44 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
तथा क्रुद्धः किम् अकरोद्भगदत्तस्य पाण्डवः
प्राग्ज्योतिषो वा पार्थस्य तन्मे शंस यथातथम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
tathā kruddhaḥ kim akarodbhagadattasya pāṇḍavaḥ
prāgjyotiṣo vā pārthasya tanme śaṃsa yathātatham
- 2
संजय उवाच
प्राग्ज्योतिषेण संसक्तावुभौ दाशार्हपाण्डवौ
मृत्योर् इवान्तिकं प्राप्तौ सर्वभूतानि मेनिरे
saṃjaya uvāca
prāgjyotiṣeṇa saṃsaktāvubhau dāśārhapāṇḍavau
mṛtyor ivāntikaṃ prāptau sarvabhūtāni menire
- 3
तथा हि शरवर्षाणि पातयत्यनिशं प्रभो
भगदत्तो गजस्कन्धात्कृष्णयोः स्यन्दनस्थयोः
tathā hi śaravarṣāṇi pātayatyaniśaṃ prabho
bhagadatto gajaskandhātkṛṣṇayoḥ syandanasthayoḥ
- 4
अथ कार्ष्णायसैर्बाणैः पूर्णकार्मुकनिःसृतैः
अविध्यद्देवकीपुत्रं हेमपुङ्खैः शिलाशितैः
atha kārṣṇāyasairbāṇaiḥ pūrṇakārmukaniḥsṛtaiḥ
avidhyaddevakīputraṃ hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ
- 5
अग्निस्पर्शसमास्तीक्ष्णा भगदत्तेन चोदिताः
निर्भिद्य देवकीपुत्रं क्षितिं जग्मुः शरास्ततः
agnisparśasamāstīkṣṇā bhagadattena coditāḥ
nirbhidya devakīputraṃ kṣitiṃ jagmuḥ śarāstataḥ
- 6
तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा शरावापं निहत्य च
लाडयन्न् इव राजानं भगदत्तम् अयोधयत्
tasya pārtho dhanuśchittvā śarāvāpaṃ nihatya ca
lāḍayann iva rājānaṃ bhagadattam ayodhayat
- 7
सो ऽर्करश्मिनिभांस्तीक्ष्णांस्तोमरान्वै चतुर्दश
प्रेरयत्सव्यसाची तांस्त्रिधैकैकम् अथाछिनत्
so 'rkaraśminibhāṃstīkṣṇāṃstomarānvai caturdaśa
prerayatsavyasācī tāṃstridhaikaikam athāchinat
- 8
ततो नागस्य तद्वर्म व्यधमत्पाकशासनिः
शरजालेन स बभौ व्यभ्रः पर्वतराड् इव
tato nāgasya tadvarma vyadhamatpākaśāsaniḥ
śarajālena sa babhau vyabhraḥ parvatarāḍ iva
- 9
ततः प्राग्ज्योतिषः शक्तिं हेमदण्डाम् अयस्मयीम्
व्यसृजद्वासुदेवाय द्विधा ताम् अर्जुनो ऽछिनत्
tataḥ prāgjyotiṣaḥ śaktiṃ hemadaṇḍām ayasmayīm
vyasṛjadvāsudevāya dvidhā tām arjuno 'chinat
- 10
ततश्छत्रं ध्वजं चैव छित्त्वा राज्ञो ऽर्जुनः शरैः
विव्याध दशभिस्तूर्णम् उत्स्मयन्पर्वताधिपम्
tataśchatraṃ dhvajaṃ caiva chittvā rājño 'rjunaḥ śaraiḥ
vivyādha daśabhistūrṇam utsmayanparvatādhipam
- 11
सो ऽतिविद्धो ऽर्जुनशरैः सुपुङ्खैः कङ्कपत्रिभिः
भगदत्तस्ततः क्रुद्धः पाण्डवस्य महात्मनः
so 'tividdho 'rjunaśaraiḥ supuṅkhaiḥ kaṅkapatribhiḥ
bhagadattastataḥ kruddhaḥ pāṇḍavasya mahātmanaḥ
- 12
व्यसृजत्तोमरान्मूर्ध्नि श्वेताश्वस्योन्ननाद च
तैर् अर्जुनस्य समरे किरीटं परिवर्तितम्
vyasṛjattomarānmūrdhni śvetāśvasyonnanāda ca
tair arjunasya samare kirīṭaṃ parivartitam
- 13
परिवृत्तं किरीटं तं यमयन्न् एव फल्गुनः
सुदृष्टः क्रियतां लोक इति राजानम् अब्रवीत्
parivṛttaṃ kirīṭaṃ taṃ yamayann eva phalgunaḥ
sudṛṣṭaḥ kriyatāṃ loka iti rājānam abravīt
- 14
एवम् उक्तस्तु संक्रुद्धः शरवर्षेण पाण्डवम्
अभ्यवर्षत्सगोविन्दं धनुर् आदाय भास्वरम्
evam uktastu saṃkruddhaḥ śaravarṣeṇa pāṇḍavam
abhyavarṣatsagovindaṃ dhanur ādāya bhāsvaram
- 15
तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा तूणीरान्संनिकृत्य च
त्वरमाणो द्विसप्तत्या सर्वमर्मस्वताडयत्
tasya pārtho dhanuśchittvā tūṇīrānsaṃnikṛtya ca
tvaramāṇo dvisaptatyā sarvamarmasvatāḍayat
- 16
विद्धस्तथाप्यव्यथितो वैष्णवास्त्रम् उदीरयन्
अभिमन्त्र्याङ्कुशं क्रुद्धो व्यसृजत्पाण्डवोरसि
viddhastathāpyavyathito vaiṣṇavāstram udīrayan
abhimantryāṅkuśaṃ kruddho vyasṛjatpāṇḍavorasi
- 17
विसृष्टं भगदत्तेन तद् अस्त्रं सर्वघातकम्
उरसा प्रतिजग्राह पार्थं संछाद्य केशवः
visṛṣṭaṃ bhagadattena tad astraṃ sarvaghātakam
urasā pratijagrāha pārthaṃ saṃchādya keśavaḥ
- 18
वैजयन्त्यभवन्माला तद् अस्त्रं केशवोरसि
ततो ऽर्जुनः क्लान्तमनाः केशवं प्रत्यभाषत
vaijayantyabhavanmālā tad astraṃ keśavorasi
tato 'rjunaḥ klāntamanāḥ keśavaṃ pratyabhāṣata
- 19
अयुध्यमानस्तुरगान्संयन्तास्मि जनार्दन
इत्युक्त्वा पुण्डरीकाक्ष प्रतिज्ञां स्वां न रक्षसि
ayudhyamānasturagānsaṃyantāsmi janārdana
ityuktvā puṇḍarīkākṣa pratijñāṃ svāṃ na rakṣasi
- 20
यद्यहं व्यसनी वा स्याम् अशक्तो वा निवारणे
ततस्त्वयैवं कार्यं स्यान्न तु कार्यं मयि स्थिते
yadyahaṃ vyasanī vā syām aśakto vā nivāraṇe
tatastvayaivaṃ kāryaṃ syānna tu kāryaṃ mayi sthite
- 21
सबाणः सधनुश्चाहं ससुरासुरमानवान्
शक्तो लोकान् इमाञ्जेतुं तच्चापि विदितं तव
sabāṇaḥ sadhanuścāhaṃ sasurāsuramānavān
śakto lokān imāñjetuṃ taccāpi viditaṃ tava
- 22
ततो ऽर्जुनं वासुदेवः प्रत्युवाचार्थवद्वचः
शृणु गुह्यम् इदं पार्थ यथा वृत्तं पुरानघ
tato 'rjunaṃ vāsudevaḥ pratyuvācārthavadvacaḥ
śṛṇu guhyam idaṃ pārtha yathā vṛttaṃ purānagha
- 23
चतुर्मूर्तिर् अहं शश्वल्लोकत्राणार्थम् उद्यतः
आत्मानं प्रविभज्येह लोकानां हितम् आदधे
caturmūrtir ahaṃ śaśvallokatrāṇārtham udyataḥ
ātmānaṃ pravibhajyeha lokānāṃ hitam ādadhe
- 24
एका मूर्तिस्तपश्चर्यां कुरुते मे भुवि स्थिता
अपरा पश्यति जगत्कुर्वाणं साध्वसाधुनी
ekā mūrtistapaścaryāṃ kurute me bhuvi sthitā
aparā paśyati jagatkurvāṇaṃ sādhvasādhunī
- 25
अपरा कुरुते कर्म मानुषं लोकम् आश्रिता
शेते चतुर्थी त्वपरा निद्रां वर्षसहस्रिकाम्
aparā kurute karma mānuṣaṃ lokam āśritā
śete caturthī tvaparā nidrāṃ varṣasahasrikām
- 26
यासौ वर्षसहस्रान्ते मूर्तिर् उत्तिष्ठते मम
वरार्हेभ्यो वराञ्श्रेष्ठांस्तस्मिन्काले ददाति सा
yāsau varṣasahasrānte mūrtir uttiṣṭhate mama
varārhebhyo varāñśreṣṭhāṃstasminkāle dadāti sā
- 27
तं तु कालम् अनुप्राप्तं विदित्वा पृथिवी तदा
प्रायाचत वरं यं मां नरकार्थाय तं शृणु
taṃ tu kālam anuprāptaṃ viditvā pṛthivī tadā
prāyācata varaṃ yaṃ māṃ narakārthāya taṃ śṛṇu
- 28
देवानाम् असुराणां च अवध्यस्तनयो ऽस्तु मे
उपेतो वैष्णवास्त्रेण तन्मे त्वं दातुम् अर्हसि
devānām asurāṇāṃ ca avadhyastanayo 'stu me
upeto vaiṣṇavāstreṇa tanme tvaṃ dātum arhasi
- 29
एवं वरम् अहं श्रुत्वा जगत्यास्तनये तदा
अमोघम् अस्त्रम् अददं वैष्णवं तद् अहं पुरा
evaṃ varam ahaṃ śrutvā jagatyāstanaye tadā
amogham astram adadaṃ vaiṣṇavaṃ tad ahaṃ purā
- 30
अवोचं चैतद् अस्त्रं वै ह्यमोघं भवतु क्षमे
नरकस्याभिरक्षार्थं नैनं कश्चिद्वधिष्यति
avocaṃ caitad astraṃ vai hyamoghaṃ bhavatu kṣame
narakasyābhirakṣārthaṃ nainaṃ kaścidvadhiṣyati

