26 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
यथा वदसि मे सूत एकस्य बहुभिः सह
संग्रामं तुमुलं घोरं जयं चैव महात्मनः
dhṛtarāṣṭra uvāca
yathā vadasi me sūta ekasya bahubhiḥ saha
saṃgrāmaṃ tumulaṃ ghoraṃ jayaṃ caiva mahātmanaḥ
- 2
अश्रद्धेयम् इवाश्चर्यं सौभद्रस्याथ विक्रमम्
किंतु नात्यद्भुतं तेषां येषां धर्मो व्यपाश्रयः
aśraddheyam ivāścaryaṃ saubhadrasyātha vikramam
kiṃtu nātyadbhutaṃ teṣāṃ yeṣāṃ dharmo vyapāśrayaḥ
- 3
दुर्योधने ऽथ विमुखे राजपुत्रशते हते
सौभद्रे प्रतिपत्तिं कां प्रत्यपद्यन्त मामकाः
duryodhane 'tha vimukhe rājaputraśate hate
saubhadre pratipattiṃ kāṃ pratyapadyanta māmakāḥ
- 4
संजय उवाच
संशुष्कास्याश्चलन्नेत्राः प्रस्विन्ना लोमहर्षिणः
पलायनकृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये
saṃjaya uvāca
saṃśuṣkāsyāścalannetrāḥ prasvinnā lomaharṣiṇaḥ
palāyanakṛtotsāhā nirutsāhā dviṣajjaye
- 5
हतान्भ्रातॄन्पितॄन्पुत्रान्सुहृत्संबन्धिबान्धवान्
उत्सृज्योत्सृज्य समियुस्त्वरयन्तो हयद्विपान्
hatānbhrātṝnpitṝnputrānsuhṛtsaṃbandhibāndhavān
utsṛjyotsṛjya samiyustvarayanto hayadvipān
- 6
तान्प्रभग्नांस्तथा दृष्ट्वा द्रोणो द्रौणिर्बृहद्बलः
कृपो दुर्योधनः कर्णः कृतवर्माथ सौबलः
tānprabhagnāṃstathā dṛṣṭvā droṇo drauṇirbṛhadbalaḥ
kṛpo duryodhanaḥ karṇaḥ kṛtavarmātha saubalaḥ
- 7
अभिद्रुताः सुसंक्रुद्धाः सौभद्रम् अपराजितम्
ते ऽपि पौत्रेण ते राजन्प्रायशो विमुखीकृताः
abhidrutāḥ susaṃkruddhāḥ saubhadram aparājitam
te 'pi pautreṇa te rājanprāyaśo vimukhīkṛtāḥ
- 8
एकस्तु सुखसंवृद्धो बाल्याद्दर्पाच्च निर्भयः
इष्वस्त्रविन्महातेजा लक्ष्मणो ऽऽर्जुनिम् अभ्ययात्
ekastu sukhasaṃvṛddho bālyāddarpācca nirbhayaḥ
iṣvastravinmahātejā lakṣmaṇo ''rjunim abhyayāt
- 9
तम् अन्वग् एवास्य पिता पुत्रगृद्धी न्यवर्तत
अनु दुर्योधनं चान्ये न्यवर्तन्त महारथाः
tam anvag evāsya pitā putragṛddhī nyavartata
anu duryodhanaṃ cānye nyavartanta mahārathāḥ
- 10
तं ते ऽभिषिषिचुर्बाणैर्मेघा गिरिम् इवाम्बुभिः
स च तान्प्रममाथैको विष्वग्वातो यथाम्बुदान्
taṃ te 'bhiṣiṣicurbāṇairmeghā girim ivāmbubhiḥ
sa ca tānpramamāthaiko viṣvagvāto yathāmbudān
- 11
पौत्रं तु तव दुर्धर्षं लक्ष्मणं प्रियदर्शनम्
पितुः समीपे तिष्ठन्तं शूरम् उद्यतकार्मुकम्
pautraṃ tu tava durdharṣaṃ lakṣmaṇaṃ priyadarśanam
pituḥ samīpe tiṣṭhantaṃ śūram udyatakārmukam
- 12
अत्यन्तसुखसंवृद्धं धनेश्वरसुतोपमम्
आससाद रणे कार्ष्णिर्मत्तो मत्तम् इव द्विपम्
atyantasukhasaṃvṛddhaṃ dhaneśvarasutopamam
āsasāda raṇe kārṣṇirmatto mattam iva dvipam
- 13
लक्ष्मणेन तु संगम्य सौभद्रः परवीरहा
शरैः सुनिशितैस्तीक्ष्णैर्बाह्वोर् उरसि चार्पितः
lakṣmaṇena tu saṃgamya saubhadraḥ paravīrahā
śaraiḥ suniśitaistīkṣṇairbāhvor urasi cārpitaḥ
- 14
संक्रुद्धो वै महाबाहुर्दण्डाहत इवोरगः
पौत्रस्तव महाराज तव पौत्रम् अभाषत
saṃkruddho vai mahābāhurdaṇḍāhata ivoragaḥ
pautrastava mahārāja tava pautram abhāṣata
- 15
सुदृष्टः क्रियतां लोको ऽमुं लोकं गमिष्यसि
पश्यतां बान्धवानां त्वां नयामि यमसादनम्
sudṛṣṭaḥ kriyatāṃ loko 'muṃ lokaṃ gamiṣyasi
paśyatāṃ bāndhavānāṃ tvāṃ nayāmi yamasādanam
- 16
एवम् उक्त्वा ततो भल्लं सौभद्रः परवीरहा
उद्बबर्ह महाबाहुर्निर्मुक्तोरगसंनिभम्
evam uktvā tato bhallaṃ saubhadraḥ paravīrahā
udbabarha mahābāhurnirmuktoragasaṃnibham
- 17
स तस्य भुजनिर्मुक्तो लक्ष्मणस्य सुदर्शनम्
सुनसं सुभ्रुकेशान्तं शिरो ऽहार्षीत्सकुण्डलम्
लक्ष्मणं निहतं दृष्ट्वा हा हेत्युच्चुक्रुशुर्जनाः
sa tasya bhujanirmukto lakṣmaṇasya sudarśanam
sunasaṃ subhrukeśāntaṃ śiro 'hārṣītsakuṇḍalam
lakṣmaṇaṃ nihataṃ dṛṣṭvā hā hetyuccukruśurjanāḥ
- 18
ततो दुर्योधनः क्रुद्धः प्रिये पुत्रे निपातिते
हतैनम् इति चुक्रोश क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः
tato duryodhanaḥ kruddhaḥ priye putre nipātite
hatainam iti cukrośa kṣatriyānkṣatriyarṣabhaḥ
- 19
ततो द्रोणः कृपः कर्णो द्रोणपुत्रो बृहद्बलः
कृतवर्मा च हार्दिक्यः षड्रथाः पर्यवारयन्
tato droṇaḥ kṛpaḥ karṇo droṇaputro bṛhadbalaḥ
kṛtavarmā ca hārdikyaḥ ṣaḍrathāḥ paryavārayan
- 20
स तान्विद्ध्वा शितैर्बाणैर्विमुखीकृत्य चार्जुनिः
वेगेनाभ्यपतत्क्रुद्धः सैन्धवस्य महद्बलम्
sa tānviddhvā śitairbāṇairvimukhīkṛtya cārjuniḥ
vegenābhyapatatkruddhaḥ saindhavasya mahadbalam
- 21
आवव्रुस्तस्य पन्थानं गजानीकेन दंशिताः
कलिङ्गाश्च निषादाश्च क्राथपुत्रश्च वीर्यवान्
तत्प्रसक्तम् इवात्यर्थं युद्धम् आसीद्विशां पते
āvavrustasya panthānaṃ gajānīkena daṃśitāḥ
kaliṅgāśca niṣādāśca krāthaputraśca vīryavān
tatprasaktam ivātyarthaṃ yuddham āsīdviśāṃ pate
- 22
ततस्तत्कुञ्जरानीकं व्यधमद्धृष्टम् आर्जुनिः
यथा विवान्नित्यगतिर्जलदाञ्शतशो ऽम्बरे
tatastatkuñjarānīkaṃ vyadhamaddhṛṣṭam ārjuniḥ
yathā vivānnityagatirjaladāñśataśo 'mbare
- 23
ततः क्राथः शरव्रातैर् आर्जुनिं समवाकिरत्
अथेतरे संनिवृत्ताः पुनर्द्रोणमुखा रथाः
परमास्त्राणि धुन्वानाः सौभद्रम् अभिदुद्रुवुः
tataḥ krāthaḥ śaravrātair ārjuniṃ samavākirat
athetare saṃnivṛttāḥ punardroṇamukhā rathāḥ
paramāstrāṇi dhunvānāḥ saubhadram abhidudruvuḥ
- 24
तान्निवार्यार्जुनिर्बाणैः क्राथपुत्रम् अथार्दयत्
शरौघेणाप्रमेयेण त्वरमाणो जिघांसया
tānnivāryārjunirbāṇaiḥ krāthaputram athārdayat
śaraugheṇāprameyeṇa tvaramāṇo jighāṃsayā
- 25
सधनुर्बाणकेयूरौ बाहू समुकुटं शिरः
छत्रं ध्वजं नियन्तारम् अश्वांश्चास्य न्यपातयत्
sadhanurbāṇakeyūrau bāhū samukuṭaṃ śiraḥ
chatraṃ dhvajaṃ niyantāram aśvāṃścāsya nyapātayat
- 26
कुलशीलश्रुतबलैः कीर्त्या चास्त्रबलेन च
युक्ते तस्मिन्हते वीराः प्रायशो विमुखाभवन्
kulaśīlaśrutabalaiḥ kīrtyā cāstrabalena ca
yukte tasminhate vīrāḥ prāyaśo vimukhābhavan

