26 shlokas
- 1
संजय उवाच
तां निशां दुःखशोकार्तौ श्वसन्ताविव चोरगौ
निद्रां नैवोपलेभाते वासुदेवधनंजयौ
saṃjaya uvāca
tāṃ niśāṃ duḥkhaśokārtau śvasantāviva coragau
nidrāṃ naivopalebhāte vāsudevadhanaṃjayau
- 2
नरनारायणौ क्रुद्धौ ज्ञात्वा देवाः सवासवाः
व्यथिताश्चिन्तयामासुः किंस्विद् एतद्भविष्यति
naranārāyaṇau kruddhau jñātvā devāḥ savāsavāḥ
vyathitāścintayāmāsuḥ kiṃsvid etadbhaviṣyati
- 3
ववुश्च दारुणा वाता रूक्षा घोराभिशंसिनः
सकबन्धस्तथादित्ये परिघः समदृश्यत
vavuśca dāruṇā vātā rūkṣā ghorābhiśaṃsinaḥ
sakabandhastathāditye parighaḥ samadṛśyata
- 4
शुष्काशन्यश्च निष्पेतुः सनिर्घाताः सविद्युतः
चचाल चापि पृथिवी सशैलवनकानना
śuṣkāśanyaśca niṣpetuḥ sanirghātāḥ savidyutaḥ
cacāla cāpi pṛthivī saśailavanakānanā
- 5
चुक्षुभुश्च महाराज सागरा मकरालयाः
प्रतिस्रोतः प्रवृत्ताश्च तथा गन्तुं समुद्रगाः
cukṣubhuśca mahārāja sāgarā makarālayāḥ
pratisrotaḥ pravṛttāśca tathā gantuṃ samudragāḥ
- 6
रथाश्वनरनागानां प्रवृत्तम् अधरोत्तरम्
क्रव्यादानां प्रमोदार्थं यमराष्ट्रविवृद्धये
rathāśvanaranāgānāṃ pravṛttam adharottaram
kravyādānāṃ pramodārthaṃ yamarāṣṭravivṛddhaye
- 7
वाहनानि शकृन्मूत्रे मुमुचू रुरुदुश्च ह
तान्दृष्ट्वा दारुणान्सर्वान् उत्पातांल्लोमहर्षणान्
vāhanāni śakṛnmūtre mumucū ruruduśca ha
tāndṛṣṭvā dāruṇānsarvān utpātāṃllomaharṣaṇān
- 8
सर्वे ते व्यथिताः सैन्यास्त्वदीया भरतर्षभ
श्रुत्वा महाबलस्योग्रां प्रतिज्ञां सव्यसाचिनः
sarve te vyathitāḥ sainyāstvadīyā bharatarṣabha
śrutvā mahābalasyogrāṃ pratijñāṃ savyasācinaḥ
- 9
अथ कृष्णं महाबाहुर् अब्रवीत्पाकशासनिः
आश्वासय सुभद्रां त्वं भगिनीं स्नुषया सह
atha kṛṣṇaṃ mahābāhur abravītpākaśāsaniḥ
āśvāsaya subhadrāṃ tvaṃ bhaginīṃ snuṣayā saha
- 10
स्नुषा श्वश्व्रानघायस्ते विशोके कुरु माधव
साम्ना सत्येन युक्तेन वचसाश्वासय प्रभो
snuṣā śvaśvrānaghāyaste viśoke kuru mādhava
sāmnā satyena yuktena vacasāśvāsaya prabho
- 11
ततो ऽर्जुनगृहं गत्वा वासुदेवः सुदुर्मनाः
भगिनीं पुत्रशोकार्ताम् आश्वासयत दुःखिताम्
tato 'rjunagṛhaṃ gatvā vāsudevaḥ sudurmanāḥ
bhaginīṃ putraśokārtām āśvāsayata duḥkhitām
- 12
मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि कुमारं प्रति सस्नुषा
सर्वेषां प्राणिनां भीरु निष्ठैषा कालनिर्मिता
mā śokaṃ kuru vārṣṇeyi kumāraṃ prati sasnuṣā
sarveṣāṃ prāṇināṃ bhīru niṣṭhaiṣā kālanirmitā
- 13
कुले जातस्य वीरस्य क्षत्रियस्य विशेषतः
सदृशं मरणं ह्येतत्तव पुत्रस्य मा शुचः
kule jātasya vīrasya kṣatriyasya viśeṣataḥ
sadṛśaṃ maraṇaṃ hyetattava putrasya mā śucaḥ
- 14
दिष्ट्या महारथो वीरः पितुस्तुल्यपराक्रमः
क्षात्रेण विधिना प्राप्तो वीराभिलषितां गतिम्
diṣṭyā mahāratho vīraḥ pitustulyaparākramaḥ
kṣātreṇa vidhinā prāpto vīrābhilaṣitāṃ gatim
- 15
जित्वा सुबहुशः शत्रून्प्रेषयित्वा च मृत्यवे
गतः पुण्यकृतां लोकान्सर्वकामदुहो ऽक्षयान्
jitvā subahuśaḥ śatrūnpreṣayitvā ca mṛtyave
gataḥ puṇyakṛtāṃ lokānsarvakāmaduho 'kṣayān
- 16
तपसा ब्रह्मचर्येण श्रुतेन प्रज्ञयापि च
सन्तो यां गतिम् इच्छन्ति प्राप्तस्तां तव पुत्रकः
tapasā brahmacaryeṇa śrutena prajñayāpi ca
santo yāṃ gatim icchanti prāptastāṃ tava putrakaḥ
- 17
वीरसूर्वीरपत्नी त्वं वीरश्वशुरबान्धवा
मा शुचस्तनयं भद्रे गतः स परमां गतिम्
vīrasūrvīrapatnī tvaṃ vīraśvaśurabāndhavā
mā śucastanayaṃ bhadre gataḥ sa paramāṃ gatim
- 18
प्राप्स्यते चाप्यसौ क्षुद्रः सैन्धवो बालघातकः
अस्यावलेपस्य फलं ससुहृद्गणबान्धवः
prāpsyate cāpyasau kṣudraḥ saindhavo bālaghātakaḥ
asyāvalepasya phalaṃ sasuhṛdgaṇabāndhavaḥ
- 19
व्युष्टायां तु वरारोहे रजन्यां पापकर्मकृत्
न हि मोक्ष्यति पार्थात्स प्रविष्टो ऽप्यमरावतीम्
vyuṣṭāyāṃ tu varārohe rajanyāṃ pāpakarmakṛt
na hi mokṣyati pārthātsa praviṣṭo 'pyamarāvatīm
- 20
श्वः शिरः श्रोष्यसे तस्य सैन्धवस्य रणे हृतम्
समन्तपञ्चकाद्बाह्यं विशोका भव मा रुदः
śvaḥ śiraḥ śroṣyase tasya saindhavasya raṇe hṛtam
samantapañcakādbāhyaṃ viśokā bhava mā rudaḥ
- 21
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गतः शूरः सतां गतिम्
यां वयं प्राप्नुयामेह ये चान्ये शस्त्रजीविनः
kṣatradharmaṃ puraskṛtya gataḥ śūraḥ satāṃ gatim
yāṃ vayaṃ prāpnuyāmeha ye cānye śastrajīvinaḥ
- 22
व्यूढोरस्को महाबाहुर् अनिवर्ती वरप्रणुत्
गतस्तव वरारोहे पुत्रः स्वर्गं ज्वरं जहि
vyūḍhorasko mahābāhur anivartī varapraṇut
gatastava varārohe putraḥ svargaṃ jvaraṃ jahi
- 23
अनु जातश्च पितरं मातृपक्षं च वीर्यवान्
सहस्रशो रिपून्हत्वा हतः शूरो महारथः
anu jātaśca pitaraṃ mātṛpakṣaṃ ca vīryavān
sahasraśo ripūnhatvā hataḥ śūro mahārathaḥ
- 24
आश्वासय स्नुषां राज्ञि मा शुचः क्षत्रिये भृशम्
श्वः प्रियं सुमहच्छ्रुत्वा विशोका भव नन्दिनि
āśvāsaya snuṣāṃ rājñi mā śucaḥ kṣatriye bhṛśam
śvaḥ priyaṃ sumahacchrutvā viśokā bhava nandini
- 25
यत्पार्थेन प्रतिज्ञातं तत्तथा न तद् अन्यथा
चिकीर्षितं हि ते भर्तुर्न भवेज्जातु निष्फलम्
yatpārthena pratijñātaṃ tattathā na tad anyathā
cikīrṣitaṃ hi te bharturna bhavejjātu niṣphalam
- 26
यदि च मनुजपन्नगाः पिशाचा रजनिचराः पतगाः सुरासुराश्च
रणगतम् अभियान्ति सिन्धुराजं न स भविता सह तैर् अपि प्रभाते
yadi ca manujapannagāḥ piśācā rajanicarāḥ patagāḥ surāsurāśca
raṇagatam abhiyānti sindhurājaṃ na sa bhavitā saha tair api prabhāte

