33 shlokas
- 1
संजय उवाच
सैन्धवे निहते राजन्पुत्रस्तव सुयोधनः
अश्रुक्लिन्नमुखो दीनो निरुत्साहो द्विषज्जये
अमन्यतार्जुनसमो योधो भुवि न विद्यते
saṃjaya uvāca
saindhave nihate rājanputrastava suyodhanaḥ
aśruklinnamukho dīno nirutsāho dviṣajjaye
amanyatārjunasamo yodho bhuvi na vidyate
- 2
न द्रोणो न च राधेयो नाश्वत्थामा कृपो न च
क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं पर्याप्ता इति मारिष
na droṇo na ca rādheyo nāśvatthāmā kṛpo na ca
kruddhasya pramukhe sthātuṃ paryāptā iti māriṣa
- 3
निर्जित्य हि रणे पार्थः सर्वान्मम महारथान्
अवधीत्सैन्धवं संख्ये नैनं कश्चिद् अवारयत्
nirjitya hi raṇe pārthaḥ sarvānmama mahārathān
avadhītsaindhavaṃ saṃkhye nainaṃ kaścid avārayat
- 4
सर्वथा हतम् एवैतत्कौरवाणां महद्बलम्
न ह्यस्य विद्यते त्राता साक्षाद् अपि पुरंदरः
sarvathā hatam evaitatkauravāṇāṃ mahadbalam
na hyasya vidyate trātā sākṣād api puraṃdaraḥ
- 5
यम् उपाश्रित्य संग्रामे कृतः शस्त्रसमुद्यमः
स कर्णो निर्जितः संख्ये हतश्चैव जयद्रथः
yam upāśritya saṃgrāme kṛtaḥ śastrasamudyamaḥ
sa karṇo nirjitaḥ saṃkhye hataścaiva jayadrathaḥ
- 6
परुषाणि सभामध्ये प्रोक्तवान्यः स्म पाण्डवान्
स कर्णो निर्जितः संख्ये सैन्धवश्च निपातितः
paruṣāṇi sabhāmadhye proktavānyaḥ sma pāṇḍavān
sa karṇo nirjitaḥ saṃkhye saindhavaśca nipātitaḥ
- 7
यस्य वीर्यं समाश्रित्य शमं याचन्तम् अच्युतम्
तृणवत्तम् अहं मन्ये स कर्णो निर्जितो युधि
yasya vīryaṃ samāśritya śamaṃ yācantam acyutam
tṛṇavattam ahaṃ manye sa karṇo nirjito yudhi
- 8
एवं क्लान्तमना राजन्न् उपायाद्द्रोणम् ईक्षितुम्
आगस्कृत्सर्वलोकस्य पुत्रस्ते भरतर्षभ
evaṃ klāntamanā rājann upāyāddroṇam īkṣitum
āgaskṛtsarvalokasya putraste bharatarṣabha
- 9
ततस्तत्सर्वम् आचख्यौ कुरूणां वैशसं महत्
परान्विजयतश्चापि धार्तराष्ट्रान्निमज्जतः
tatastatsarvam ācakhyau kurūṇāṃ vaiśasaṃ mahat
parānvijayataścāpi dhārtarāṣṭrānnimajjataḥ
- 10
दुर्योधन उवाच
पश्य मूर्धावसिक्तानाम् आचार्य कदनं कृतम्
कृत्वा प्रमुखतः शूरं भीष्मं मम पितामहम्
duryodhana uvāca
paśya mūrdhāvasiktānām ācārya kadanaṃ kṛtam
kṛtvā pramukhataḥ śūraṃ bhīṣmaṃ mama pitāmaham
- 11
तं निहत्य प्रलुब्धो ऽयं शिखण्डी पूर्णमानसः
पाञ्चालैः सहितः सर्वैः सेनाग्रम् अभिकर्षति
taṃ nihatya pralubdho 'yaṃ śikhaṇḍī pūrṇamānasaḥ
pāñcālaiḥ sahitaḥ sarvaiḥ senāgram abhikarṣati
- 12
अपरश्चापि दुर्धर्षः शिष्यस्ते सव्यसाचिना
अक्षौहिणीः सप्त हत्वा हतो राजा जयद्रथः
aparaścāpi durdharṣaḥ śiṣyaste savyasācinā
akṣauhiṇīḥ sapta hatvā hato rājā jayadrathaḥ
- 13
अस्मद्विजयकामानां सुहृदाम् उपकारिणाम्
गन्तास्मि कथम् आनृण्यं गतानां यमसादनम्
asmadvijayakāmānāṃ suhṛdām upakāriṇām
gantāsmi katham ānṛṇyaṃ gatānāṃ yamasādanam
- 14
ये मदर्थं परीप्सन्ति वसुधां वसुधाधिपाः
ते हित्वा वसुधैश्वर्यं वसुधाम् अधिशेरते
ye madarthaṃ parīpsanti vasudhāṃ vasudhādhipāḥ
te hitvā vasudhaiśvaryaṃ vasudhām adhiśerate
- 15
सो ऽहं कापुरुषः कृत्वा मित्राणां क्षयम् ईदृशम्
नाश्वमेधसहस्रेण पातुम् आत्मानम् उत्सहे
so 'haṃ kāpuruṣaḥ kṛtvā mitrāṇāṃ kṣayam īdṛśam
nāśvamedhasahasreṇa pātum ātmānam utsahe
- 16
मम लुब्धस्य पापस्य तथा धर्मापचायिनः
व्यायच्छन्तो जिगीषन्तः प्राप्ता वैवस्वतक्षयम्
mama lubdhasya pāpasya tathā dharmāpacāyinaḥ
vyāyacchanto jigīṣantaḥ prāptā vaivasvatakṣayam
- 17
कथं पतितवृत्तस्य पृथिवी सुहृदां द्रुहः
विवरं नाशकद्दातुं मम पार्थिवसंसदि
kathaṃ patitavṛttasya pṛthivī suhṛdāṃ druhaḥ
vivaraṃ nāśakaddātuṃ mama pārthivasaṃsadi
- 18
सो ऽहं रुधिरसिक्ताङ्गं राज्ञां मध्ये पितामहम्
शयानं नाशकं त्रातुं भीष्मम् आयोधने हतम्
so 'haṃ rudhirasiktāṅgaṃ rājñāṃ madhye pitāmaham
śayānaṃ nāśakaṃ trātuṃ bhīṣmam āyodhane hatam
- 19
तं माम् अनार्यपुरुषं मित्रद्रुहम् अधार्मिकम्
किं स वक्ष्यति दुर्धर्षः समेत्य परलोकजित्
taṃ mām anāryapuruṣaṃ mitradruham adhārmikam
kiṃ sa vakṣyati durdharṣaḥ sametya paralokajit
- 20
जलसंधं महेष्वासं पश्य सात्यकिना हतम्
मदर्थम् उद्यतं शूरं प्राणांस्त्यक्त्वा महारथम्
jalasaṃdhaṃ maheṣvāsaṃ paśya sātyakinā hatam
madartham udyataṃ śūraṃ prāṇāṃstyaktvā mahāratham
- 21
काम्बोजं निहतं दृष्ट्वा तथालम्बुसम् एव च
अन्यान्बहूंश्च सुहृदो जीवितार्थो ऽद्य को मम
kāmbojaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tathālambusam eva ca
anyānbahūṃśca suhṛdo jīvitārtho 'dya ko mama
- 22
व्यायच्छन्तो हताः शूरा मदर्थे ये ऽपराङ्मुखाः
यतमानाः परं शक्त्या विजेतुम् अहितान्मम
vyāyacchanto hatāḥ śūrā madarthe ye 'parāṅmukhāḥ
yatamānāḥ paraṃ śaktyā vijetum ahitānmama
- 23
तेषां गत्वाहम् आनृण्यम् अद्य शक्त्या परंतप
तर्पयिष्यामि तान् एव जलेन यमुनाम् अनु
teṣāṃ gatvāham ānṛṇyam adya śaktyā paraṃtapa
tarpayiṣyāmi tān eva jalena yamunām anu
- 24
सत्यं ते प्रतिजानामि सर्वशस्त्रभृतां वर
इष्टापूर्तेन च शपे वीर्येण च सुतैर् अपि
satyaṃ te pratijānāmi sarvaśastrabhṛtāṃ vara
iṣṭāpūrtena ca śape vīryeṇa ca sutair api
- 25
निहत्य तान्रणे सर्वान्पाञ्चालान्पाण्डवैः सह
शान्तिं लब्धास्मि तेषां वा रणे गन्ता सलोकताम्
nihatya tānraṇe sarvānpāñcālānpāṇḍavaiḥ saha
śāntiṃ labdhāsmi teṣāṃ vā raṇe gantā salokatām
- 26
न हीदानीं सहाया मे परीप्सन्त्यनुपस्कृताः
श्रेयो हि पाण्डून्मन्यन्ते न तथास्मान्महाभुज
na hīdānīṃ sahāyā me parīpsantyanupaskṛtāḥ
śreyo hi pāṇḍūnmanyante na tathāsmānmahābhuja
- 27
स्वयं हि मृत्युर्विहितः सत्यसंधेन संयुगे
भवान् उपेक्षां कुरुते सुशिष्यत्वाद्धनंजये
svayaṃ hi mṛtyurvihitaḥ satyasaṃdhena saṃyuge
bhavān upekṣāṃ kurute suśiṣyatvāddhanaṃjaye
- 28
अतो विनिहताः सर्वे ये ऽस्मज्जयचिकीर्षवः
कर्णम् एव तु पश्यामि संप्रत्यस्मज्जयैषिणम्
ato vinihatāḥ sarve ye 'smajjayacikīrṣavaḥ
karṇam eva tu paśyāmi saṃpratyasmajjayaiṣiṇam
- 29
यो हि मित्रम् अविज्ञाय याथातथ्येन मन्दधीः
मित्रार्थे योजयत्येनं तस्य सो ऽर्थो ऽवसीदति
yo hi mitram avijñāya yāthātathyena mandadhīḥ
mitrārthe yojayatyenaṃ tasya so 'rtho 'vasīdati
- 30
तादृग्रूपम् इदं कार्यं कृतं मम सुहृद्ब्रुवैः
मोहाल्लुब्धस्य पापस्य जिह्माचारैस्ततस्ततः
tādṛgrūpam idaṃ kāryaṃ kṛtaṃ mama suhṛdbruvaiḥ
mohāllubdhasya pāpasya jihmācāraistatastataḥ

