63 shlokas
- 1
संजय उवाच
निहत्यालायुधं रक्षः प्रहृष्टात्मा घटोत्कचः
ननाद विविधान्नादान्वाहिन्याः प्रमुखे स्थितः
saṃjaya uvāca
nihatyālāyudhaṃ rakṣaḥ prahṛṣṭātmā ghaṭotkacaḥ
nanāda vividhānnādānvāhinyāḥ pramukhe sthitaḥ
- 2
तस्य तं तुमुलं शब्दं श्रुत्वा कुञ्जरकम्पनम्
तावकानां महाराज भयम् आसीत्सुदारुणम्
tasya taṃ tumulaṃ śabdaṃ śrutvā kuñjarakampanam
tāvakānāṃ mahārāja bhayam āsītsudāruṇam
- 3
अलायुधविषक्तं तु भैमसेनिं महाबलम्
दृष्ट्वा कर्णो महाबाहुः पाञ्चालान्समुपाद्रवत्
alāyudhaviṣaktaṃ tu bhaimaseniṃ mahābalam
dṛṣṭvā karṇo mahābāhuḥ pāñcālānsamupādravat
- 4
दशभिर्दशभिर्बाणैर्धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ
दृढैः पूर्णायतोत्सृष्टैर्बिभेद नतपर्वभिः
daśabhirdaśabhirbāṇairdhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinau
dṛḍhaiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭairbibheda nataparvabhiḥ
- 5
ततः परमनाराचैर्युधामन्यूत्तमौजसौ
सात्यकिं च रथोदारं कम्पयामास मार्गणैः
tataḥ paramanārācairyudhāmanyūttamaujasau
sātyakiṃ ca rathodāraṃ kampayāmāsa mārgaṇaiḥ
- 6
तेषाम् अभ्यस्यतां तत्र सर्वेषां सव्यदक्षिणम्
मण्डलान्येव चापानि व्यदृश्यन्त जनाधिप
teṣām abhyasyatāṃ tatra sarveṣāṃ savyadakṣiṇam
maṇḍalānyeva cāpāni vyadṛśyanta janādhipa
- 7
तेषां ज्यातलनिर्घोषो रथनेमिस्वनश्च ह
मेघानाम् इव घर्मान्ते बभूव तुमुलो निशि
teṣāṃ jyātalanirghoṣo rathanemisvanaśca ha
meghānām iva gharmānte babhūva tumulo niśi
- 8
ज्यानेमिघोषस्तनयित्नुमान्वै धनुस्तडिन्मण्डलकेतुशृङ्गः
शरौघवर्षाकुलवृष्टिमांश्च संग्राममेघः स बभूव राजन्
jyānemighoṣastanayitnumānvai dhanustaḍinmaṇḍalaketuśṛṅgaḥ
śaraughavarṣākulavṛṣṭimāṃśca saṃgrāmameghaḥ sa babhūva rājan
- 9
तद् उद्धतं शैल इवाप्रकम्प्यो वर्षं महच्छैलसमानसारः
विध्वंसयामास रणे नरेन्द्र वैकर्तनः शत्रुगणावमर्दी
tad uddhataṃ śaila ivāprakampyo varṣaṃ mahacchailasamānasāraḥ
vidhvaṃsayāmāsa raṇe narendra vaikartanaḥ śatrugaṇāvamardī
- 10
ततो ऽतुलैर्वज्रनिपातकल्पैः शितैः शरैः काञ्चनचित्रपुङ्खैः
शत्रून्व्यपोहत्समरे महात्मा वैकर्तनः पुत्रहिते रतस्ते
tato 'tulairvajranipātakalpaiḥ śitaiḥ śaraiḥ kāñcanacitrapuṅkhaiḥ
śatrūnvyapohatsamare mahātmā vaikartanaḥ putrahite rataste
- 11
संछिन्नभिन्नध्वजिनश्च केचित्केचिच्छरैर् अर्दितभिन्नदेहाः
केचिद्विसूता विहयाश्च केचिद्वैकर्तनेनाशु कृता बभूवुः
saṃchinnabhinnadhvajinaśca kecitkeciccharair arditabhinnadehāḥ
kecidvisūtā vihayāśca kecidvaikartanenāśu kṛtā babhūvuḥ
- 12
अविन्दमानास्त्व् अथ शर्म संख्ये यौधिष्ठिरं ते बलम् अन्वपद्यन्
तान्प्रेक्ष्य भग्नान्विमुखीकृतांश्च घटोत्कचो रोषम् अतीव चक्रे
avindamānāstv atha śarma saṃkhye yaudhiṣṭhiraṃ te balam anvapadyan
tānprekṣya bhagnānvimukhīkṛtāṃśca ghaṭotkaco roṣam atīva cakre
- 13
आस्थाय तं काञ्चनरत्नचित्रं रथोत्तमं सिंह इवोन्ननाद
वैकर्तनं कर्णम् उपेत्य चापि विव्याध वज्रप्रतिमैः पृषत्कैः
āsthāya taṃ kāñcanaratnacitraṃ rathottamaṃ siṃha ivonnanāda
vaikartanaṃ karṇam upetya cāpi vivyādha vajrapratimaiḥ pṛṣatkaiḥ
- 14
तौ कर्णिनाराचशिलीमुखैश्च नालीकदण्डैश्च सवत्सदन्तैः
वराहकर्णैः सविषाणशृङ्गैः क्षुरप्रवर्षैश्च विनेदतुः खम्
tau karṇinārācaśilīmukhaiśca nālīkadaṇḍaiśca savatsadantaiḥ
varāhakarṇaiḥ saviṣāṇaśṛṅgaiḥ kṣurapravarṣaiśca vinedatuḥ kham
- 15
तद्बाणधारावृतम् अन्तरिक्षं तिर्यग्गताभिः समरे रराज
सुवर्णपुङ्खज्वलितप्रभाभिर्विचित्रपुष्पाभिर् इव स्रजाभिः
tadbāṇadhārāvṛtam antarikṣaṃ tiryaggatābhiḥ samare rarāja
suvarṇapuṅkhajvalitaprabhābhirvicitrapuṣpābhir iva srajābhiḥ
- 16
समं हि तावप्रतिमप्रभावाव् अन्योन्यम् आजघ्नतुर् उत्तमास्त्रैः
तयोर्हि वीरोत्तमयोर्न कश्चिद्ददर्श तस्मिन्समरे विशेषम्
samaṃ hi tāvapratimaprabhāvāv anyonyam ājaghnatur uttamāstraiḥ
tayorhi vīrottamayorna kaściddadarśa tasminsamare viśeṣam
- 17
अतीव तच्चित्रम् अतीव रूपं बभूव युद्धं रविभीमसून्वोः
समाकुलं शस्त्रनिपातघोरं दिवीव राह्वंशुमतोः प्रतप्तम्
atīva taccitram atīva rūpaṃ babhūva yuddhaṃ ravibhīmasūnvoḥ
samākulaṃ śastranipātaghoraṃ divīva rāhvaṃśumatoḥ prataptam
- 18
घटोत्कचो यदा कर्णं न विशेषयते नृप
तदा प्रादुश्चकारोग्रम् अस्त्रम् अस्त्रविदां वरः
ghaṭotkaco yadā karṇaṃ na viśeṣayate nṛpa
tadā prāduścakārogram astram astravidāṃ varaḥ
- 19
तेनास्त्रेण हयान्पूर्वं हत्वा कर्णस्य राक्षसः
सारथिं चैव हैडिम्बः क्षिप्रम् अन्तरधीयत
tenāstreṇa hayānpūrvaṃ hatvā karṇasya rākṣasaḥ
sārathiṃ caiva haiḍimbaḥ kṣipram antaradhīyata
- 20
धृतराष्ट्र उवाच
तथा ह्यन्तर्हिते तस्मिन्कूटयोधिनि राक्षसे
मामकैः प्रतिपन्नं यत्तन्ममाचक्ष्व संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
tathā hyantarhite tasminkūṭayodhini rākṣase
māmakaiḥ pratipannaṃ yattanmamācakṣva saṃjaya
- 21
संजय उवाच
अन्तर्हितं राक्षसं तं विदित्वा संप्राक्रोशन्कुरवः सर्व एव
कथं नायं राक्षसः कूटयोधी हन्यात्कर्णं समरे ऽदृश्यमानः
saṃjaya uvāca
antarhitaṃ rākṣasaṃ taṃ viditvā saṃprākrośankuravaḥ sarva eva
kathaṃ nāyaṃ rākṣasaḥ kūṭayodhī hanyātkarṇaṃ samare 'dṛśyamānaḥ
- 22
ततः कर्णो लघुचित्रास्त्रयोधी सर्वा दिशो व्यावृणोद्बाणजालैः
न वै किंचिद्व्यापतत्तत्र भूतं तमोभूते सायकैर् अन्तरिक्षे
tataḥ karṇo laghucitrāstrayodhī sarvā diśo vyāvṛṇodbāṇajālaiḥ
na vai kiṃcidvyāpatattatra bhūtaṃ tamobhūte sāyakair antarikṣe
- 23
न चाददानो न च संदधानो न चेषुधी स्पृशमानः कराग्रैः
अदृश्यद्वै लाघवात्सूतपुत्रः सर्वं बाणैश्छादयानो ऽन्तरिक्षम्
na cādadāno na ca saṃdadhāno na ceṣudhī spṛśamānaḥ karāgraiḥ
adṛśyadvai lāghavātsūtaputraḥ sarvaṃ bāṇaiśchādayāno 'ntarikṣam
- 24
ततो मायां विहिताम् अन्तरिक्षे घोरां भीमां दारुणां राक्षसेन
संपश्यामो लोहिताभ्रप्रकाशां देदीप्यन्तीम् अग्निशिखाम् इवोग्राम्
tato māyāṃ vihitām antarikṣe ghorāṃ bhīmāṃ dāruṇāṃ rākṣasena
saṃpaśyāmo lohitābhraprakāśāṃ dedīpyantīm agniśikhām ivogrām
- 25
ततस्तस्या विद्युतः प्रादुरासन्न् उल्काश्चापि ज्वलिताः कौरवेन्द्र
घोषश्चान्यः प्रादुरासीत्सुघोरः सहस्रशो नदतां दुन्दुभीनाम्
tatastasyā vidyutaḥ prādurāsann ulkāścāpi jvalitāḥ kauravendra
ghoṣaścānyaḥ prādurāsītsughoraḥ sahasraśo nadatāṃ dundubhīnām
- 26
ततः शराः प्रापतन्रुक्मपुङ्खाः शक्त्यः प्रासा मुसलान्यायुधानि
परश्वधास्तैलधौताश्च खड्गाः प्रदीप्ताग्राः पट्टिशास्तोमराश्च
tataḥ śarāḥ prāpatanrukmapuṅkhāḥ śaktyaḥ prāsā musalānyāyudhāni
paraśvadhāstailadhautāśca khaḍgāḥ pradīptāgrāḥ paṭṭiśāstomarāśca
- 27
मयूखिनः परिघा लोहबद्धा गदाश्चित्राः शितधाराश्च शूलाः
गुर्व्यो गदा हेमपट्टावनद्धाः शतघ्न्यश्च प्रादुरासन्समन्तात्
mayūkhinaḥ parighā lohabaddhā gadāścitrāḥ śitadhārāśca śūlāḥ
gurvyo gadā hemapaṭṭāvanaddhāḥ śataghnyaśca prādurāsansamantāt
- 28
महाशिलाश्चापतंस्तत्र तत्र सहस्रशः साशनयः सवज्राः
चक्राणि चानेकशतक्षुराणि प्रादुर्बभूवुर्ज्वलनप्रभाणि
mahāśilāścāpataṃstatra tatra sahasraśaḥ sāśanayaḥ savajrāḥ
cakrāṇi cānekaśatakṣurāṇi prādurbabhūvurjvalanaprabhāṇi
- 29
तां शक्तिपाषाणपरश्वधानां प्रासासिवज्राशनिमुद्गराणाम्
वृष्टिं विशालां ज्वलितां पतन्तीं कर्णः शरौघैर्न शशाक हन्तुम्
tāṃ śaktipāṣāṇaparaśvadhānāṃ prāsāsivajrāśanimudgarāṇām
vṛṣṭiṃ viśālāṃ jvalitāṃ patantīṃ karṇaḥ śaraughairna śaśāka hantum
- 30
शराहतानां पततां हयानां वज्राहतानां पततां गजानाम्
शिलाहतानां च महारथानां महान्निनादः पततां बभूव
śarāhatānāṃ patatāṃ hayānāṃ vajrāhatānāṃ patatāṃ gajānām
śilāhatānāṃ ca mahārathānāṃ mahānninādaḥ patatāṃ babhūva

