33 shlokas
- 1
संजय उवाच
तस्यां निशायां व्युष्टायां द्रोणः शस्त्रभृतां वरः
स्वान्यनीकानि सर्वाणि प्राक्रामद्व्यूहितुं ततः
saṃjaya uvāca
tasyāṃ niśāyāṃ vyuṣṭāyāṃ droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ
svānyanīkāni sarvāṇi prākrāmadvyūhituṃ tataḥ
- 2
शूराणां गर्जतां राजन्संक्रुद्धानाम् अमर्षिणाम्
श्रूयन्ते स्म गिरश्चित्राः परस्परवधैषिणाम्
śūrāṇāṃ garjatāṃ rājansaṃkruddhānām amarṣiṇām
śrūyante sma giraścitrāḥ parasparavadhaiṣiṇām
- 3
विस्फार्य च धनूंष्याजौ ज्याः करैः परिमृज्य च
विनिःश्वसन्तः प्राक्रोशन्क्वेदानीं स धनंजयः
visphārya ca dhanūṃṣyājau jyāḥ karaiḥ parimṛjya ca
viniḥśvasantaḥ prākrośankvedānīṃ sa dhanaṃjayaḥ
- 4
विकोशान्सुत्सरून् अन्ये कृतधारान्समाहितान्
पीतान् आकाशसंकाशान् असीन्केचिच्च चिक्षिपुः
vikośānsutsarūn anye kṛtadhārānsamāhitān
pītān ākāśasaṃkāśān asīnkecicca cikṣipuḥ
- 5
चरन्तस्त्वसिमार्गांश्च धनुर्मार्गांश्च शिक्षया
संग्राममनसः शूरा दृश्यन्ते स्म सहस्रशः
carantastvasimārgāṃśca dhanurmārgāṃśca śikṣayā
saṃgrāmamanasaḥ śūrā dṛśyante sma sahasraśaḥ
- 6
सघण्टाश्चन्दनादिग्धाः स्वर्णवज्रविभूषिताः
समुत्क्षिप्य गदाश्चान्ये पर्यपृच्छन्त पाण्डवम्
saghaṇṭāścandanādigdhāḥ svarṇavajravibhūṣitāḥ
samutkṣipya gadāścānye paryapṛcchanta pāṇḍavam
- 7
अन्ये बलमदोन्मत्ताः परिघैर्बाहुशालिनः
चक्रुः संबाधम् आकाशम् उच्छ्रितेन्द्रध्वजोपमैः
anye balamadonmattāḥ parighairbāhuśālinaḥ
cakruḥ saṃbādham ākāśam ucchritendradhvajopamaiḥ
- 8
नानाप्रहरणैश्चान्ये विचित्रस्रगलंकृताः
संग्राममनसः शूरास्तत्र तत्र व्यवस्थिताः
nānāpraharaṇaiścānye vicitrasragalaṃkṛtāḥ
saṃgrāmamanasaḥ śūrāstatra tatra vyavasthitāḥ
- 9
क्वार्जुनः क्व च गोविन्दः क्व च मानी वृकोदरः
क्व च ते सुहृदस्तेषाम् आह्वयन्तो रणे तदा
kvārjunaḥ kva ca govindaḥ kva ca mānī vṛkodaraḥ
kva ca te suhṛdasteṣām āhvayanto raṇe tadā
- 10
ततः शङ्खम् उपाध्माय त्वरयन्वाजिनः स्वयम्
इतस्ततस्तान्रचयन्द्रोणश्चरति वेगितः
tataḥ śaṅkham upādhmāya tvarayanvājinaḥ svayam
itastatastānracayandroṇaścarati vegitaḥ
- 11
तेष्वनीकेषु सर्वेषु स्थितेष्वाहवनन्दिषु
भारद्वाजो महाराज जयद्रथम् अथाब्रवीत्
teṣvanīkeṣu sarveṣu sthiteṣvāhavanandiṣu
bhāradvājo mahārāja jayadratham athābravīt
- 12
त्वं चैव सौमदत्तिश्च कर्णश्चैव महारथः
अश्वत्थामा च शल्यश्च वृषसेनः कृपस्तथा
tvaṃ caiva saumadattiśca karṇaścaiva mahārathaḥ
aśvatthāmā ca śalyaśca vṛṣasenaḥ kṛpastathā
- 13
शतं चाश्वसहस्राणां रथानाम् अयुतानि षट्
द्विरदानां प्रभिन्नानां सहस्राणि चतुर्दश
śataṃ cāśvasahasrāṇāṃ rathānām ayutāni ṣaṭ
dviradānāṃ prabhinnānāṃ sahasrāṇi caturdaśa
- 14
पदातीनां सहस्राणि दंशितान्येकविंशतिः
गव्यूतिषु त्रिमात्रेषु माम् अनासाद्य तिष्ठत
padātīnāṃ sahasrāṇi daṃśitānyekaviṃśatiḥ
gavyūtiṣu trimātreṣu mām anāsādya tiṣṭhata
- 15
तत्रस्थं त्वां न संसोढुं शक्ता देवाः सवासवाः
किं पुनः पाण्डवाः सर्वे समाश्वसिहि सैन्धव
tatrasthaṃ tvāṃ na saṃsoḍhuṃ śaktā devāḥ savāsavāḥ
kiṃ punaḥ pāṇḍavāḥ sarve samāśvasihi saindhava
- 16
एवम् उक्तः समाश्वस्तः सिन्धुराजो जयद्रथः
सम्प्रायात्सह गान्धारैर्वृतस्तैश्च महारथैः
वर्मिभिः सादिभिर्यत्तैः प्रासपाणिभिर् आस्थितैः
evam uktaḥ samāśvastaḥ sindhurājo jayadrathaḥ
samprāyātsaha gāndhārairvṛtastaiśca mahārathaiḥ
varmibhiḥ sādibhiryattaiḥ prāsapāṇibhir āsthitaiḥ
- 17
चामरापीडिनः सर्वे जाम्बूनदविभूषिताः
जयद्रथस्य राजेन्द्र हयाः साधुप्रवाहिनः
ते चैव सप्तसाहस्रा द्विसाहस्राश्च सैन्धवाः
cāmarāpīḍinaḥ sarve jāmbūnadavibhūṣitāḥ
jayadrathasya rājendra hayāḥ sādhupravāhinaḥ
te caiva saptasāhasrā dvisāhasrāśca saindhavāḥ
- 18
मत्तानाम् अधिरूढानां हस्त्यारोहैर्विशारदैः
नागानां भीमरूपाणां वर्मिणां रौद्रकर्मिणाम्
mattānām adhirūḍhānāṃ hastyārohairviśāradaiḥ
nāgānāṃ bhīmarūpāṇāṃ varmiṇāṃ raudrakarmiṇām
- 19
अध्यर्धेन सहस्रेण पुत्रो दुर्मर्षणस्तव
अग्रतः सर्वसैन्यानां योत्स्यमानो व्यवस्थितः
adhyardhena sahasreṇa putro durmarṣaṇastava
agrataḥ sarvasainyānāṃ yotsyamāno vyavasthitaḥ
- 20
ततो दुःशासनश्चैव विकर्णश्च तवात्मजौ
सिन्धुराजार्थसिद्ध्यर्थम् अग्रानीके व्यवस्थितौ
tato duḥśāsanaścaiva vikarṇaśca tavātmajau
sindhurājārthasiddhyartham agrānīke vyavasthitau
- 21
दीर्घो द्वादशगव्यूतिः पश्चार्धे पञ्च विस्तृतः
व्यूहः स चक्रशकटो भारद्वाजेन निर्मितः
dīrgho dvādaśagavyūtiḥ paścārdhe pañca vistṛtaḥ
vyūhaḥ sa cakraśakaṭo bhāradvājena nirmitaḥ
- 22
नानानृपतिभिर्वीरैस्तत्र तत्र व्यवस्थितैः
रथाश्वगजपत्त्योघैर्द्रोणेन विहितः स्वयम्
nānānṛpatibhirvīraistatra tatra vyavasthitaiḥ
rathāśvagajapattyoghairdroṇena vihitaḥ svayam
- 23
पश्चार्धे तस्य पद्मस्तु गर्भव्यूहः सुदुर्भिदः
सूची पद्मस्य मध्यस्थो गूढो व्यूहः पुनः कृतः
paścārdhe tasya padmastu garbhavyūhaḥ sudurbhidaḥ
sūcī padmasya madhyastho gūḍho vyūhaḥ punaḥ kṛtaḥ
- 24
एवम् एतं महाव्यूहं व्यूह्य द्रोणो व्यवस्थितः
सूचीमुखे महेष्वासः कृतवर्मा व्यवस्थितः
evam etaṃ mahāvyūhaṃ vyūhya droṇo vyavasthitaḥ
sūcīmukhe maheṣvāsaḥ kṛtavarmā vyavasthitaḥ
- 25
अनन्तरं च काम्बोजो जलसंधश्च मारिष
दुर्योधनः सहामात्यस्तदनन्तरम् एव च
anantaraṃ ca kāmbojo jalasaṃdhaśca māriṣa
duryodhanaḥ sahāmātyastadanantaram eva ca
- 26
ततः शतसहस्राणि योधानाम् अनिवर्तिनाम्
व्यवस्थितानि सर्वाणि शकटे सूचिरक्षिणः
tataḥ śatasahasrāṇi yodhānām anivartinām
vyavasthitāni sarvāṇi śakaṭe sūcirakṣiṇaḥ
- 27
तेषां च पृष्ठतो राज बलेन महता वृतः
जयद्रथस्ततो राजन्सूचिपाशे व्यवस्थितः
teṣāṃ ca pṛṣṭhato rāja balena mahatā vṛtaḥ
jayadrathastato rājansūcipāśe vyavasthitaḥ
- 28
शकटस्य तु राजेन्द्र भारद्वाजो मुखे स्थितः
अनु तस्याभवद्भोजो जुगोपैनं ततः स्वयम्
śakaṭasya tu rājendra bhāradvājo mukhe sthitaḥ
anu tasyābhavadbhojo jugopainaṃ tataḥ svayam
- 29
श्वेतवर्माम्बरोष्णीषो व्यूढोरस्को महाभुजः
धनुर्विस्फारयन्द्रोणस्तस्थौ क्रुद्ध इवान्तकः
śvetavarmāmbaroṣṇīṣo vyūḍhorasko mahābhujaḥ
dhanurvisphārayandroṇastasthau kruddha ivāntakaḥ
- 30
पताकिनं शोणहयं वेदीकृष्णाजिनध्वजम्
द्रोणस्य रथम् आलोक्य प्रहृष्टाः कुरवो ऽभवन्
patākinaṃ śoṇahayaṃ vedīkṛṣṇājinadhvajam
droṇasya ratham ālokya prahṛṣṭāḥ kuravo 'bhavan

