75 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततः प्रविष्टे कौन्तेये सिन्धुराजजिघांसया
द्रोणानीकं विनिर्भिद्य भोजानीकं च दुस्तरम्
saṃjaya uvāca
tataḥ praviṣṭe kaunteye sindhurājajighāṃsayā
droṇānīkaṃ vinirbhidya bhojānīkaṃ ca dustaram
- 2
काम्बोजस्य च दायादे हते राजन्सुदक्षिणे
श्रुतायुधे च विक्रान्ते निहते सव्यसाचिना
kāmbojasya ca dāyāde hate rājansudakṣiṇe
śrutāyudhe ca vikrānte nihate savyasācinā
- 3
विप्रद्रुतेष्वनीकेषु विध्वस्तेषु समन्ततः
प्रभग्नं स्वबलं दृष्ट्वा पुत्रस्ते द्रोणम् अभ्ययात्
vipradruteṣvanīkeṣu vidhvasteṣu samantataḥ
prabhagnaṃ svabalaṃ dṛṣṭvā putraste droṇam abhyayāt
- 4
त्वरन्न् एकरथेनैव समेत्य द्रोणम् अब्रवीत्
गतः स पुरुषव्याघ्रः प्रमथ्येमां महाचमूम्
tvarann ekarathenaiva sametya droṇam abravīt
gataḥ sa puruṣavyāghraḥ pramathyemāṃ mahācamūm
- 5
अत्र बुद्ध्या समीक्षस्व किं नु कार्यम् अनन्तरम्
अर्जुनस्य विघाताय दारुणे ऽस्मिञ्जनक्षये
atra buddhyā samīkṣasva kiṃ nu kāryam anantaram
arjunasya vighātāya dāruṇe 'smiñjanakṣaye
- 6
यथा स पुरुषव्याघ्रो न हन्येत जयद्रथः
तथा विधत्स्व भद्रं ते त्वं हि नः परमा गतिः
yathā sa puruṣavyāghro na hanyeta jayadrathaḥ
tathā vidhatsva bhadraṃ te tvaṃ hi naḥ paramā gatiḥ
- 7
असौ धनंजयाग्निर्हि कोपमारुतचोदितः
सेनाकक्षं दहति मे वह्निः कक्षम् इवोत्थितः
asau dhanaṃjayāgnirhi kopamārutacoditaḥ
senākakṣaṃ dahati me vahniḥ kakṣam ivotthitaḥ
- 8
अतिक्रान्ते हि कौन्तेये भित्त्वा सैन्यं परंतप
जयद्रथस्य गोप्तारः संशयं परमं गताः
atikrānte hi kaunteye bhittvā sainyaṃ paraṃtapa
jayadrathasya goptāraḥ saṃśayaṃ paramaṃ gatāḥ
- 9
स्थिरा बुद्धिर्नरेन्द्राणाम् आसीद्ब्रह्मविदां वर
नातिक्रमिष्यति द्रोणं जातु जीवन्धनंजयः
sthirā buddhirnarendrāṇām āsīdbrahmavidāṃ vara
nātikramiṣyati droṇaṃ jātu jīvandhanaṃjayaḥ
- 10
सो ऽसौ पार्थो व्यतिक्रान्तो मिषतस्ते महाद्युते
सर्वं ह्यद्यातुरं मन्ये नैतद् अस्ति बलं मम
so 'sau pārtho vyatikrānto miṣataste mahādyute
sarvaṃ hyadyāturaṃ manye naitad asti balaṃ mama
- 11
जानामि त्वां महाभाग पाण्डवानां हिते रतम्
तथा मुह्यामि च ब्रह्मन्कार्यवत्तां विचिन्तयन्
jānāmi tvāṃ mahābhāga pāṇḍavānāṃ hite ratam
tathā muhyāmi ca brahmankāryavattāṃ vicintayan
- 12
यथाशक्ति च ते ब्रह्मन्वर्तये वृत्तिम् उत्तमाम्
प्रीणामि च यथाशक्ति तच्च त्वं नावबुध्यसे
yathāśakti ca te brahmanvartaye vṛttim uttamām
prīṇāmi ca yathāśakti tacca tvaṃ nāvabudhyase
- 13
अस्मान्न त्वं सदा भक्तान् इच्छस्यमितविक्रम
पाण्डवान्सततं प्रीणास्यस्माकं विप्रिये रतान्
asmānna tvaṃ sadā bhaktān icchasyamitavikrama
pāṇḍavānsatataṃ prīṇāsyasmākaṃ vipriye ratān
- 14
अस्मान् एवोपजीवंस्त्वम् अस्माकं विप्रिये रतः
न ह्यहं त्वां विजानामि मधुदिग्धम् इव क्षुरम्
asmān evopajīvaṃstvam asmākaṃ vipriye rataḥ
na hyahaṃ tvāṃ vijānāmi madhudigdham iva kṣuram
- 15
नादास्यच्चेद्वरं मह्यं भवान्पाण्डवनिग्रहे
नावारयिष्यं गच्छन्तम् अहं सिन्धुपतिं गृहान्
nādāsyaccedvaraṃ mahyaṃ bhavānpāṇḍavanigrahe
nāvārayiṣyaṃ gacchantam ahaṃ sindhupatiṃ gṛhān
- 16
मया त्वाशंसमानेन त्वत्तस्त्राणम् अबुद्धिना
आश्वासितः सिन्धुपतिर्मोहाद्दत्तश्च मृत्यवे
mayā tvāśaṃsamānena tvattastrāṇam abuddhinā
āśvāsitaḥ sindhupatirmohāddattaśca mṛtyave
- 17
यमदंष्ट्रान्तरं प्राप्तो मुच्येतापि हि मानवः
नार्जुनस्य वशं प्राप्तो मुच्येताजौ जयद्रथः
yamadaṃṣṭrāntaraṃ prāpto mucyetāpi hi mānavaḥ
nārjunasya vaśaṃ prāpto mucyetājau jayadrathaḥ
- 18
स तथा कुरु शोणाश्व यथा रक्ष्येत सैन्धवः
मम चार्तप्रलापानां मा क्रुधः पाहि सैन्धवम्
sa tathā kuru śoṇāśva yathā rakṣyeta saindhavaḥ
mama cārtapralāpānāṃ mā krudhaḥ pāhi saindhavam
- 19
द्रोण उवाच
नाभ्यसूयामि ते वाचम् अश्वत्थाम्नासि मे समः
सत्यं तु ते प्रवक्ष्यामि तज्जुषस्व विशां पते
droṇa uvāca
nābhyasūyāmi te vācam aśvatthāmnāsi me samaḥ
satyaṃ tu te pravakṣyāmi tajjuṣasva viśāṃ pate
- 20
सारथिः प्रवरः कृष्णः शीघ्राश्चास्य हयोत्तमाः
अल्पं च विवरं कृत्वा तूर्णं याति धनंजयः
sārathiḥ pravaraḥ kṛṣṇaḥ śīghrāścāsya hayottamāḥ
alpaṃ ca vivaraṃ kṛtvā tūrṇaṃ yāti dhanaṃjayaḥ
- 21
किं नु पश्यसि बाणौघान्क्रोशमात्रे किरीटिनः
पश्चाद्रथस्य पतितान्क्षिप्ताञ्शीघ्रं हि गच्छतः
kiṃ nu paśyasi bāṇaughānkrośamātre kirīṭinaḥ
paścādrathasya patitānkṣiptāñśīghraṃ hi gacchataḥ
- 22
न चाहं शीघ्रयाने ऽद्य समर्थो वयसान्वितः
सेनामुखे च पार्थानाम् एतद्बलम् उपस्थितम्
na cāhaṃ śīghrayāne 'dya samartho vayasānvitaḥ
senāmukhe ca pārthānām etadbalam upasthitam
- 23
युधिष्ठिरश्च मे ग्राह्यो मिषतां सर्वधन्विनाम्
एवं मया प्रतिज्ञातं क्षत्रमध्ये महाभुज
yudhiṣṭhiraśca me grāhyo miṣatāṃ sarvadhanvinām
evaṃ mayā pratijñātaṃ kṣatramadhye mahābhuja
- 24
धनंजयेन चोत्सृष्टो वर्तते प्रमुखे मम
तस्माद्व्यूहमुखं हित्वा नाहं यास्यामि फल्गुनम्
dhanaṃjayena cotsṛṣṭo vartate pramukhe mama
tasmādvyūhamukhaṃ hitvā nāhaṃ yāsyāmi phalgunam
- 25
तुल्याभिजनकर्माणं शत्रुम् एकं सहायवान्
गत्वा योधय मा भैस्त्वं त्वं ह्यस्य जगतः पतिः
tulyābhijanakarmāṇaṃ śatrum ekaṃ sahāyavān
gatvā yodhaya mā bhaistvaṃ tvaṃ hyasya jagataḥ patiḥ
- 26
राजा शूरः कृती दक्षो वैरम् उत्पाद्य पाण्डवैः
वीर स्वयं प्रयाह्याशु यत्र यातो धनंजयः
rājā śūraḥ kṛtī dakṣo vairam utpādya pāṇḍavaiḥ
vīra svayaṃ prayāhyāśu yatra yāto dhanaṃjayaḥ
- 27
दुर्योधन उवाच
कथं त्वाम् अप्यतिक्रान्तः सर्वशस्त्रभृतां वरः
धनंजयो मया शक्य आचार्य प्रतिबाधितुम्
duryodhana uvāca
kathaṃ tvām apyatikrāntaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
dhanaṃjayo mayā śakya ācārya pratibādhitum
- 28
अपि शक्यो रणे जेतुं वज्रहस्तः पुरंदरः
नार्जुनः समरे शक्यो जेतुं परपुरंजयः
api śakyo raṇe jetuṃ vajrahastaḥ puraṃdaraḥ
nārjunaḥ samare śakyo jetuṃ parapuraṃjayaḥ
- 29
येन भोजश्च हार्दिक्यो भवांश्च त्रिदशोपमः
अस्त्रप्रतापेन जितौ श्रुतायुश्च निबर्हितः
yena bhojaśca hārdikyo bhavāṃśca tridaśopamaḥ
astrapratāpena jitau śrutāyuśca nibarhitaḥ
- 30
सुदक्षिणश्च निहतः स च राजा श्रुतायुधः
श्रुतायुश्चाच्युतायुश्च म्लेच्छाश्च शतशो हताः
sudakṣiṇaśca nihataḥ sa ca rājā śrutāyudhaḥ
śrutāyuścācyutāyuśca mlecchāśca śataśo hatāḥ

