31 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततः संशप्तका राजन्समे देशे व्यवस्थिताः
व्यूह्यानीकं रथैर् एव चन्द्रार्धाख्यं मुदान्विताः
saṃjaya uvāca
tataḥ saṃśaptakā rājansame deśe vyavasthitāḥ
vyūhyānīkaṃ rathair eva candrārdhākhyaṃ mudānvitāḥ
- 2
ते किरीटिनम् आयान्तं दृष्ट्वा हर्षेण मारिष
उदक्रोशन्नरव्याघ्राः शब्देन महता तदा
te kirīṭinam āyāntaṃ dṛṣṭvā harṣeṇa māriṣa
udakrośannaravyāghrāḥ śabdena mahatā tadā
- 3
स शब्दः प्रदिशः सर्वा दिशः खं च समावृणोत्
आवृतत्वाच्च लोकस्य नासीत्तत्र प्रतिस्वनः
sa śabdaḥ pradiśaḥ sarvā diśaḥ khaṃ ca samāvṛṇot
āvṛtatvācca lokasya nāsīttatra pratisvanaḥ
- 4
अतीव सम्प्रहृष्टांस्तान् उपलभ्य धनंजयः
किंचिद् अभ्युत्स्मयन्कृष्णम् इदं वचनम् अब्रवीत्
atīva samprahṛṣṭāṃstān upalabhya dhanaṃjayaḥ
kiṃcid abhyutsmayankṛṣṇam idaṃ vacanam abravīt
- 5
पश्यैतान्देवकीमातर्मुमूर्षून् अद्य संयुगे
भ्रातॄंस्त्रैगर्तकान् एवं रोदितव्ये प्रहर्षितान्
paśyaitāndevakīmātarmumūrṣūn adya saṃyuge
bhrātṝṃstraigartakān evaṃ roditavye praharṣitān
- 6
अथवा हर्षकालो ऽयं त्रैगर्तानाम् असंशयम्
कुनरैर्दुरवापान्हि लोकान्प्राप्स्यन्त्यनुत्तमान्
athavā harṣakālo 'yaṃ traigartānām asaṃśayam
kunarairduravāpānhi lokānprāpsyantyanuttamān
- 7
एवम् उक्त्वा महाबाहुर्हृषीकेशं ततो ऽर्जुनः
आससाद रणे व्यूढां त्रैगर्तानाम् अनीकिनीम्
evam uktvā mahābāhurhṛṣīkeśaṃ tato 'rjunaḥ
āsasāda raṇe vyūḍhāṃ traigartānām anīkinīm
- 8
स देवदत्तम् आदाय शङ्खं हेमपरिष्कृतम्
दध्मौ वेगेन महता फल्गुनः पूरयन्दिशः
sa devadattam ādāya śaṅkhaṃ hemapariṣkṛtam
dadhmau vegena mahatā phalgunaḥ pūrayandiśaḥ
- 9
तेन शब्देन वित्रस्ता संशप्तकवरूथिनी
निश्चेष्टावस्थिता संख्ये अश्मसारमयी यथा
tena śabdena vitrastā saṃśaptakavarūthinī
niśceṣṭāvasthitā saṃkhye aśmasāramayī yathā
- 10
वाहास्तेषां विवृत्ताक्षाः स्तब्धकर्णशिरोधराः
विष्टब्धचरणा मूत्रं रुधिरं च प्रसुस्रुवुः
vāhāsteṣāṃ vivṛttākṣāḥ stabdhakarṇaśirodharāḥ
viṣṭabdhacaraṇā mūtraṃ rudhiraṃ ca prasusruvuḥ
- 11
उपलभ्य च ते संज्ञाम् अवस्थाप्य च वाहिनीम्
युगपत्पाण्डुपुत्राय चिक्षिपुः कङ्कपत्रिणः
upalabhya ca te saṃjñām avasthāpya ca vāhinīm
yugapatpāṇḍuputrāya cikṣipuḥ kaṅkapatriṇaḥ
- 12
तान्यर्जुनः सहस्राणि दश पञ्चैव चाशुगैः
अनागतान्येव शरैश्चिछेदाशुपराक्रमः
tānyarjunaḥ sahasrāṇi daśa pañcaiva cāśugaiḥ
anāgatānyeva śaraiścichedāśuparākramaḥ
- 13
ततो ऽर्जुनं शितैर्बाणैर्दशभिर्दशभिः पुनः
प्रत्यविध्यंस्ततः पार्थस्तान् अविध्यत्त्रिभिस्त्रिभिः
tato 'rjunaṃ śitairbāṇairdaśabhirdaśabhiḥ punaḥ
pratyavidhyaṃstataḥ pārthastān avidhyattribhistribhiḥ
- 14
एकैकस्तु ततः पार्थं राजन्विव्याध पञ्चभिः
स च तान्प्रतिविव्याध द्वाभ्यां द्वाभ्यां पराक्रमी
ekaikastu tataḥ pārthaṃ rājanvivyādha pañcabhiḥ
sa ca tānprativivyādha dvābhyāṃ dvābhyāṃ parākramī
- 15
भूय एव तु संरब्धास्ते ऽर्जुनं सहकेशवम्
आपूरयञ्शरैस्तीक्ष्णैस्तटाकम् इव वृष्टिभिः
bhūya eva tu saṃrabdhāste 'rjunaṃ sahakeśavam
āpūrayañśaraistīkṣṇaistaṭākam iva vṛṣṭibhiḥ
- 16
ततः शरसहस्राणि प्रापतन्न् अर्जुनं प्रति
भ्रमराणाम् इव व्राताः फुल्लद्रुमगणे वने
tataḥ śarasahasrāṇi prāpatann arjunaṃ prati
bhramarāṇām iva vrātāḥ phulladrumagaṇe vane
- 17
ततः सुबाहुस्त्रिंशद्भिर् अद्रिसारमयैर्दृढैः
अविध्यद् इषुभिर्गाढं किरीटे सव्यसाचिनम्
tataḥ subāhustriṃśadbhir adrisāramayairdṛḍhaiḥ
avidhyad iṣubhirgāḍhaṃ kirīṭe savyasācinam
- 18
तैः किरीटी किरीटस्थैर्हेमपुङ्खैर् अजिह्मगैः
शातकुम्भमयापीडो बभौ यूप इवोच्छ्रितः
taiḥ kirīṭī kirīṭasthairhemapuṅkhair ajihmagaiḥ
śātakumbhamayāpīḍo babhau yūpa ivocchritaḥ
- 19
हस्तावापं सुबाहोस्तु भल्लेन युधि पाण्डवः
चिछेद तं चैव पुनः शरवर्षैर् अवाकिरत्
hastāvāpaṃ subāhostu bhallena yudhi pāṇḍavaḥ
cicheda taṃ caiva punaḥ śaravarṣair avākirat
- 20
ततः सुशर्मा दशभिः सुरथश्च किरीटिनम्
सुधर्मा सुधनुश्चैव सुबाहुश्च समर्पयन्
tataḥ suśarmā daśabhiḥ surathaśca kirīṭinam
sudharmā sudhanuścaiva subāhuśca samarpayan
- 21
तांस्तु सर्वान्पृथग्बाणैर्वानरप्रवरध्वजः
प्रत्यविध्यद्ध्वजांश्चैषां भल्लैश्चिछेद काञ्चनान्
tāṃstu sarvānpṛthagbāṇairvānarapravaradhvajaḥ
pratyavidhyaddhvajāṃścaiṣāṃ bhallaiścicheda kāñcanān
- 22
सुधन्वनो धनुश्छित्त्वा हयान्वै न्यवधीच्छरैः
अथास्य सशिरस्त्राणं शिरः कायाद् अपाहरत्
sudhanvano dhanuśchittvā hayānvai nyavadhīccharaiḥ
athāsya saśirastrāṇaṃ śiraḥ kāyād apāharat
- 23
तस्मिंस्तु पतिते वीरे त्रस्तास्तस्य पदानुगाः
व्यद्रवन्त भयाद्भीता येन दौर्योधनं बलम्
tasmiṃstu patite vīre trastāstasya padānugāḥ
vyadravanta bhayādbhītā yena dauryodhanaṃ balam
- 24
ततो जघान संक्रुद्धो वासविस्तां महाचमूम्
शरजालैर् अविच्छिन्नैस्तमः सूर्य इवांशुभिः
tato jaghāna saṃkruddho vāsavistāṃ mahācamūm
śarajālair avicchinnaistamaḥ sūrya ivāṃśubhiḥ
- 25
ततो भग्ने बले तस्मिन्विप्रयाते समन्ततः
सव्यसाचिनि संक्रुद्धे त्रैगर्तान्भयम् आविशत्
tato bhagne bale tasminviprayāte samantataḥ
savyasācini saṃkruddhe traigartānbhayam āviśat
- 26
ते वध्यमानाः पार्थेन शरैः संनतपर्वभिः
अमुह्यंस्तत्र तत्रैव त्रस्ता मृगगणा इव
te vadhyamānāḥ pārthena śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
amuhyaṃstatra tatraiva trastā mṛgagaṇā iva
- 27
ततस्त्रिगर्तराट्क्रुद्धस्तान् उवाच महारथान्
अलं द्रुतेन वः शूरा न भयं कर्तुम् अर्हथ
tatastrigartarāṭkruddhastān uvāca mahārathān
alaṃ drutena vaḥ śūrā na bhayaṃ kartum arhatha
- 28
शप्त्वा तु शपथान्घोरान्सर्वसैन्यस्य पश्यतः
गत्वा दौर्योधनं सैन्यं किं वै वक्ष्यथ मुख्यगाः
śaptvā tu śapathānghorānsarvasainyasya paśyataḥ
gatvā dauryodhanaṃ sainyaṃ kiṃ vai vakṣyatha mukhyagāḥ
- 29
नावहास्याः कथं लोके कर्मणानेन संयुगे
भवेम सहिताः सर्वे निवर्तध्वं यथाबलम्
nāvahāsyāḥ kathaṃ loke karmaṇānena saṃyuge
bhavema sahitāḥ sarve nivartadhvaṃ yathābalam
- 30
एवम् उक्तास्तु ते राजन्न् उदक्रोशन्मुहुर्मुहुः
शङ्खांश्च दध्मिरे वीरा हर्षयन्तः परस्परम्
evam uktāstu te rājann udakrośanmuhurmuhuḥ
śaṅkhāṃśca dadhmire vīrā harṣayantaḥ parasparam

