101 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
भारद्वाजं कथं युद्धे युयुधानो ऽभ्यवारयत्
संजयाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे
dhṛtarāṣṭra uvāca
bhāradvājaṃ kathaṃ yuddhe yuyudhāno 'bhyavārayat
saṃjayācakṣva tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi me
- 2
संजय उवाच
शृणु राजन्महाप्राज्ञ संग्रामं लोमहर्षणम्
द्रोणस्य पाण्डवैः सार्धं युयुधानपुरोगमैः
saṃjaya uvāca
śṛṇu rājanmahāprājña saṃgrāmaṃ lomaharṣaṇam
droṇasya pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ yuyudhānapurogamaiḥ
- 3
वध्यमानं बलं दृष्ट्वा युयुधानेन मारिष
अभ्यद्रवत्स्वयं द्रोणः सात्यकिं सत्यविक्रमम्
vadhyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā yuyudhānena māriṣa
abhyadravatsvayaṃ droṇaḥ sātyakiṃ satyavikramam
- 4
तम् आपतन्तं सहसा भारद्वाजं महारथम्
सात्यकिः पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत्
tam āpatantaṃ sahasā bhāradvājaṃ mahāratham
sātyakiḥ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇāṃ samārpayat
- 5
द्रोणो ऽपि युधि विक्रान्तो युयुधानं समाहितः
अविध्यत्पञ्चभिस्तूर्णं हेमपुङ्खैः शिलाशितैः
droṇo 'pi yudhi vikrānto yuyudhānaṃ samāhitaḥ
avidhyatpañcabhistūrṇaṃ hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ
- 6
ते वर्म भित्त्वा सुदृढं द्विषत्पिशितभोजनाः
अभ्यगुर्धरणीं राजञ्श्वसन्त इव पन्नगाः
te varma bhittvā sudṛḍhaṃ dviṣatpiśitabhojanāḥ
abhyagurdharaṇīṃ rājañśvasanta iva pannagāḥ
- 7
दीर्घबाहुर् अभिक्रुद्धस्तोत्त्रार्दित इव द्विपः
द्रोणं पञ्चाशताविध्यन्नाराचैर् अग्निसंनिभैः
dīrghabāhur abhikruddhastottrārdita iva dvipaḥ
droṇaṃ pañcāśatāvidhyannārācair agnisaṃnibhaiḥ
- 8
भारद्वाजो रणे विद्धो युयुधानेन सत्वरम्
सात्यकिं बहुभिर्बाणैर्यतमानम् अविध्यत
bhāradvājo raṇe viddho yuyudhānena satvaram
sātyakiṃ bahubhirbāṇairyatamānam avidhyata
- 9
ततः क्रुद्धो महेष्वासो भूय एव महाबलः
सात्वतं पीडयामास शतेन नतपर्वणा
tataḥ kruddho maheṣvāso bhūya eva mahābalaḥ
sātvataṃ pīḍayāmāsa śatena nataparvaṇā
- 10
स वध्यमानः समरे भारद्वाजेन सात्यकिः
नाभ्यपद्यत कर्तव्यं किंचिद् एव विशां पते
sa vadhyamānaḥ samare bhāradvājena sātyakiḥ
nābhyapadyata kartavyaṃ kiṃcid eva viśāṃ pate
- 11
विषण्णवदनश्चापि युयुधानो ऽभवन्नृप
भारद्वाजं रणे दृष्ट्वा विसृजन्तं शिताञ्शरान्
viṣaṇṇavadanaścāpi yuyudhāno 'bhavannṛpa
bhāradvājaṃ raṇe dṛṣṭvā visṛjantaṃ śitāñśarān
- 12
तं तु सम्प्रेक्ष्य ते पुत्राः सैनिकाश्च विशां पते
प्रहृष्टमनसो भूत्वा सिंहवद्व्यनदन्मुहुः
taṃ tu samprekṣya te putrāḥ sainikāśca viśāṃ pate
prahṛṣṭamanaso bhūtvā siṃhavadvyanadanmuhuḥ
- 13
तं श्रुत्वा निनदं घोरं पीड्यमानं च माधवम्
युधिष्ठिरो ऽब्रवीद्राजन्सर्वसैन्यानि भारत
taṃ śrutvā ninadaṃ ghoraṃ pīḍyamānaṃ ca mādhavam
yudhiṣṭhiro 'bravīdrājansarvasainyāni bhārata
- 14
एष वृष्णिवरो वीरः सात्यकिः सत्यकर्मकृत्
ग्रस्यते युधि वीरेण भानुमान् इव राहुणा
अभिद्रवत गच्छध्वं सात्यकिर्यत्र युध्यते
eṣa vṛṣṇivaro vīraḥ sātyakiḥ satyakarmakṛt
grasyate yudhi vīreṇa bhānumān iva rāhuṇā
abhidravata gacchadhvaṃ sātyakiryatra yudhyate
- 15
धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यम् इदम् आह जनाधिप
अभिद्रव द्रुतं द्रोणं किं नु तिष्ठसि पार्षत
न पश्यसि भयं घोरं द्रोणान्नः समुपस्थितम्
dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāñcālyam idam āha janādhipa
abhidrava drutaṃ droṇaṃ kiṃ nu tiṣṭhasi pārṣata
na paśyasi bhayaṃ ghoraṃ droṇānnaḥ samupasthitam
- 16
असौ द्रोणो महेष्वासो युयुधानेन संयुगे
क्रीडते सूत्रबद्धेन पक्षिणा बालको यथा
asau droṇo maheṣvāso yuyudhānena saṃyuge
krīḍate sūtrabaddhena pakṣiṇā bālako yathā
- 17
तत्रैव सर्वे गच्छन्तु भीमसेनमुखा रथाः
त्वयैव सहिता यत्ता युयुधानरथं प्रति
tatraiva sarve gacchantu bhīmasenamukhā rathāḥ
tvayaiva sahitā yattā yuyudhānarathaṃ prati
- 18
पृष्ठतो ऽनुगमिष्यामि त्वाम् अहं सहसैनिकः
सात्यकिं मोक्षयस्वाद्य यमदंष्ट्रान्तरं गतम्
pṛṣṭhato 'nugamiṣyāmi tvām ahaṃ sahasainikaḥ
sātyakiṃ mokṣayasvādya yamadaṃṣṭrāntaraṃ gatam
- 19
एवम् उक्त्वा ततो राजा सर्वसैन्येन पाण्डवः
अभ्यद्रवद्रणे द्रोणं युयुधानस्य कारणात्
evam uktvā tato rājā sarvasainyena pāṇḍavaḥ
abhyadravadraṇe droṇaṃ yuyudhānasya kāraṇāt
- 20
तत्रारावो महान् आसीद्द्रोणम् एकं युयुत्सताम्
पाण्डवानां च भद्रं ते सृञ्जयानां च सर्वशः
tatrārāvo mahān āsīddroṇam ekaṃ yuyutsatām
pāṇḍavānāṃ ca bhadraṃ te sṛñjayānāṃ ca sarvaśaḥ
- 21
ते समेत्य नरव्याघ्रा भारद्वाजं महारथम्
अभ्यवर्षञ्शरैस्तीक्ष्णैः कङ्कबर्हिणवाजितैः
te sametya naravyāghrā bhāradvājaṃ mahāratham
abhyavarṣañśaraistīkṣṇaiḥ kaṅkabarhiṇavājitaiḥ
- 22
स्मयन्न् एव तु तान्वीरान्द्रोणः प्रत्यग्रहीत्स्वयम्
अतिथीन् आगतान्यद्वत्सलिलेनासनेन च
smayann eva tu tānvīrāndroṇaḥ pratyagrahītsvayam
atithīn āgatānyadvatsalilenāsanena ca
- 23
तर्पितास्ते शरैस्तस्य भारद्वाजस्य धन्विनः
आतिथेयगृहं प्राप्य नृपते ऽतिथयो यथा
tarpitāste śaraistasya bhāradvājasya dhanvinaḥ
ātitheyagṛhaṃ prāpya nṛpate 'tithayo yathā
- 24
भारद्वाजं च ते सर्वे न शेकुः प्रतिवीक्षितुम्
मध्यंदिनम् अनुप्राप्तं सहस्रांशुम् इव प्रभो
bhāradvājaṃ ca te sarve na śekuḥ prativīkṣitum
madhyaṃdinam anuprāptaṃ sahasrāṃśum iva prabho
- 25
तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्द्रोणः शस्त्रभृतां वरः
अतापयच्छरव्रातैर्गभस्तिभिर् इवांशुमान्
tāṃstu sarvānmaheṣvāsāndroṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ
atāpayaccharavrātairgabhastibhir ivāṃśumān
- 26
वध्यमाना रणे राजन्पाण्डवाः सृञ्जयास्तथा
त्रातारं नाध्यगच्छन्त पङ्कमग्ना इव द्विपाः
vadhyamānā raṇe rājanpāṇḍavāḥ sṛñjayāstathā
trātāraṃ nādhyagacchanta paṅkamagnā iva dvipāḥ
- 27
द्रोणस्य च व्यदृश्यन्त विसर्पन्तो महाशराः
गभस्तय इवार्कस्य प्रतपन्तः समन्ततः
droṇasya ca vyadṛśyanta visarpanto mahāśarāḥ
gabhastaya ivārkasya pratapantaḥ samantataḥ
- 28
तस्मिन्द्रोणेन निहताः पाञ्चालाः पञ्चविंशतिः
महारथसमाख्याता धृष्टद्युम्नस्य संमताः
tasmindroṇena nihatāḥ pāñcālāḥ pañcaviṃśatiḥ
mahārathasamākhyātā dhṛṣṭadyumnasya saṃmatāḥ
- 29
पाण्डूनां सर्वसैन्येषु पाञ्चालानां तथैव च
द्रोणं स्म ददृशुः शूरं विनिघ्नन्तं वरान्वरान्
pāṇḍūnāṃ sarvasainyeṣu pāñcālānāṃ tathaiva ca
droṇaṃ sma dadṛśuḥ śūraṃ vinighnantaṃ varānvarān
- 30
केकयानां शतं हत्वा विद्राव्य च समन्ततः
द्रोणस्तस्थौ महाराज व्यादितास्य इवान्तकः
kekayānāṃ śataṃ hatvā vidrāvya ca samantataḥ
droṇastasthau mahārāja vyāditāsya ivāntakaḥ

