69 shlokas
- 1
संजय उवाच
भीमसेनं समाकीर्णं दृष्ट्वास्त्रेण धनंजयः
तेजसः प्रतिघातार्थं वारुणेन समावृणोत्
saṃjaya uvāca
bhīmasenaṃ samākīrṇaṃ dṛṣṭvāstreṇa dhanaṃjayaḥ
tejasaḥ pratighātārthaṃ vāruṇena samāvṛṇot
- 2
नालक्षयत तं कश्चिद्वारुणास्त्रेण संवृतम्
अर्जुनस्य लघुत्वाच्च संवृतत्वाच्च तेजसः
nālakṣayata taṃ kaścidvāruṇāstreṇa saṃvṛtam
arjunasya laghutvācca saṃvṛtatvācca tejasaḥ
- 3
साश्वसूतरथो भीमो द्रोणपुत्रास्त्रसंवृतः
अग्नावग्निर् इव न्यस्तो ज्वालामाली सुदुर्दृशः
sāśvasūtaratho bhīmo droṇaputrāstrasaṃvṛtaḥ
agnāvagnir iva nyasto jvālāmālī sudurdṛśaḥ
- 4
यथा रात्रिक्षये राजञ्ज्योतींष्यस्तगिरिं प्रति
समापेतुस्तथा बाणा भीमसेनरथं प्रति
yathā rātrikṣaye rājañjyotīṃṣyastagiriṃ prati
samāpetustathā bāṇā bhīmasenarathaṃ prati
- 5
स हि भीमो रथश्चास्य हयाः सूतश्च मारिष
संवृता द्रोणपुत्रेण पावकान्तर्गताभवन्
sa hi bhīmo rathaścāsya hayāḥ sūtaśca māriṣa
saṃvṛtā droṇaputreṇa pāvakāntargatābhavan
- 6
यथा दग्ध्वा जगत्कृत्स्नं समये सचराचरम्
गच्छेद् अग्निर्विभोर् आस्यं तथास्त्रं भीमम् आवृणोत्
yathā dagdhvā jagatkṛtsnaṃ samaye sacarācaram
gacched agnirvibhor āsyaṃ tathāstraṃ bhīmam āvṛṇot
- 7
सूर्यम् अग्निः प्रविष्टः स्याद्यथा चाग्निं दिवाकरः
तथा प्रविष्टं तत्तेजो न प्राज्ञायत किंचन
sūryam agniḥ praviṣṭaḥ syādyathā cāgniṃ divākaraḥ
tathā praviṣṭaṃ tattejo na prājñāyata kiṃcana
- 8
विकीर्णम् अस्त्रं तद्दृष्ट्वा तथा भीमरथं प्रति
उदीर्यमाणं द्रौणिं च निष्प्रतिद्वंद्वम् आहवे
vikīrṇam astraṃ taddṛṣṭvā tathā bhīmarathaṃ prati
udīryamāṇaṃ drauṇiṃ ca niṣpratidvaṃdvam āhave
- 9
सर्वसैन्यानि पाण्डूनां न्यस्तशस्त्राण्यचेतसः
युधिष्ठिरपुरोगांश्च विमुखांस्तान्महारथान्
sarvasainyāni pāṇḍūnāṃ nyastaśastrāṇyacetasaḥ
yudhiṣṭhirapurogāṃśca vimukhāṃstānmahārathān
- 10
अर्जुनो वासुदेवश्च त्वरमाणौ महाद्युती
अवप्लुत्य रथाद्वीरौ भीमम् आद्रवतां ततः
arjuno vāsudevaśca tvaramāṇau mahādyutī
avaplutya rathādvīrau bhīmam ādravatāṃ tataḥ
- 11
ततस्तद्द्रोणपुत्रस्य तेजो ऽस्त्रबलसंभवम्
विगाह्य तौ सुबलिनौ माययाविशतां तदा
tatastaddroṇaputrasya tejo 'strabalasaṃbhavam
vigāhya tau subalinau māyayāviśatāṃ tadā
- 12
न्यस्तशस्त्रौ ततस्तौ तु नादहद् अस्त्रजो ऽनलः
वारुणास्त्रप्रयोगाच्च वीर्यवत्त्वाच्च कृष्णयोः
nyastaśastrau tatastau tu nādahad astrajo 'nalaḥ
vāruṇāstraprayogācca vīryavattvācca kṛṣṇayoḥ
- 13
ततश्चकृषतुर्भीमं तस्य सर्वायुधानि च
नारायणास्त्रशान्त्यर्थं नरनारायणौ बलात्
tataścakṛṣaturbhīmaṃ tasya sarvāyudhāni ca
nārāyaṇāstraśāntyarthaṃ naranārāyaṇau balāt
- 14
अपकृष्यमाणः कौन्तेयो नदत्येव महारथः
वर्धते चैव तद्घोरं द्रौणेर् अस्त्रं सुदुर्जयम्
apakṛṣyamāṇaḥ kaunteyo nadatyeva mahārathaḥ
vardhate caiva tadghoraṃ drauṇer astraṃ sudurjayam
- 15
तम् अब्रवीद्वासुदेवः किम् इदं पाण्डुनन्दन
वार्यमाणो ऽपि कौन्तेय यद्युद्धान्न निवर्तसे
tam abravīdvāsudevaḥ kim idaṃ pāṇḍunandana
vāryamāṇo 'pi kaunteya yadyuddhānna nivartase
- 16
यदि युद्धेन जेयाः स्युर् इमे कौरवनन्दनाः
वयम् अप्यत्र युध्येम तथा चेमे नरर्षभाः
yadi yuddhena jeyāḥ syur ime kauravanandanāḥ
vayam apyatra yudhyema tathā ceme nararṣabhāḥ
- 17
रथेभ्यस्त्ववतीर्णास्तु सर्व एव स्म तावकाः
तस्मात्त्वम् अपि कौन्तेय रथात्तूर्णम् अपाक्रम
rathebhyastvavatīrṇāstu sarva eva sma tāvakāḥ
tasmāttvam api kaunteya rathāttūrṇam apākrama
- 18
एवम् उक्त्वा ततः कृष्णो रथाद्भूमिम् अपातयत्
निःश्वसन्तं यथा नागं क्रोधसंरक्तलोचनम्
evam uktvā tataḥ kṛṣṇo rathādbhūmim apātayat
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ krodhasaṃraktalocanam
- 19
यदापकृष्टः स रथान्न्यासितश्चायुधं भुवि
ततो नारायणास्त्रं तत्प्रशान्तं शत्रुतापनम्
yadāpakṛṣṭaḥ sa rathānnyāsitaścāyudhaṃ bhuvi
tato nārāyaṇāstraṃ tatpraśāntaṃ śatrutāpanam
- 20
तस्मिन्प्रशान्ते विधिना तदा तेजसि दुःसहे
बभूवुर्विमलाः सर्वा दिशः प्रदिश एव च
tasminpraśānte vidhinā tadā tejasi duḥsahe
babhūvurvimalāḥ sarvā diśaḥ pradiśa eva ca
- 21
प्रववुश्च शिवा वाताः प्रशान्ता मृगपक्षिणः
वाहनानि च हृष्टानि योधाश्च मनुजेश्वर
pravavuśca śivā vātāḥ praśāntā mṛgapakṣiṇaḥ
vāhanāni ca hṛṣṭāni yodhāśca manujeśvara
- 22
व्यपोढे च ततो घोरे तस्मिंस्तेजसि भारत
बभौ भीमो निशापाये धीमान्सूर्य इवोदितः
vyapoḍhe ca tato ghore tasmiṃstejasi bhārata
babhau bhīmo niśāpāye dhīmānsūrya ivoditaḥ
- 23
हतशेषं बलं तत्र पाण्डवानाम् अतिष्ठत
अस्त्रव्युपरमाद्धृष्टं तव पुत्रजिघांसया
hataśeṣaṃ balaṃ tatra pāṇḍavānām atiṣṭhata
astravyuparamāddhṛṣṭaṃ tava putrajighāṃsayā
- 24
व्यवस्थिते बले तस्मिन् अस्त्रे प्रतिहते तथा
दुर्योधनो महाराज द्रोणपुत्रम् अथाब्रवीत्
vyavasthite bale tasmin astre pratihate tathā
duryodhano mahārāja droṇaputram athābravīt
- 25
अश्वत्थामन्पुनः शीघ्रम् अस्त्रम् एतत्प्रयोजय
व्यवस्थिता हि पाञ्चालाः पुनर् एव जयैषिणः
aśvatthāmanpunaḥ śīghram astram etatprayojaya
vyavasthitā hi pāñcālāḥ punar eva jayaiṣiṇaḥ
- 26
अश्वत्थामा तथोक्तस्तु तव पुत्रेण मारिष
सुदीनम् अभिनिःश्वस्य राजानम् इदम् अब्रवीत्
aśvatthāmā tathoktastu tava putreṇa māriṣa
sudīnam abhiniḥśvasya rājānam idam abravīt
- 27
नैतद् आवर्तते राजन्न् अस्त्रं द्विर्नोपपद्यते
आवर्तयन्निहन्त्येतत्प्रयोक्तारं न संशयः
naitad āvartate rājann astraṃ dvirnopapadyate
āvartayannihantyetatprayoktāraṃ na saṃśayaḥ
- 28
एष चास्त्रप्रतीघातं वासुदेवः प्रयुक्तवान्
अन्यथा विहितः संख्ये वधः शत्रोर्जनाधिप
eṣa cāstrapratīghātaṃ vāsudevaḥ prayuktavān
anyathā vihitaḥ saṃkhye vadhaḥ śatrorjanādhipa
- 29
पराजयो वा मृत्युर्वा श्रेयो मृत्युर्न निर्जयः
निर्जिताश्चारयो ह्येते शस्त्रोत्सर्गान्मृतोपमाः
parājayo vā mṛtyurvā śreyo mṛtyurna nirjayaḥ
nirjitāścārayo hyete śastrotsargānmṛtopamāḥ
- 30
दुर्योधन उवाच
आचार्यपुत्र यद्येतद्द्विर् अस्त्रं न प्रयुज्यते
अन्यैर्गुरुघ्ना वध्यन्ताम् अस्त्रैर् अस्त्रविदां वर
duryodhana uvāca
ācāryaputra yadyetaddvir astraṃ na prayujyate
anyairgurughnā vadhyantām astrair astravidāṃ vara

