64 shlokas
- 1
संजय उवाच
परिणाम्य निशां तां तु भारद्वाजो महारथः
बहूक्त्वा च ततो राजन्राजानं च सुयोधनम्
saṃjaya uvāca
pariṇāmya niśāṃ tāṃ tu bhāradvājo mahārathaḥ
bahūktvā ca tato rājanrājānaṃ ca suyodhanam
- 2
विधाय योगं पार्थेन संशप्तकगणैः सह
निष्क्रान्ते च रणात्पार्थे संशप्तकवधं प्रति
vidhāya yogaṃ pārthena saṃśaptakagaṇaiḥ saha
niṣkrānte ca raṇātpārthe saṃśaptakavadhaṃ prati
- 3
व्यूढानीकस्ततो द्रोणः पाण्डवानां महाचमूम्
अभ्ययाद्भरतश्रेष्ठ धर्मराजजिघृक्षया
vyūḍhānīkastato droṇaḥ pāṇḍavānāṃ mahācamūm
abhyayādbharataśreṣṭha dharmarājajighṛkṣayā
- 4
व्यूहं दृष्ट्वा सुपर्णं तु भारद्वाजकृतं तदा
व्यूहेन मण्डलार्धेन प्रत्यव्यूहद्युधिष्ठिरः
vyūhaṃ dṛṣṭvā suparṇaṃ tu bhāradvājakṛtaṃ tadā
vyūhena maṇḍalārdhena pratyavyūhadyudhiṣṭhiraḥ
- 5
मुखम् आसीत्सुपर्णस्य भारद्वाजो महारथः
शिरो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः सानुगैः सह
mukham āsītsuparṇasya bhāradvājo mahārathaḥ
śiro duryodhano rājā sodaryaiḥ sānugaiḥ saha
- 6
चक्षुषी कृतवर्मा च गौतमश्चास्यतां वरः
भूतवर्मा क्षेमशर्मा करकर्षश्च वीर्यवान्
cakṣuṣī kṛtavarmā ca gautamaścāsyatāṃ varaḥ
bhūtavarmā kṣemaśarmā karakarṣaśca vīryavān
- 7
कलिङ्गाः सिंहलाः प्राच्याः शूराभीरा दशेरकाः
शका यवनकाम्बोजास्तथा हंसपदाश्च ये
kaliṅgāḥ siṃhalāḥ prācyāḥ śūrābhīrā daśerakāḥ
śakā yavanakāmbojāstathā haṃsapadāśca ye
- 8
ग्रीवायां शूरसेनाश्च दरदा मद्रकेकयाः
गजाश्वरथपत्त्यौघास्तस्थुः शतसहस्रशः
grīvāyāṃ śūrasenāśca daradā madrakekayāḥ
gajāśvarathapattyaughāstasthuḥ śatasahasraśaḥ
- 9
भूरिश्रवाः शलः शल्यः सोमदत्तश्च बाह्लिकः
अक्षौहिण्या वृता वीरा दक्षिणं पक्षम् आश्रिताः
bhūriśravāḥ śalaḥ śalyaḥ somadattaśca bāhlikaḥ
akṣauhiṇyā vṛtā vīrā dakṣiṇaṃ pakṣam āśritāḥ
- 10
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजश्च सुदक्षिणः
वामं पक्षं समाश्रित्य द्रोणपुत्राग्रगाः स्थिताः
vindānuvindāvāvantyau kāmbojaśca sudakṣiṇaḥ
vāmaṃ pakṣaṃ samāśritya droṇaputrāgragāḥ sthitāḥ
- 11
पृष्ठे कलिङ्गाः साम्बष्ठा मागधाः पौन्द्रमद्रकाः
गान्धाराः शकुनिप्राग्याः पार्वतीया वसातयः
pṛṣṭhe kaliṅgāḥ sāmbaṣṭhā māgadhāḥ paundramadrakāḥ
gāndhārāḥ śakuniprāgyāḥ pārvatīyā vasātayaḥ
- 12
पुच्छे वैकर्तनः कर्णः सपुत्रज्ञातिबान्धवः
महत्या सेनया तस्थौ नानाध्वजसमुत्थया
pucche vaikartanaḥ karṇaḥ saputrajñātibāndhavaḥ
mahatyā senayā tasthau nānādhvajasamutthayā
- 13
जयद्रथो भीमरथः सांयात्रिकसभो जयः
भूमिंजयो वृषक्राथो नैषधश्च महाबलः
jayadratho bhīmarathaḥ sāṃyātrikasabho jayaḥ
bhūmiṃjayo vṛṣakrātho naiṣadhaśca mahābalaḥ
- 14
वृता बलेन महता ब्रह्मलोकपुरस्कृताः
व्यूहस्योपरि ते राजन्स्थिता युद्धविशारदाः
vṛtā balena mahatā brahmalokapuraskṛtāḥ
vyūhasyopari te rājansthitā yuddhaviśāradāḥ
- 15
द्रोणेन विहितो व्यूहः पदात्यश्वरथद्विपैः
वातोद्धूतार्णवाकारः प्रवृत्त इव लक्ष्यते
droṇena vihito vyūhaḥ padātyaśvarathadvipaiḥ
vātoddhūtārṇavākāraḥ pravṛtta iva lakṣyate
- 16
तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यो निष्पतन्ति युयुत्सवः
सविद्युत्स्तनिता मेघाः सर्वदिग्भ्य इवोष्णगे
tasya pakṣaprapakṣebhyo niṣpatanti yuyutsavaḥ
savidyutstanitā meghāḥ sarvadigbhya ivoṣṇage
- 17
तस्य प्राग्ज्योतिषो मध्ये विधिवत्कल्पितं गजम्
आस्थितः शुशुभे राजन्न् अंशुमान् उदये यथा
tasya prāgjyotiṣo madhye vidhivatkalpitaṃ gajam
āsthitaḥ śuśubhe rājann aṃśumān udaye yathā
- 18
माल्यदामवता राजा श्वेतच्छत्रेण धार्यता
कृत्तिकायोगयुक्तेन पौर्णमास्याम् इवेन्दुना
mālyadāmavatā rājā śvetacchatreṇa dhāryatā
kṛttikāyogayuktena paurṇamāsyām ivendunā
- 19
नीलाञ्जनचयप्रख्यो मदान्धो द्विरदो बभौ
अभिवृष्टो महामेघैर्यथा स्यात्पर्वतो महान्
nīlāñjanacayaprakhyo madāndho dvirado babhau
abhivṛṣṭo mahāmeghairyathā syātparvato mahān
- 20
नानानृपतिभिर्वीरैर्विविधायुधभूषणैः
समन्वितः पार्वतीयैः शक्रो देवगणैर् इव
nānānṛpatibhirvīrairvividhāyudhabhūṣaṇaiḥ
samanvitaḥ pārvatīyaiḥ śakro devagaṇair iva
- 21
ततो युधिष्ठिरः प्रेक्ष्य व्यूहं तम् अतिमानुषम्
अजय्यम् अरिभिः संख्ये पार्षतं वाक्यम् अब्रवीत्
tato yudhiṣṭhiraḥ prekṣya vyūhaṃ tam atimānuṣam
ajayyam aribhiḥ saṃkhye pārṣataṃ vākyam abravīt
- 22
ब्राह्मणस्य वशं नाहम् इयाम् अद्य यथा प्रभो
पारावतसवर्णाश्व तथा नीतिर्विधीयताम्
brāhmaṇasya vaśaṃ nāham iyām adya yathā prabho
pārāvatasavarṇāśva tathā nītirvidhīyatām
- 23
धृष्टद्युम्न उवाच
द्रोणस्य यतमानस्य वशं नैष्यसि सुव्रत
अहम् आवारयिष्यामि द्रोणम् अद्य सहानुगम्
dhṛṣṭadyumna uvāca
droṇasya yatamānasya vaśaṃ naiṣyasi suvrata
aham āvārayiṣyāmi droṇam adya sahānugam
- 24
मयि जीवति कौरव्य नोद्वेगं कर्तुम् अर्हसि
न हि शक्तो रणे द्रोणो विजेतुं मां कथंचन
mayi jīvati kauravya nodvegaṃ kartum arhasi
na hi śakto raṇe droṇo vijetuṃ māṃ kathaṃcana
- 25
संजय उवाच
एवम् उक्त्वा किरन्बाणान्द्रुपदस्य सुतो बली
पारावतसवर्णाश्वः स्वयं द्रोणम् उपाद्रवत्
saṃjaya uvāca
evam uktvā kiranbāṇāndrupadasya suto balī
pārāvatasavarṇāśvaḥ svayaṃ droṇam upādravat
- 26
अनिष्टदर्शनं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नम् अवस्थितम्
क्षणेनैवाभवद्द्रोणो नातिहृष्टमना इव
aniṣṭadarśanaṃ dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnam avasthitam
kṣaṇenaivābhavaddroṇo nātihṛṣṭamanā iva
- 27
तं तु सम्प्रेक्ष्य पुत्रस्ते दुर्मुखः शत्रुकर्शनः
प्रियं चिकीर्षन्द्रोणस्य धृष्टद्युम्नम् अवारयत्
taṃ tu samprekṣya putraste durmukhaḥ śatrukarśanaḥ
priyaṃ cikīrṣandroṇasya dhṛṣṭadyumnam avārayat
- 28
स संप्रहारस्तुमुलः समरूप इवाभवत्
पार्षतस्य च शूरस्य दुर्मुखस्य च भारत
sa saṃprahārastumulaḥ samarūpa ivābhavat
pārṣatasya ca śūrasya durmukhasya ca bhārata
- 29
पार्षतः शरजालेन क्षिप्रं प्रच्छाद्य दुर्मुखम्
भारद्वाजं शरौघेण महता समवारयत्
pārṣataḥ śarajālena kṣipraṃ pracchādya durmukham
bhāradvājaṃ śaraugheṇa mahatā samavārayat
- 30
द्रोणम् आवारितं दृष्ट्वा भृशायस्तस्तवात्मजः
नानालिङ्गैः शरव्रातैः पार्षतं सममोहयत्
droṇam āvāritaṃ dṛṣṭvā bhṛśāyastastavātmajaḥ
nānāliṅgaiḥ śaravrātaiḥ pārṣataṃ samamohayat

