88 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
तस्मिन्विनिहते वीरे सैन्धवे सव्यसाचिना
मामका यद् अकुर्वन्त तन्ममाचक्ष्व संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
tasminvinihate vīre saindhave savyasācinā
māmakā yad akurvanta tanmamācakṣva saṃjaya
- 2
संजय उवाच
सैन्धवं निहतं दृष्ट्वा रणे पार्थेन मारिष
अमर्षवशम् आपन्नः कृपः शारद्वतस्तदा
saṃjaya uvāca
saindhavaṃ nihataṃ dṛṣṭvā raṇe pārthena māriṣa
amarṣavaśam āpannaḥ kṛpaḥ śāradvatastadā
- 3
महता शरवर्षेण पाण्डवं समवाकिरत्
द्रौणिश्चाभ्यद्रवत्पार्थं रथम् आस्थाय फल्गुनम्
mahatā śaravarṣeṇa pāṇḍavaṃ samavākirat
drauṇiścābhyadravatpārthaṃ ratham āsthāya phalgunam
- 4
तावेनं रथिनां श्रेष्ठौ रथाभ्यां रथसत्तमम्
उभावुभयतस्तीक्ष्णैर्विशिखैर् अभ्यवर्षताम्
tāvenaṃ rathināṃ śreṣṭhau rathābhyāṃ rathasattamam
ubhāvubhayatastīkṣṇairviśikhair abhyavarṣatām
- 5
स तथा शरवर्षाभ्यां सुमहद्भ्यां महाभुजः
पीड्यमानः पराम् आर्तिम् अगमद्रथिनां वरः
sa tathā śaravarṣābhyāṃ sumahadbhyāṃ mahābhujaḥ
pīḍyamānaḥ parām ārtim agamadrathināṃ varaḥ
- 6
सो ऽजिघांसुर्गुरुं संख्ये गुरोस्तनयम् एव च
चकाराचार्यकं तत्र कुन्तीपुत्रो धनंजयः
so 'jighāṃsurguruṃ saṃkhye gurostanayam eva ca
cakārācāryakaṃ tatra kuntīputro dhanaṃjayaḥ
- 7
अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य द्रौणेः शारद्वतस्य च
मन्दवेगान् इषूंस्ताभ्याम् अजिघांसुर् अवासृजत्
astrair astrāṇi saṃvārya drauṇeḥ śāradvatasya ca
mandavegān iṣūṃstābhyām ajighāṃsur avāsṛjat
- 8
ते नातिभृशम् अभ्यघ्नन्विशिखा जयचोदिताः
बहुत्वात्तु पराम् आर्तिं शराणां तावगच्छताम्
te nātibhṛśam abhyaghnanviśikhā jayacoditāḥ
bahutvāttu parām ārtiṃ śarāṇāṃ tāvagacchatām
- 9
अथ शारद्वतो राजन्कौन्तेयशरपीडितः
अवासीदद्रथोपस्थे मूर्च्छाम् अभिजगाम ह
atha śāradvato rājankaunteyaśarapīḍitaḥ
avāsīdadrathopasthe mūrcchām abhijagāma ha
- 10
विह्वलं तम् अभिज्ञाय भर्तारं शरपीडितम्
हतो ऽयम् इति च ज्ञात्वा सारथिस्तम् अपावहत्
vihvalaṃ tam abhijñāya bhartāraṃ śarapīḍitam
hato 'yam iti ca jñātvā sārathistam apāvahat
- 11
तस्मिन्सन्ने महाराज कृपे शारद्वते युधि
अश्वत्थामाप्यपायासीत्पाण्डवेयाद्रथान्तरम्
tasminsanne mahārāja kṛpe śāradvate yudhi
aśvatthāmāpyapāyāsītpāṇḍaveyādrathāntaram
- 12
दृष्ट्वा शारद्वतं पार्थो मूर्छितं शरपीडितम्
रथ एव महेष्वासः कृपणं पर्यदेवयत्
dṛṣṭvā śāradvataṃ pārtho mūrchitaṃ śarapīḍitam
ratha eva maheṣvāsaḥ kṛpaṇaṃ paryadevayat
- 13
पश्यन्न् इदं महाप्राज्ञः क्षत्ता राजानम् उक्तवान्
कुलान्तकरणे पापे जातमात्रे सुयोधने
paśyann idaṃ mahāprājñaḥ kṣattā rājānam uktavān
kulāntakaraṇe pāpe jātamātre suyodhane
- 14
नीयतां परलोकाय साध्वयं कुलपांसनः
अस्माद्धि कुरुमुख्यानां महद् उत्पत्स्यते भयम्
nīyatāṃ paralokāya sādhvayaṃ kulapāṃsanaḥ
asmāddhi kurumukhyānāṃ mahad utpatsyate bhayam
- 15
तद् इदं समनुप्राप्तं वचनं सत्यवादिनः
तत्कृते ह्यद्य पश्यामि शरतल्पगतं कृपम्
tad idaṃ samanuprāptaṃ vacanaṃ satyavādinaḥ
tatkṛte hyadya paśyāmi śaratalpagataṃ kṛpam
- 16
धिग् अस्तु क्षात्रम् आचारं धिग् अस्तु बलपौरुषम्
को हि ब्राह्मणम् आचार्यम् अभिद्रुह्येत मादृशः
dhig astu kṣātram ācāraṃ dhig astu balapauruṣam
ko hi brāhmaṇam ācāryam abhidruhyeta mādṛśaḥ
- 17
ऋषिपुत्रो ममाचार्यो द्रोणस्य दयितः सखा
एष शेते रथोपस्थे मद्बाणैर् अभिपीडितः
ṛṣiputro mamācāryo droṇasya dayitaḥ sakhā
eṣa śete rathopasthe madbāṇair abhipīḍitaḥ
- 18
अकामयानेन मया विशिखैर् अर्दितो भृशम्
अवासीदद्रथोपस्थे प्राणान्पीडयतीव मे
akāmayānena mayā viśikhair ardito bhṛśam
avāsīdadrathopasthe prāṇānpīḍayatīva me
- 19
शरार्दितेन हि मया प्रेक्षणीयो महाद्युतिः
प्रत्यस्तो बहुभिर्बाणैर्दशधर्मगतेन वै
śarārditena hi mayā prekṣaṇīyo mahādyutiḥ
pratyasto bahubhirbāṇairdaśadharmagatena vai
- 20
शोचयत्येष निपतन्भूयः पुत्रवधाद्धि माम्
कृपणं स्वरथे सन्नं पश्य कृष्ण यथा गतम्
śocayatyeṣa nipatanbhūyaḥ putravadhāddhi mām
kṛpaṇaṃ svarathe sannaṃ paśya kṛṣṇa yathā gatam
- 21
उपाकृत्य तु वै विद्याम् आचार्येभ्यो नरर्षभाः
प्रयच्छन्तीह ये कामान्देवत्वम् उपयान्ति ते
upākṛtya tu vai vidyām ācāryebhyo nararṣabhāḥ
prayacchantīha ye kāmāndevatvam upayānti te
- 22
ये तु विद्याम् उपादाय गुरुभ्यः पुरुषाधमाः
घ्नन्ति तान् एव दुर्वृत्तास्ते वै निरयगामिनः
ye tu vidyām upādāya gurubhyaḥ puruṣādhamāḥ
ghnanti tān eva durvṛttāste vai nirayagāminaḥ
- 23
तद् इदं नरकायाद्य कृतं कर्म मया ध्रुवम्
आचार्यं शरवर्षेण रथे सादयता कृपम्
tad idaṃ narakāyādya kṛtaṃ karma mayā dhruvam
ācāryaṃ śaravarṣeṇa rathe sādayatā kṛpam
- 24
यत्तत्पूर्वम् उपाकुर्वन्न् अस्त्रं माम् अब्रवीत्कृपः
न कथंचन कौरव्य प्रहर्तव्यं गुराविति
yattatpūrvam upākurvann astraṃ mām abravītkṛpaḥ
na kathaṃcana kauravya prahartavyaṃ gurāviti
- 25
तद् इदं वचनं साधोर् आचार्यस्य महात्मनः
नानुष्ठितं तम् एवाजौ विशिखैर् अभिवर्षता
tad idaṃ vacanaṃ sādhor ācāryasya mahātmanaḥ
nānuṣṭhitaṃ tam evājau viśikhair abhivarṣatā
- 26
नमस्तस्मै सुपूज्याय गौतमायापलायिने
धिग् अस्तु मम वार्ष्णेय यो ह्यस्मै प्रहराम्यहम्
namastasmai supūjyāya gautamāyāpalāyine
dhig astu mama vārṣṇeya yo hyasmai praharāmyaham
- 27
तथा विलपमाने तु सव्यसाचिनि तं प्रति
सैन्धवं निहतं दृष्ट्वा राधेयः समुपाद्रवत्
tathā vilapamāne tu savyasācini taṃ prati
saindhavaṃ nihataṃ dṛṣṭvā rādheyaḥ samupādravat
- 28
उपायान्तं तु राधेयं दृष्ट्वा पार्थो महारथः
प्रहसन्देवकीपुत्रम् इदं वचनम् अब्रवीत्
upāyāntaṃ tu rādheyaṃ dṛṣṭvā pārtho mahārathaḥ
prahasandevakīputram idaṃ vacanam abravīt
- 29
एष प्रयात्याधिरथिः सात्यकेः स्यन्दनं प्रति
न मृष्यति हतं नूनं भूरिश्रवसम् आहवे
eṣa prayātyādhirathiḥ sātyakeḥ syandanaṃ prati
na mṛṣyati hataṃ nūnaṃ bhūriśravasam āhave
- 30
यत्र यात्येष तत्र त्वं चोदयाश्वाञ्जनार्दन
मा सोमदत्तेः पदवीं गमयेत्सात्यकिं वृषः
yatra yātyeṣa tatra tvaṃ codayāśvāñjanārdana
mā somadatteḥ padavīṃ gamayetsātyakiṃ vṛṣaḥ

