40 shlokas
- 1
संजय उवाच
रथस्थं पुरुषव्याघ्रं दृष्ट्वा कर्णम् अवस्थितम्
हृष्टो दुर्योधनो राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत्
saṃjaya uvāca
rathasthaṃ puruṣavyāghraṃ dṛṣṭvā karṇam avasthitam
hṛṣṭo duryodhano rājann idaṃ vacanam abravīt
- 2
सनाथम् इदम् अत्यर्थं भवता पालितं बलम्
मन्ये किं तु समर्थं यद्धितं तत्सम्प्रधार्यताम्
sanātham idam atyarthaṃ bhavatā pālitaṃ balam
manye kiṃ tu samarthaṃ yaddhitaṃ tatsampradhāryatām
- 3
कर्ण उवाच
ब्रूहि तत्पुरुषव्याघ्र त्वं हि प्राज्ञतमो नृप
यथा चार्थपतिः कृत्यं पश्यते न तथेतरः
karṇa uvāca
brūhi tatpuruṣavyāghra tvaṃ hi prājñatamo nṛpa
yathā cārthapatiḥ kṛtyaṃ paśyate na tathetaraḥ
- 4
ते स्म सर्वे तव वचः श्रोतुकामा नरेश्वर
नान्याय्यं हि भवान्वाक्यं ब्रूयाद् इति मतिर्मम
te sma sarve tava vacaḥ śrotukāmā nareśvara
nānyāyyaṃ hi bhavānvākyaṃ brūyād iti matirmama
- 5
दुर्योधन उवाच
भीष्मः सेनाप्रणेतासीद्वयसा विक्रमेण च
श्रुतेन च सुसम्पन्नः सर्वैर्योधगुणैस्तथा
duryodhana uvāca
bhīṣmaḥ senāpraṇetāsīdvayasā vikrameṇa ca
śrutena ca susampannaḥ sarvairyodhaguṇaistathā
- 6
तेनातियशसा कर्ण घ्नता शत्रुगणान्मम
सुयुद्धेन दशाहानि पालिताः स्मो महात्मना
tenātiyaśasā karṇa ghnatā śatrugaṇānmama
suyuddhena daśāhāni pālitāḥ smo mahātmanā
- 7
तस्मिन्न् असुकरं कर्म कृतवत्यास्थिते दिवम्
कं नु सेनाप्रणेतारं मन्यसे तदनन्तरम्
tasminn asukaraṃ karma kṛtavatyāsthite divam
kaṃ nu senāpraṇetāraṃ manyase tadanantaram
- 8
न ऋते नायकं सेना मुहूर्तम् अपि तिष्ठति
आहवेष्वाहवश्रेष्ठ नेतृहीनेव नौर्जले
na ṛte nāyakaṃ senā muhūrtam api tiṣṭhati
āhaveṣvāhavaśreṣṭha netṛhīneva naurjale
- 9
यथा ह्य् अकर्णधारा नौ रथश्चासारथिर्यथा
द्रवेद्यथेष्टं तद्वत्स्याद् ऋते सेनापतिं बलम्
yathā hy akarṇadhārā nau rathaścāsārathiryathā
dravedyatheṣṭaṃ tadvatsyād ṛte senāpatiṃ balam
- 10
स भवान्वीक्ष्य सर्वेषु मामकेषु महात्मसु
पश्य सेनापतिं युक्तम् अनु शांतनवाद् इह
sa bhavānvīkṣya sarveṣu māmakeṣu mahātmasu
paśya senāpatiṃ yuktam anu śāṃtanavād iha
- 11
यं हि सेनाप्रणेतारं भवान्वक्ष्यति संयुगे
तं वयं सहिताः सर्वे प्रकरिष्याम मारिष
yaṃ hi senāpraṇetāraṃ bhavānvakṣyati saṃyuge
taṃ vayaṃ sahitāḥ sarve prakariṣyāma māriṣa
- 12
कर्ण उवाच
सर्व एव महात्मान इमे पुरुषसत्तमाः
सेनापतित्वम् अर्हन्ति नात्र कार्या विचारणा
karṇa uvāca
sarva eva mahātmāna ime puruṣasattamāḥ
senāpatitvam arhanti nātra kāryā vicāraṇā
- 13
कुलसंहननज्ञानैर्बलविक्रमबुद्धिभिः
युक्ताः कृतज्ञा ह्रीमन्त आहवेष्वनिवर्तिनः
kulasaṃhananajñānairbalavikramabuddhibhiḥ
yuktāḥ kṛtajñā hrīmanta āhaveṣvanivartinaḥ
- 14
युगपन्न तु ते शक्याः कर्तुं सर्वे पुरःसराः
एक एवात्र कर्तव्यो यस्मिन्वैशेषिका गुणाः
yugapanna tu te śakyāḥ kartuṃ sarve puraḥsarāḥ
eka evātra kartavyo yasminvaiśeṣikā guṇāḥ
- 15
अन्योन्यस्पर्धिनां तेषां यद्येकं सत्करिष्यसि
शेषा विमनसो व्यक्तं न योत्स्यन्ते हि भारत
anyonyaspardhināṃ teṣāṃ yadyekaṃ satkariṣyasi
śeṣā vimanaso vyaktaṃ na yotsyante hi bhārata
- 16
अयं तु सर्वयोधानाम् आचार्यः स्थविरो गुरुः
युक्तः सेनापतिः कर्तुं द्रोणः शस्त्रभृतां वरः
ayaṃ tu sarvayodhānām ācāryaḥ sthaviro guruḥ
yuktaḥ senāpatiḥ kartuṃ droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ
- 17
को हि तिष्ठति दुर्धर्षे द्रोणे ब्रह्मविदुत्तमे
सेनापतिः स्याद् अन्यो ऽस्माच्छुक्राङ्गिरसदर्शनात्
ko hi tiṣṭhati durdharṣe droṇe brahmaviduttame
senāpatiḥ syād anyo 'smācchukrāṅgirasadarśanāt
- 18
न च स ह्यस्ति ते योधः सर्वराजसु भारत
यो द्रोणं समरे यान्तं नानुयास्यति संयुगे
na ca sa hyasti te yodhaḥ sarvarājasu bhārata
yo droṇaṃ samare yāntaṃ nānuyāsyati saṃyuge
- 19
एष सेनाप्रणेतॄणाम् एष शस्त्रभृताम् अपि
एष बुद्धिमतां चैव श्रेष्ठो राजन्गुरुश्च ते
eṣa senāpraṇetṝṇām eṣa śastrabhṛtām api
eṣa buddhimatāṃ caiva śreṣṭho rājanguruśca te
- 20
एवं दुर्योधनाचार्यम् आशु सेनापतिं कुरु
जिगीषन्तो ऽसुरान्संख्ये कार्त्तिकेयम् इवामराः
evaṃ duryodhanācāryam āśu senāpatiṃ kuru
jigīṣanto 'surānsaṃkhye kārttikeyam ivāmarāḥ
- 21
संजय उवाच
कर्णस्य वचनं श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्तदा
सेनामध्यगतं द्रोणम् इदं वचनम् अब्रवीत्
saṃjaya uvāca
karṇasya vacanaṃ śrutvā rājā duryodhanastadā
senāmadhyagataṃ droṇam idaṃ vacanam abravīt
- 22
वर्णश्रैष्ठ्यात्कुलोत्पत्त्या श्रुतेन वयसा धिया
वीर्याद्दाक्ष्याद् अधृष्यत्वाद् अर्थज्ञानान्नयाज्जयात्
varṇaśraiṣṭhyātkulotpattyā śrutena vayasā dhiyā
vīryāddākṣyād adhṛṣyatvād arthajñānānnayājjayāt
- 23
तपसा च कृतज्ञत्वाद्वृद्धः सर्वगुणैर् अपि
युक्तो भवत्समो गोप्ता राज्ञाम् अन्यो न विद्यते
tapasā ca kṛtajñatvādvṛddhaḥ sarvaguṇair api
yukto bhavatsamo goptā rājñām anyo na vidyate
- 24
स भवान्पातु नः सर्वान्विबुधान् इव वासवः
भवन्नेत्राः पराञ्जेतुम् इच्छामो द्विजसत्तम
sa bhavānpātu naḥ sarvānvibudhān iva vāsavaḥ
bhavannetrāḥ parāñjetum icchāmo dvijasattama
- 25
रुद्राणाम् इव कापाली वसूनाम् इव पावकः
कुबेर इव यक्षाणां मरुताम् इव वासवः
rudrāṇām iva kāpālī vasūnām iva pāvakaḥ
kubera iva yakṣāṇāṃ marutām iva vāsavaḥ
- 26
वसिष्ठ इव विप्राणां तेजसाम् इव भास्करः
पितॄणाम् इव धर्मो ऽथ आदित्यानाम् इवाम्बुराट्
vasiṣṭha iva viprāṇāṃ tejasām iva bhāskaraḥ
pitṝṇām iva dharmo 'tha ādityānām ivāmburāṭ
- 27
नक्षत्राणाम् इव शशी दितिजानाम् इवोशनाः
श्रेष्ठः सेनाप्रणेतॄणां स नः सेनापतिर्भव
nakṣatrāṇām iva śaśī ditijānām ivośanāḥ
śreṣṭhaḥ senāpraṇetṝṇāṃ sa naḥ senāpatirbhava
- 28
अक्षौहिण्यो दशैका च वशगाः सन्तु ते ऽनघ
ताभिः शत्रून्प्रतिव्यूह्य जहीन्द्रो दानवान् इव
akṣauhiṇyo daśaikā ca vaśagāḥ santu te 'nagha
tābhiḥ śatrūnprativyūhya jahīndro dānavān iva
- 29
प्रयातु नो भवान् अग्रे देवानाम् इव पावकिः
अनुयास्यामहे त्वाजौ सौरभेया इवर्षभम्
prayātu no bhavān agre devānām iva pāvakiḥ
anuyāsyāmahe tvājau saurabheyā ivarṣabham
- 30
उग्रधन्वा महेष्वासो दिव्यं विस्फारयन्धनुः
अग्रे भवन्तं दृष्ट्वा नो नार्जुनः प्रसहिष्यते
ugradhanvā maheṣvāso divyaṃ visphārayandhanuḥ
agre bhavantaṃ dṛṣṭvā no nārjunaḥ prasahiṣyate

