिशः शरैः समावृण्वञ्शलभानाम् इव व्रजैः
te samantānmahābāhuṃ parivārya vṛkodaram
diśaḥ śaraiḥ samāvṛṇvañśalabhānām iva vrajaiḥ

