37 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
बहूनि सुविचित्राणि द्वंद्वयुद्धानि संजय
त्वयोक्तानि निशम्याहं स्पृहयामि सचक्षुषाम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
bahūni suvicitrāṇi dvaṃdvayuddhāni saṃjaya
tvayoktāni niśamyāhaṃ spṛhayāmi sacakṣuṣām
- 2
आश्चर्यभूतं लोकेषु कथयिष्यन्ति मानवाः
कुरूणां पाण्डवानां च युद्धं देवासुरोपमम्
āścaryabhūtaṃ lokeṣu kathayiṣyanti mānavāḥ
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yuddhaṃ devāsuropamam
- 3
न हि मे तृप्तिर् अस्तीह शृण्वतो युद्धम् उत्तमम्
तस्माद् आर्तायनेर्युद्धं सौभद्रस्य च शंस मे
na hi me tṛptir astīha śṛṇvato yuddham uttamam
tasmād ārtāyaneryuddhaṃ saubhadrasya ca śaṃsa me
- 4
संजय उवाच
सादितं प्रेक्ष्य यन्तारं शल्यः सर्वायसीं गदाम्
समुत्क्षिप्य नदन्क्रुद्धः प्रचस्कन्द रथोत्तमात्
saṃjaya uvāca
sāditaṃ prekṣya yantāraṃ śalyaḥ sarvāyasīṃ gadām
samutkṣipya nadankruddhaḥ pracaskanda rathottamāt
- 5
तं दीप्तम् इव कालाग्निं दण्डहस्तम् इवान्तकम्
जवेनाभ्यपतद्भीमः प्रगृह्य महतीं गदाम्
taṃ dīptam iva kālāgniṃ daṇḍahastam ivāntakam
javenābhyapatadbhīmaḥ pragṛhya mahatīṃ gadām
- 6
सौभद्रो ऽप्यशनिप्रख्यां प्रगृह्य महतीं गदाम्
एह्येहीत्यब्रवीच्छल्यं यत्नाद्भीमेन वारितः
saubhadro 'pyaśaniprakhyāṃ pragṛhya mahatīṃ gadām
ehyehītyabravīcchalyaṃ yatnādbhīmena vāritaḥ
- 7
वारयित्वा तु सौभद्रं भीमसेनः प्रतापवान्
शल्यम् आसाद्य समरे तस्थौ गिरिर् इवाचलः
vārayitvā tu saubhadraṃ bhīmasenaḥ pratāpavān
śalyam āsādya samare tasthau girir ivācalaḥ
- 8
तथैव मद्रराजो ऽपि भीमं दृष्ट्वा महाबलम्
ससाराभिमुखस्तूर्णं शार्दूल इव कुञ्जरम्
tathaiva madrarājo 'pi bhīmaṃ dṛṣṭvā mahābalam
sasārābhimukhastūrṇaṃ śārdūla iva kuñjaram
- 9
ततस्तूर्यनिनादाश्च शङ्खानां च सहस्रशः
सिंहनादाश्च संजज्ञुर्भेरीणां च महास्वनाः
tatastūryaninādāśca śaṅkhānāṃ ca sahasraśaḥ
siṃhanādāśca saṃjajñurbherīṇāṃ ca mahāsvanāḥ
- 10
पश्यतां शतशो ह्यासीद् अन्योन्यसमचेतसाम्
पाण्डवानां कुरूणां च साधु साध्विति निस्वनः
paśyatāṃ śataśo hyāsīd anyonyasamacetasām
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca sādhu sādhviti nisvanaḥ
- 11
न हि मद्राधिपाद् अन्यः सर्वराजसु भारत
सोढुम् उत्सहते वेगं भीमसेनस्य संयुगे
na hi madrādhipād anyaḥ sarvarājasu bhārata
soḍhum utsahate vegaṃ bhīmasenasya saṃyuge
- 12
तथा मद्राधिपस्यापि गदावेगं महात्मनः
सोढुम् उत्सहते लोके को ऽन्यो युधि वृकोदरात्
tathā madrādhipasyāpi gadāvegaṃ mahātmanaḥ
soḍhum utsahate loke ko 'nyo yudhi vṛkodarāt
- 13
पट्टैर्जाम्बूनदैर्बद्धा बभूव जनहर्षिणी
प्रजज्वाल तथाविद्धा भीमेन महती गदा
paṭṭairjāmbūnadairbaddhā babhūva janaharṣiṇī
prajajvāla tathāviddhā bhīmena mahatī gadā
- 14
तथैव चरतो मार्गान्मण्डलानि च भागशः
महाविद्युत्प्रतीकाशा शल्यस्य शुशुभे गदा
tathaiva carato mārgānmaṇḍalāni ca bhāgaśaḥ
mahāvidyutpratīkāśā śalyasya śuśubhe gadā
- 15
तौ वृषाविव नर्दन्तौ मण्डलानि विचेरतुः
आवर्जितगदाशृङ्गावुभौ शल्यवृकोदरौ
tau vṛṣāviva nardantau maṇḍalāni viceratuḥ
āvarjitagadāśṛṅgāvubhau śalyavṛkodarau
- 16
मण्डलावर्तमार्गेषु गदाविहरणेषु च
निर्विशेषम् अभूद्युद्धं तयोः पुरुषसिंहयोः
maṇḍalāvartamārgeṣu gadāviharaṇeṣu ca
nirviśeṣam abhūdyuddhaṃ tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ
- 17
ताडिता भीमसेनेन शल्यस्य महती गदा
साग्निज्वाला महारौद्रा गदाचूर्णम् अशीर्यत
tāḍitā bhīmasenena śalyasya mahatī gadā
sāgnijvālā mahāraudrā gadācūrṇam aśīryata
- 18
तथैव भीमसेनस्य द्विषताभिहता गदा
वर्षाप्रदोषे खद्योतैर्वृतो वृक्ष इवाबभौ
tathaiva bhīmasenasya dviṣatābhihatā gadā
varṣāpradoṣe khadyotairvṛto vṛkṣa ivābabhau
- 19
गदा क्षिप्ता तु समरे मद्रराजेन भारत
व्योम संदीपयाना सा ससृजे पावकं बहु
gadā kṣiptā tu samare madrarājena bhārata
vyoma saṃdīpayānā sā sasṛje pāvakaṃ bahu
- 20
तथैव भीमसेनेन द्विषते प्रेषिता गदा
तापयामास तत्सैन्यं महोल्का पतती यथा
tathaiva bhīmasenena dviṣate preṣitā gadā
tāpayāmāsa tatsainyaṃ maholkā patatī yathā
- 21
ते चैवोभे गदे श्रेष्ठे समासाद्य परस्परम्
श्वसन्त्यौ नागकन्येव ससृजाते विभावसुम्
te caivobhe gade śreṣṭhe samāsādya parasparam
śvasantyau nāgakanyeva sasṛjāte vibhāvasum
- 22
नखैर् इव महाव्याघ्रौ दन्तैर् इव महागजौ
तौ विचेरतुर् आसाद्य गदाभ्यां च परस्परम्
nakhair iva mahāvyāghrau dantair iva mahāgajau
tau viceratur āsādya gadābhyāṃ ca parasparam
- 23
ततो गदाग्राभिहतौ क्षणेन रुधिरोक्षितौ
ददृशाते महात्मानौ पुष्पिताविव किंशुकौ
tato gadāgrābhihatau kṣaṇena rudhirokṣitau
dadṛśāte mahātmānau puṣpitāviva kiṃśukau
- 24
शुश्रुवे दिक्षु सर्वासु तयोः पुरुषसिंहयोः
गदाभिघातसंह्रादः शक्राशनिर् इवोपमः
śuśruve dikṣu sarvāsu tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ
gadābhighātasaṃhrādaḥ śakrāśanir ivopamaḥ
- 25
गदया मद्रराजेन सव्यदक्षिणम् आहतः
नाकम्पत तदा भीमो भिद्यमान इवाचलः
gadayā madrarājena savyadakṣiṇam āhataḥ
nākampata tadā bhīmo bhidyamāna ivācalaḥ
- 26
तथा भीमगदावेगैस्ताड्यमानो महाबलः
धैर्यान्मद्राधिपस्तस्थौ वज्रैर्गिरिर् इवाहतः
tathā bhīmagadāvegaistāḍyamāno mahābalaḥ
dhairyānmadrādhipastasthau vajrairgirir ivāhataḥ
- 27
आपेततुर्महावेगौ समुच्छ्रितमहागदौ
पुनर् अन्तरमार्गस्थौ मण्डलानि विचेरतुः
āpetaturmahāvegau samucchritamahāgadau
punar antaramārgasthau maṇḍalāni viceratuḥ
- 28
अथाप्लुत्य पदान्यष्टौ संनिपत्य गजाविव
सहसा लोहदण्डाभ्याम् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः
athāplutya padānyaṣṭau saṃnipatya gajāviva
sahasā lohadaṇḍābhyām anyonyam abhijaghnatuḥ
- 29
तौ परस्परवेगाच्च गदाभ्यां च भृशाहतौ
युगपत्पेततुर्वीरौ क्षिताविन्द्रध्वजाविव
tau parasparavegācca gadābhyāṃ ca bhṛśāhatau
yugapatpetaturvīrau kṣitāvindradhvajāviva
- 30
ततो विह्वलमानं तं निःश्वसन्तं पुनः पुनः
शल्यम् अभ्यपतत्तूर्णं कृतवर्मा महारथः
tato vihvalamānaṃ taṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ
śalyam abhyapatattūrṇaṃ kṛtavarmā mahārathaḥ

