135 shlokas
- 1
संजय उवाच
प्रायोपविष्टे तु हते पुत्रे सात्यकिना ततः
सोमदत्तो भृशं क्रुद्धः सात्यकिं वाक्यम् अब्रवीत्
saṃjaya uvāca
prāyopaviṣṭe tu hate putre sātyakinā tataḥ
somadatto bhṛśaṃ kruddhaḥ sātyakiṃ vākyam abravīt
- 2
क्षत्रधर्मः पुरा दृष्टो यस्तु देवैर्महात्मभिः
तं त्वं सात्वत संत्यज्य दस्युधर्मे कथं रतः
kṣatradharmaḥ purā dṛṣṭo yastu devairmahātmabhiḥ
taṃ tvaṃ sātvata saṃtyajya dasyudharme kathaṃ rataḥ
- 3
पराङ्मुखाय दीनाय न्यस्तशस्त्राय याचते
क्षत्रधर्मरतः प्राज्ञः कथं नु प्रहरेद्रणे
parāṅmukhāya dīnāya nyastaśastrāya yācate
kṣatradharmarataḥ prājñaḥ kathaṃ nu praharedraṇe
- 4
द्वावेव किल वृष्णीनां तत्र ख्यातौ महारथौ
प्रद्युम्नश्च महाबाहुस्त्वं चैव युधि सात्वत
dvāveva kila vṛṣṇīnāṃ tatra khyātau mahārathau
pradyumnaśca mahābāhustvaṃ caiva yudhi sātvata
- 5
कथं प्रायोपविष्टाय पार्थेन छिन्नबाहवे
नृशंसं पतनीयं च तादृशं कृतवान् असि
kathaṃ prāyopaviṣṭāya pārthena chinnabāhave
nṛśaṃsaṃ patanīyaṃ ca tādṛśaṃ kṛtavān asi
- 6
शपे सात्वत पुत्राभ्याम् इष्टेन सुकृतेन च
अनतीताम् इमां रात्रिं यदि त्वां वीरमानिनम्
śape sātvata putrābhyām iṣṭena sukṛtena ca
anatītām imāṃ rātriṃ yadi tvāṃ vīramāninam
- 7
अरक्ष्यमाणं पार्थेन जिष्णुना ससुतानुजम्
न हन्यां निरये घोरे पतेयं वृष्णिपांसन
arakṣyamāṇaṃ pārthena jiṣṇunā sasutānujam
na hanyāṃ niraye ghore pateyaṃ vṛṣṇipāṃsana
- 8
एवम् उक्त्वा सुसंक्रुद्धः सोमदत्तो महाबलः
दध्मौ शङ्खं च तारेण सिंहनादं ननाद च
evam uktvā susaṃkruddhaḥ somadatto mahābalaḥ
dadhmau śaṅkhaṃ ca tāreṇa siṃhanādaṃ nanāda ca
- 9
ततः कमलपत्त्राक्षः सिंहदंष्ट्रो महाबलः
सात्वतो भृशसंक्रुद्धः सोमदत्तम् अथाब्रवीत्
tataḥ kamalapattrākṣaḥ siṃhadaṃṣṭro mahābalaḥ
sātvato bhṛśasaṃkruddhaḥ somadattam athābravīt
- 10
हतो भूरिश्रवा वीरस्तव पुत्रो महारथः
शलश्चैव तथा राजन्भ्रातृव्यसनकर्शितः
hato bhūriśravā vīrastava putro mahārathaḥ
śalaścaiva tathā rājanbhrātṛvyasanakarśitaḥ
- 11
त्वां चाप्यद्य वधिष्यामि सपुत्रपशुबान्धवम्
तिष्ठेदानीं रणे यत्तः कौरवो ऽसि विशेषतः
tvāṃ cāpyadya vadhiṣyāmi saputrapaśubāndhavam
tiṣṭhedānīṃ raṇe yattaḥ kauravo 'si viśeṣataḥ
- 12
यस्मिन्दानं दमः शौचम् अहिंसा ह्रीर्धृतिः क्षमा
अनपायीनि सर्वाणि नित्यं राज्ञि युधिष्ठिरे
yasmindānaṃ damaḥ śaucam ahiṃsā hrīrdhṛtiḥ kṣamā
anapāyīni sarvāṇi nityaṃ rājñi yudhiṣṭhire
- 13
मृदङ्गकेतोस्तस्य त्वं तेजसा निहतः पुरा
सकर्णसौबलः संख्ये विनाशं समुपेष्यसि
mṛdaṅgaketostasya tvaṃ tejasā nihataḥ purā
sakarṇasaubalaḥ saṃkhye vināśaṃ samupeṣyasi
- 14
शपे ऽहं कृष्णचरणैर् इष्टापूर्तेन चैव ह
यदि त्वां ससुतं पापं न हन्यां युधि रोषितः
अपयास्यसि चेत्त्यक्त्वा ततो मुक्तो भविष्यसि
śape 'haṃ kṛṣṇacaraṇair iṣṭāpūrtena caiva ha
yadi tvāṃ sasutaṃ pāpaṃ na hanyāṃ yudhi roṣitaḥ
apayāsyasi cettyaktvā tato mukto bhaviṣyasi
- 15
एवम् आभाष्य चान्योन्यं क्रोधसंरक्तलोचनौ
प्रवृत्तौ शरसंपातं कर्तुं पुरुषसत्तमौ
evam ābhāṣya cānyonyaṃ krodhasaṃraktalocanau
pravṛttau śarasaṃpātaṃ kartuṃ puruṣasattamau
- 16
ततो गजसहस्रेण रथानाम् अयुतेन च
दुर्योधनः सोमदत्तं परिवार्य व्यवस्थितः
tato gajasahasreṇa rathānām ayutena ca
duryodhanaḥ somadattaṃ parivārya vyavasthitaḥ
- 17
शकुनिश्च सुसंक्रुद्धः सर्वशस्त्रभृतां वरः
पुत्रपौत्रैः परिवृतो भ्रातृभिश्चेन्द्रविक्रमैः
स्यालस्तव महाबाहुर्वज्रसंहननो युवा
śakuniśca susaṃkruddhaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
putrapautraiḥ parivṛto bhrātṛbhiścendravikramaiḥ
syālastava mahābāhurvajrasaṃhanano yuvā
- 18
साग्रं शतसहस्रं तु हयानां तस्य धीमतः
सोमदत्तं महेष्वासं समन्तात्पर्यरक्षत
sāgraṃ śatasahasraṃ tu hayānāṃ tasya dhīmataḥ
somadattaṃ maheṣvāsaṃ samantātparyarakṣata
- 19
रक्ष्यमाणश्च बलिभिश्छादयामास सात्यकिम्
तं छाद्यमानं विशिखैर्दृष्ट्वा संनतपर्वभिः
धृष्टद्युम्नो ऽभ्ययात्क्रुद्धः प्रगृह्य महतीं चमूम्
rakṣyamāṇaśca balibhiśchādayāmāsa sātyakim
taṃ chādyamānaṃ viśikhairdṛṣṭvā saṃnataparvabhiḥ
dhṛṣṭadyumno 'bhyayātkruddhaḥ pragṛhya mahatīṃ camūm
- 20
चण्डवाताभिसृष्टानाम् उदधीनाम् इव स्वनः
आसीद्राजन्बलौघानाम् अन्योन्यम् अभिनिघ्नताम्
caṇḍavātābhisṛṣṭānām udadhīnām iva svanaḥ
āsīdrājanbalaughānām anyonyam abhinighnatām
- 21
विव्याध सोमदत्तस्तु सात्वतं नवभिः शरैः
सात्यकिर्दशभिश्चैनम् अवधीत्कुरुपुंगवम्
vivyādha somadattastu sātvataṃ navabhiḥ śaraiḥ
sātyakirdaśabhiścainam avadhītkurupuṃgavam
- 22
सो ऽतिविद्धो बलवता समरे दृढधन्वना
रथोपस्थं समासाद्य मुमोह गतचेतनः
so 'tividdho balavatā samare dṛḍhadhanvanā
rathopasthaṃ samāsādya mumoha gatacetanaḥ
- 23
तं विमूढं समालक्ष्य सारथिस्त्वरयान्वितः
अपोवाह रणाद्वीरं सोमदत्तं महारथम्
taṃ vimūḍhaṃ samālakṣya sārathistvarayānvitaḥ
apovāha raṇādvīraṃ somadattaṃ mahāratham
- 24
तं विसंज्ञं समालोक्य युयुधानशरार्दितम्
द्रौणिर् अभ्यद्रवत्क्रुद्धः सात्वतं रणमूर्धनि
taṃ visaṃjñaṃ samālokya yuyudhānaśarārditam
drauṇir abhyadravatkruddhaḥ sātvataṃ raṇamūrdhani
- 25
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य शैनेयस्य रथं प्रति
भैमसेनिः सुसंक्रुद्धः प्रत्यमित्रम् अवारयत्
tam āpatantaṃ samprekṣya śaineyasya rathaṃ prati
bhaimaseniḥ susaṃkruddhaḥ pratyamitram avārayat
- 26
कार्ष्णायसमयं घोरम् ऋक्षचर्मावृतं महत्
युक्तं गजनिभैर्वाहैर्न हयैर्नापि वा गजैः
kārṣṇāyasamayaṃ ghoram ṛkṣacarmāvṛtaṃ mahat
yuktaṃ gajanibhairvāhairna hayairnāpi vā gajaiḥ
- 27
विक्षिप्तम् अष्टचक्रेण विवृताक्षेण कूजता
ध्वजेनोच्छ्रिततुण्डेन गृध्रराजेन राजता
vikṣiptam aṣṭacakreṇa vivṛtākṣeṇa kūjatā
dhvajenocchritatuṇḍena gṛdhrarājena rājatā
- 28
लोहितार्द्रपताकं तम् अन्त्रमालाविभूषितम्
अष्टचक्रसमायुक्तम् आस्थाय विपुलं रथम्
lohitārdrapatākaṃ tam antramālāvibhūṣitam
aṣṭacakrasamāyuktam āsthāya vipulaṃ ratham
- 29
शूलमुद्गरधारिण्या शैलपादपहस्तया
रक्षसां घोररूपाणाम् अक्षौहिण्या समावृतः
śūlamudgaradhāriṇyā śailapādapahastayā
rakṣasāṃ ghorarūpāṇām akṣauhiṇyā samāvṛtaḥ
- 30
तम् उद्यतमहाचापं निशाम्य व्यथिता नृपाः
युगान्तकालसमये दण्डहस्तम् इवान्तकम्
tam udyatamahācāpaṃ niśāmya vyathitā nṛpāḥ
yugāntakālasamaye daṇḍahastam ivāntakam

