26 shlokas
- 1
संजय उवाच
पूर्वम् अस्मासु भग्नेषु फल्गुनेनामितौजसा
द्रोणे च मोघसंकल्पे रक्षिते च युधिष्ठिरे
saṃjaya uvāca
pūrvam asmāsu bhagneṣu phalgunenāmitaujasā
droṇe ca moghasaṃkalpe rakṣite ca yudhiṣṭhire
- 2
सर्वे विध्वस्तकवचास्तावका युधि निर्जिताः
रजस्वला भृशोद्विग्ना वीक्षमाणा दिशो दश
sarve vidhvastakavacāstāvakā yudhi nirjitāḥ
rajasvalā bhṛśodvignā vīkṣamāṇā diśo daśa
- 3
अवहारं ततः कृत्वा भारद्वाजस्य संमते
लब्धलक्ष्यैः परैर्दीना भृशावहसिता रणे
avahāraṃ tataḥ kṛtvā bhāradvājasya saṃmate
labdhalakṣyaiḥ parairdīnā bhṛśāvahasitā raṇe
- 4
श्लाघमानेषु भूतेषु फल्गुनस्यामितान्गुणान्
केशवस्य च सौहार्दे कीर्त्यमाने ऽर्जुनं प्रति
अभिशस्ता इवाभूवन्ध्यानमूकत्वम् आस्थिताः
ślāghamāneṣu bhūteṣu phalgunasyāmitānguṇān
keśavasya ca sauhārde kīrtyamāne 'rjunaṃ prati
abhiśastā ivābhūvandhyānamūkatvam āsthitāḥ
- 5
ततः प्रभातसमये द्रोणं दुर्योधनो ऽब्रवीत्
प्रणयाद् अभिमानाच्च द्विषद्वृद्ध्या च दुर्मनाः
शृण्वतां सर्वभूतानां संरब्धो वाक्यकोविदः
tataḥ prabhātasamaye droṇaṃ duryodhano 'bravīt
praṇayād abhimānācca dviṣadvṛddhyā ca durmanāḥ
śṛṇvatāṃ sarvabhūtānāṃ saṃrabdho vākyakovidaḥ
- 6
नूनं वयं वध्यपक्षे भवतो ब्रह्मवित्तम
तथा हि नाग्रहीः प्राप्तं समीपे ऽद्य युधिष्ठिरम्
nūnaṃ vayaṃ vadhyapakṣe bhavato brahmavittama
tathā hi nāgrahīḥ prāptaṃ samīpe 'dya yudhiṣṭhiram
- 7
इच्छतस्ते न मुच्येत चक्षुःप्राप्तो रणे रिपुः
जिघृक्षतो रक्ष्यमाणः सामरैर् अपि पाण्डवैः
icchataste na mucyeta cakṣuḥprāpto raṇe ripuḥ
jighṛkṣato rakṣyamāṇaḥ sāmarair api pāṇḍavaiḥ
- 8
वरं दत्त्वा मम प्रीतः पश्चाद्विकृतवान् असि
आशाभङ्गं न कुर्वन्ति भक्तस्यार्याः कथंचन
varaṃ dattvā mama prītaḥ paścādvikṛtavān asi
āśābhaṅgaṃ na kurvanti bhaktasyāryāḥ kathaṃcana
- 9
ततो ऽप्रीतस्तथोक्तः स भारद्वाजो ऽब्रवीन्नृपम्
नार्हसे मान्यथा ज्ञातुं घटमानं तव प्रिये
tato 'prītastathoktaḥ sa bhāradvājo 'bravīnnṛpam
nārhase mānyathā jñātuṃ ghaṭamānaṃ tava priye
- 10
ससुरासुरगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः
नालं लोका रणे जेतुं पाल्यमानं किरीटिना
sasurāsuragandharvāḥ sayakṣoragarākṣasāḥ
nālaṃ lokā raṇe jetuṃ pālyamānaṃ kirīṭinā
- 11
विश्वसृग्यत्र गोविन्दः पृतनारिस्तहार्जुनः
तत्र कस्य बलं क्रामेद् अन्यत्र त्र्यम्बकात्प्रभोः
viśvasṛgyatra govindaḥ pṛtanāristahārjunaḥ
tatra kasya balaṃ krāmed anyatra tryambakātprabhoḥ
- 12
सत्यं तु ते ब्रवीम्यद्य नैतज्जात्वन्यथा भवेत्
अद्यैषां प्रवरं वीरं पातयिष्ये महारथम्
satyaṃ tu te bravīmyadya naitajjātvanyathā bhavet
adyaiṣāṃ pravaraṃ vīraṃ pātayiṣye mahāratham
- 13
तं च व्यूहं विधास्यामि यो ऽभेद्यस्त्रिदशैर् अपि
योगेन केनचिद्राजन्न् अर्जुनस्त्वपनीयताम्
taṃ ca vyūhaṃ vidhāsyāmi yo 'bhedyastridaśair api
yogena kenacidrājann arjunastvapanīyatām
- 14
न ह्यज्ञातम् असाध्यं वा तस्य संख्ये ऽस्ति किंचन
तेन ह्युपात्तं बलवत्सर्वज्ञानम् इतस्ततः
na hyajñātam asādhyaṃ vā tasya saṃkhye 'sti kiṃcana
tena hyupāttaṃ balavatsarvajñānam itastataḥ
- 15
द्रोणेन व्याहृते त्वेवं संशप्तकगणाः पुनः
आह्वयन्न् अर्जुनं संख्ये दक्षिणाम् अभितो दिशम्
droṇena vyāhṛte tvevaṃ saṃśaptakagaṇāḥ punaḥ
āhvayann arjunaṃ saṃkhye dakṣiṇām abhito diśam
- 16
तत्रार्जुनस्याथ परैः सार्धं समभवद्रणः
तादृशो यादृशो नान्यः श्रुतो दृष्टो ऽपि वा क्वचित्
tatrārjunasyātha paraiḥ sārdhaṃ samabhavadraṇaḥ
tādṛśo yādṛśo nānyaḥ śruto dṛṣṭo 'pi vā kvacit
- 17
ततो द्रोणेन विहितो राजन्व्यूहो व्यरोचत
चरन्मध्यंदिने सूर्यः प्रतपन्न् इव दुर्दृशः
tato droṇena vihito rājanvyūho vyarocata
caranmadhyaṃdine sūryaḥ pratapann iva durdṛśaḥ
- 18
तं चाभिमन्युर्वचनात्पितुर्ज्येष्ठस्य भारत
बिभेद दुर्भिदं संख्ये चक्रव्यूहम् अनेकधा
taṃ cābhimanyurvacanātpiturjyeṣṭhasya bhārata
bibheda durbhidaṃ saṃkhye cakravyūham anekadhā
- 19
स कृत्वा दुष्करं कर्म हत्वा वीरान्सहस्रशः
षट्सु वीरेषु संसक्तो दौःशासनिवशं गतः
sa kṛtvā duṣkaraṃ karma hatvā vīrānsahasraśaḥ
ṣaṭsu vīreṣu saṃsakto dauḥśāsanivaśaṃ gataḥ
- 20
वयं परमसंहृष्टाः पाण्डवाः शोककर्शिताः
सौभद्रे निहते राजन्न् अवहारम् अकुर्वत
vayaṃ paramasaṃhṛṣṭāḥ pāṇḍavāḥ śokakarśitāḥ
saubhadre nihate rājann avahāram akurvata
- 21
धृतराष्ट्र उवाच
पुत्रं पुरुषसिंहस्य संजयाप्राप्तयौवनम्
रणे विनिहतं श्रुत्वा भृशं मे दीर्यते मनः
dhṛtarāṣṭra uvāca
putraṃ puruṣasiṃhasya saṃjayāprāptayauvanam
raṇe vinihataṃ śrutvā bhṛśaṃ me dīryate manaḥ
- 22
दारुणः क्षत्रधर्मो ऽयं विहितो धर्मकर्तृभिः
यत्र राज्येप्सवः शूरा बाले शस्त्रम् अपातयन्
dāruṇaḥ kṣatradharmo 'yaṃ vihito dharmakartṛbhiḥ
yatra rājyepsavaḥ śūrā bāle śastram apātayan
- 23
बालम् अत्यन्तसुखिनं विचरन्तम् अभीतवत्
कृतास्त्रा बहवो जघ्नुर्ब्रूहि गावल्गणे कथम्
bālam atyantasukhinaṃ vicarantam abhītavat
kṛtāstrā bahavo jaghnurbrūhi gāvalgaṇe katham
- 24
बिभित्सता रथानीकं सौभद्रेणामितौजसा
विक्रीडितं यथा संख्ये तन्ममाचक्ष्व संजय
bibhitsatā rathānīkaṃ saubhadreṇāmitaujasā
vikrīḍitaṃ yathā saṃkhye tanmamācakṣva saṃjaya
- 25
संजय उवाच
यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र सौभद्रस्य निपातनम्
तत्ते कार्त्स्न्येन वक्ष्यामि शृणु राजन्समाहितः
विक्रीडितं कुमारेण यथानीकं बिभित्सता
saṃjaya uvāca
yanmāṃ pṛcchasi rājendra saubhadrasya nipātanam
tatte kārtsnyena vakṣyāmi śṛṇu rājansamāhitaḥ
vikrīḍitaṃ kumāreṇa yathānīkaṃ bibhitsatā
- 26
दावाग्न्यभिपरीतानां भूरिगुल्मतृणद्रुमे
वनौकसाम् इवारण्ये त्वदीयानाम् अभूद्भयम्
dāvāgnyabhiparītānāṃ bhūrigulmatṛṇadrume
vanaukasām ivāraṇye tvadīyānām abhūdbhayam

