51 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततस्ते प्राद्रवन्सर्वे त्वरिता युद्धदुर्मदाः
अमृष्यमाणाः संरब्धा युयुधानरथं प्रति
saṃjaya uvāca
tataste prādravansarve tvaritā yuddhadurmadāḥ
amṛṣyamāṇāḥ saṃrabdhā yuyudhānarathaṃ prati
- 2
ते रथैः कल्पितै राजन्हेमरूप्यविभूषितैः
सादिभिश्च गजैश्चैव परिवव्रुः स्म सात्वतम्
te rathaiḥ kalpitai rājanhemarūpyavibhūṣitaiḥ
sādibhiśca gajaiścaiva parivavruḥ sma sātvatam
- 3
अथैनं कोष्ठकीकृत्य सर्वतस्ते महारथाः
सिंहनादांस्तदा चक्रुस्तर्जयन्तः स्म सात्यकिम्
athainaṃ koṣṭhakīkṛtya sarvataste mahārathāḥ
siṃhanādāṃstadā cakrustarjayantaḥ sma sātyakim
- 4
ते ऽभ्यवर्षञ्शरैस्तीक्ष्णैः सात्यकिं सत्यविक्रमम्
त्वरमाणा महावीर्या माधवस्य वधैषिणः
te 'bhyavarṣañśaraistīkṣṇaiḥ sātyakiṃ satyavikramam
tvaramāṇā mahāvīryā mādhavasya vadhaiṣiṇaḥ
- 5
तान्दृष्ट्वा पततस्तूर्णं शैनेयः परवीरहा
प्रत्यगृह्णान्महाबाहुः प्रमुञ्चन्विशिखान्बहून्
tāndṛṣṭvā patatastūrṇaṃ śaineyaḥ paravīrahā
pratyagṛhṇānmahābāhuḥ pramuñcanviśikhānbahūn
- 6
तत्र वीरो महेष्वासः सात्यकिर्युद्धदुर्मदः
निचकर्त शिरांस्युग्रैः शरैः संनतपर्वभिः
tatra vīro maheṣvāsaḥ sātyakiryuddhadurmadaḥ
nicakarta śirāṃsyugraiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
- 7
हस्तिहस्तान्हयग्रीवान्बाहून् अपि च सायुधान्
क्षुरप्रैः पातयामास तावकानां स माधवः
hastihastānhayagrīvānbāhūn api ca sāyudhān
kṣurapraiḥ pātayāmāsa tāvakānāṃ sa mādhavaḥ
- 8
पतितैश्चामरैश्चैव श्वेतछत्रैश्च भारत
बभूव धरणी पूर्णा नक्षत्रैर्द्यौर् इव प्रभो
patitaiścāmaraiścaiva śvetachatraiśca bhārata
babhūva dharaṇī pūrṇā nakṣatrairdyaur iva prabho
- 9
तेषां तु युयुधानेन युध्यतां युधि भारत
बभूव तुमुलः शब्दः प्रेतानाम् इव क्रन्दताम्
teṣāṃ tu yuyudhānena yudhyatāṃ yudhi bhārata
babhūva tumulaḥ śabdaḥ pretānām iva krandatām
- 10
तेन शब्देन महता पूरितासीद्वसुंधरा
रात्रिः समभवच्चैव तीव्ररूपा भयावहा
tena śabdena mahatā pūritāsīdvasuṃdharā
rātriḥ samabhavaccaiva tīvrarūpā bhayāvahā
- 11
दीर्यमाणं बलं दृष्ट्वा युयुधानशराहतम्
श्रुत्वा च विपुलं नादं निशीथे लोमहर्षणम्
dīryamāṇaṃ balaṃ dṛṣṭvā yuyudhānaśarāhatam
śrutvā ca vipulaṃ nādaṃ niśīthe lomaharṣaṇam
- 12
सुतस्तवाब्रवीद्राजन्सारथिं रथिनां वरः
यत्रैष शब्दस्तत्राश्वांश्चोदयेति पुनः पुनः
sutastavābravīdrājansārathiṃ rathināṃ varaḥ
yatraiṣa śabdastatrāśvāṃścodayeti punaḥ punaḥ
- 13
तेन संचोद्यमानस्तु ततस्तांस्तुरगोत्तमान्
सूतः संचोदयामास युयुधानरथं प्रति
tena saṃcodyamānastu tatastāṃsturagottamān
sūtaḥ saṃcodayāmāsa yuyudhānarathaṃ prati
- 14
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो दृढधन्वा जितक्लमः
शीघ्रहस्तश्चित्रयोधी युयुधानम् उपाद्रवत्
tato duryodhanaḥ kruddho dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ
śīghrahastaścitrayodhī yuyudhānam upādravat
- 15
ततः पूर्णायतोत्सृष्टैर्मांसशोणितभोजनैः
दुर्योधनं द्वादशभिर्माधवः प्रत्यविध्यत
tataḥ pūrṇāyatotsṛṣṭairmāṃsaśoṇitabhojanaiḥ
duryodhanaṃ dvādaśabhirmādhavaḥ pratyavidhyata
- 16
दुर्योधनस्तेन तथा पूर्वम् एवार्दितः शरैः
शैनेयं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यद् अमर्षितः
duryodhanastena tathā pūrvam evārditaḥ śaraiḥ
śaineyaṃ daśabhirbāṇaiḥ pratyavidhyad amarṣitaḥ
- 17
ततः समभवद्युद्धम् आकुलं भरतर्षभ
पाञ्चालानां च सर्वेषां भारतानां च दारुणम्
tataḥ samabhavadyuddham ākulaṃ bharatarṣabha
pāñcālānāṃ ca sarveṣāṃ bhāratānāṃ ca dāruṇam
- 18
शैनेयस्तु रणे क्रुद्धस्तव पुत्रं महारथम्
सायकानाम् अशीत्या तु विव्याधोरसि भारत
śaineyastu raṇe kruddhastava putraṃ mahāratham
sāyakānām aśītyā tu vivyādhorasi bhārata
- 19
ततो ऽस्य वाहान्समरे शरैर्निन्ये यमक्षयम्
सारथिं च रथात्तूर्णं पातयामास पत्रिणा
tato 'sya vāhānsamare śarairninye yamakṣayam
sārathiṃ ca rathāttūrṇaṃ pātayāmāsa patriṇā
- 20
हताश्वे तु रथे तिष्ठन्पुत्रस्तव विशां पते
मुमोच निशितान्बाणाञ्शैनेयस्य रथं प्रति
hatāśve tu rathe tiṣṭhanputrastava viśāṃ pate
mumoca niśitānbāṇāñśaineyasya rathaṃ prati
- 21
शरान्पञ्चाशतस्तांस्तु शैनेयः कृतहस्तवत्
चिछेद समरे राजन्प्रेषितांस्तनयेन ते
śarānpañcāśatastāṃstu śaineyaḥ kṛtahastavat
cicheda samare rājanpreṣitāṃstanayena te
- 22
अथापरेण भल्लेन मुष्टिदेशे महद्धनुः
चिछेद रभसो युद्धे तव पुत्रस्य मारिष
athāpareṇa bhallena muṣṭideśe mahaddhanuḥ
cicheda rabhaso yuddhe tava putrasya māriṣa
- 23
विरथो विधनुष्कश्च सर्वलोकेश्वरः प्रभुः
आरुरोह रथं तूर्णं भास्वरं कृतवर्मणः
viratho vidhanuṣkaśca sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ bhāsvaraṃ kṛtavarmaṇaḥ
- 24
दुर्योधने परावृत्ते शैनेयस्तव वाहिनीम्
द्रावयामास विशिखैर्निशामध्ये विशां पते
duryodhane parāvṛtte śaineyastava vāhinīm
drāvayāmāsa viśikhairniśāmadhye viśāṃ pate
- 25
शकुनिश्चार्जुनं राजन्परिवार्य समन्ततः
रथैर् अनेकसाहस्रैर्गजैश्चैव सहस्रशः
तथा हयसहस्रैश्च तुमुलं सर्वतो ऽकरोत्
śakuniścārjunaṃ rājanparivārya samantataḥ
rathair anekasāhasrairgajaiścaiva sahasraśaḥ
tathā hayasahasraiśca tumulaṃ sarvato 'karot
- 26
ते महास्त्राणि दिव्यानि विकिरन्तो ऽर्जुनं प्रति
अर्जुनं योधयन्ति स्म क्षत्रियाः कालचोदिताः
te mahāstrāṇi divyāni vikiranto 'rjunaṃ prati
arjunaṃ yodhayanti sma kṣatriyāḥ kālacoditāḥ
- 27
तान्यर्जुनः सहस्राणि रथवारणवाजिनाम्
प्रत्यवारयद् आयस्तः प्रकुर्वन्विपुलं क्षयम्
tānyarjunaḥ sahasrāṇi rathavāraṇavājinām
pratyavārayad āyastaḥ prakurvanvipulaṃ kṣayam
- 28
ततस्तु समरे शूरः शकुनिः सौबलस्तदा
विव्याध निशितैर्बाणैर् अर्जुनं प्रहसन्न् इव
tatastu samare śūraḥ śakuniḥ saubalastadā
vivyādha niśitairbāṇair arjunaṃ prahasann iva
- 29
पुनश्चैव शतेनास्य संरुरोध महारथम्
तम् अर्जुनस्तु विंशत्या विव्याध युधि भारत
punaścaiva śatenāsya saṃrurodha mahāratham
tam arjunastu viṃśatyā vivyādha yudhi bhārata
- 30
अथेतरान्महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिर् अविध्यत
संवार्य तान्बाणगणैर्युधि राजन्धनंजयः
अवधीत्तावकान्योधान्वज्रपाणिर् इवासुरान्
athetarānmaheṣvāsāṃstribhistribhir avidhyata
saṃvārya tānbāṇagaṇairyudhi rājandhanaṃjayaḥ
avadhīttāvakānyodhānvajrapāṇir ivāsurān

