73 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
एवं पृष्ट्वा सूतपुत्रं हृच्छोकेनार्दितो भृशम्
जये निराशः पुत्राणां धृतराष्ट्रो ऽपतत्क्षितौ
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ pṛṣṭvā sūtaputraṃ hṛcchokenārdito bhṛśam
jaye nirāśaḥ putrāṇāṃ dhṛtarāṣṭro 'patatkṣitau
- 2
तं विसंज्ञं निपतितं सिषिचुः परिचारकाः
जलेनात्यर्थशीतेन वीजन्तः पुण्यगन्धिना
taṃ visaṃjñaṃ nipatitaṃ siṣicuḥ paricārakāḥ
jalenātyarthaśītena vījantaḥ puṇyagandhinā
- 3
पतितं चैनम् आज्ञाय समन्ताद्भरतस्त्रियः
परिवव्रुर्महाराजम् अस्पृशंश्चैव पाणिभिः
patitaṃ cainam ājñāya samantādbharatastriyaḥ
parivavrurmahārājam aspṛśaṃścaiva pāṇibhiḥ
- 4
उत्थाप्य चैनं शनकै राजानं पृथिवीतलात्
आसनं प्रापयामासुर्बाष्पकण्ठ्यो वराङ्गनाः
utthāpya cainaṃ śanakai rājānaṃ pṛthivītalāt
āsanaṃ prāpayāmāsurbāṣpakaṇṭhyo varāṅganāḥ
- 5
आसनं प्राप्य राजा तु मूर्छयाभिपरिप्लुतः
निश्चेष्टो ऽतिष्ठत तदा वीज्यमानः समन्ततः
āsanaṃ prāpya rājā tu mūrchayābhipariplutaḥ
niśceṣṭo 'tiṣṭhata tadā vījyamānaḥ samantataḥ
- 6
स लब्ध्वा शनकैः संज्ञां वेपमानो महीपतिः
पुनर्गावल्गणिं सूतं पर्यपृच्छद्यथातथम्
sa labdhvā śanakaiḥ saṃjñāṃ vepamāno mahīpatiḥ
punargāvalgaṇiṃ sūtaṃ paryapṛcchadyathātatham
- 7
यत्तद् उद्यन्न् इवादित्यो ज्योतिषा प्रणुदंस्तमः
आयाद् अजातशत्रुर्वै कस्तं द्रोणाद् अवारयत्
yattad udyann ivādityo jyotiṣā praṇudaṃstamaḥ
āyād ajātaśatrurvai kastaṃ droṇād avārayat
- 8
प्रभिन्नम् इव मातङ्गं तथा क्रुद्धं तरस्विनम्
आसक्तमनसं दीप्तं प्रतिद्विरदघातिनम्
वाशितासंगमे यद्वद् अजय्यं प्रतियूथपैः
prabhinnam iva mātaṅgaṃ tathā kruddhaṃ tarasvinam
āsaktamanasaṃ dīptaṃ pratidviradaghātinam
vāśitāsaṃgame yadvad ajayyaṃ pratiyūthapaiḥ
- 9
अति चान्यान्रणे योधान्वीरः पुरुषसत्तमः
यो ह्येको हि महाबाहुर्निर्दहेद्घोरचक्षुषा
कृत्स्नं दुर्योधनबलं धृतिमान्सत्यसंगरः
ati cānyānraṇe yodhānvīraḥ puruṣasattamaḥ
yo hyeko hi mahābāhurnirdahedghoracakṣuṣā
kṛtsnaṃ duryodhanabalaṃ dhṛtimānsatyasaṃgaraḥ
- 10
चक्षुर्हणं जये सक्तम् इष्वासवररक्षितम्
दान्तं बहुमतं लोके के शूराः पर्यवारयन्
cakṣurhaṇaṃ jaye saktam iṣvāsavararakṣitam
dāntaṃ bahumataṃ loke ke śūrāḥ paryavārayan
- 11
के दुष्प्रधर्षं राजानम् इष्वासवरम् अच्युतम्
समासेदुर्नरव्याघ्रं कौन्तेयं तत्र मामकाः
ke duṣpradharṣaṃ rājānam iṣvāsavaram acyutam
samāsedurnaravyāghraṃ kaunteyaṃ tatra māmakāḥ
- 12
तरसैवाभिपत्याथ यो वै द्रोणम् उपाद्रवत्
तं भीमसेनम् आयान्तं के शूराः पर्यवारयन्
tarasaivābhipatyātha yo vai droṇam upādravat
taṃ bhīmasenam āyāntaṃ ke śūrāḥ paryavārayan
- 13
यद् आयाज्जलदप्रख्यो रथः परमवीर्यवान्
पर्जन्य इव बीभत्सुस्तुमुलाम् अशनिं सृजन्
yad āyājjaladaprakhyo rathaḥ paramavīryavān
parjanya iva bībhatsustumulām aśaniṃ sṛjan
- 14
ववर्ष शरवर्षाणि वर्षाणि मघवान् इव
इषुसंबाधम् आकाशं कुर्वन्कपिवरध्वजः
अवस्फूर्जन्दिशः सर्वास्तलनेमिस्वनेन च
vavarṣa śaravarṣāṇi varṣāṇi maghavān iva
iṣusaṃbādham ākāśaṃ kurvankapivaradhvajaḥ
avasphūrjandiśaḥ sarvāstalanemisvanena ca
- 15
चापविद्युत्प्रभो घोरो रथगुल्मबलाहकः
रथनेमिघोषस्तनितः शरशब्दातिबन्धुरः
cāpavidyutprabho ghoro rathagulmabalāhakaḥ
rathanemighoṣastanitaḥ śaraśabdātibandhuraḥ
- 16
रोषनिर्जितजीमूतो मनो ऽभिप्रायशीघ्रगः
मर्मातिगो बाणधारस्तुमुलः शोणितोदकः
roṣanirjitajīmūto mano 'bhiprāyaśīghragaḥ
marmātigo bāṇadhārastumulaḥ śoṇitodakaḥ
- 17
संप्लावयन्महीं सर्वां मानवैर् आस्तरंस्तदा
गदानिष्टनितो रौद्रो दुर्योधनकृतोद्यमः
saṃplāvayanmahīṃ sarvāṃ mānavair āstaraṃstadā
gadāniṣṭanito raudro duryodhanakṛtodyamaḥ
- 18
युद्धे ऽभ्यषिञ्चद्विजयो गार्ध्रपत्रैः शिलाशितैः
गाण्डीवं धारयन्धीमान्कीदृशं वो मनस्तदा
yuddhe 'bhyaṣiñcadvijayo gārdhrapatraiḥ śilāśitaiḥ
gāṇḍīvaṃ dhārayandhīmānkīdṛśaṃ vo manastadā
- 19
कच्चिद्गाण्डीवशब्देन न प्रणश्यत वै बलम्
यद्वः स भैरवं कुर्वन्न् अर्जुनो भृशम् अभ्यगात्
kaccidgāṇḍīvaśabdena na praṇaśyata vai balam
yadvaḥ sa bhairavaṃ kurvann arjuno bhṛśam abhyagāt
- 20
कच्चिन्नापानुदद्द्रोणाद् इषुभिर्वो धनंजयः
वातो मेघान् इवाविध्यन्प्रवाञ्शरवनानिलः
को हि गाण्डीवधन्वानं नरः सोढुं रणे ऽर्हति
kaccinnāpānudaddroṇād iṣubhirvo dhanaṃjayaḥ
vāto meghān ivāvidhyanpravāñśaravanānilaḥ
ko hi gāṇḍīvadhanvānaṃ naraḥ soḍhuṃ raṇe 'rhati
- 21
यत्सेनाः समकम्पन्त यद्वीरान् अस्पृशद्भयम्
के तत्र नाजहुर्द्रोणं के क्षुद्राः प्राद्रवन्भयात्
yatsenāḥ samakampanta yadvīrān aspṛśadbhayam
ke tatra nājahurdroṇaṃ ke kṣudrāḥ prādravanbhayāt
- 22
के वा तत्र तनूस्त्यक्त्वा प्रतीपं मृत्युम् आव्रजन्
अमानुषाणां जेतारं युद्धेष्वपि धनंजयम्
ke vā tatra tanūstyaktvā pratīpaṃ mṛtyum āvrajan
amānuṣāṇāṃ jetāraṃ yuddheṣvapi dhanaṃjayam
- 23
न च वेगं सिताश्वस्य विशक्ष्यन्तीह मामकाः
गाण्डीवस्य च निर्घोषं प्रावृड्जलदनिस्वनम्
na ca vegaṃ sitāśvasya viśakṣyantīha māmakāḥ
gāṇḍīvasya ca nirghoṣaṃ prāvṛḍjaladanisvanam
- 24
विष्वक्सेनो यस्य यन्ता योद्धा चैव धनंजयः
अशक्यः स रथो जेतुं मन्ये देवासुरैर् अपि
viṣvakseno yasya yantā yoddhā caiva dhanaṃjayaḥ
aśakyaḥ sa ratho jetuṃ manye devāsurair api
- 25
सुकुमारो युवा शूरो दर्शनीयश्च पाण्डवः
मेधावी निपुणो धीमान्युधि सत्यपराक्रमः
sukumāro yuvā śūro darśanīyaśca pāṇḍavaḥ
medhāvī nipuṇo dhīmānyudhi satyaparākramaḥ
- 26
आरावं विपुलं कुर्वन्व्यथयन्सर्वकौरवान्
यदायान्नकुलो धीमान्के शूराः पर्यवारयन्
ārāvaṃ vipulaṃ kurvanvyathayansarvakauravān
yadāyānnakulo dhīmānke śūrāḥ paryavārayan
- 27
आशीविष इव क्रुद्धः सहदेवो यदाभ्ययात्
शत्रूणां कदनं कुर्वञ्जेतासौ दुर्जयो युधि
āśīviṣa iva kruddhaḥ sahadevo yadābhyayāt
śatrūṇāṃ kadanaṃ kurvañjetāsau durjayo yudhi
- 28
आर्यव्रतम् अमोघेषुं ह्रीमन्तम् अपराजितम्
द्रोणायाभिमुखं यान्तं के शूराः पर्यवारयन्
āryavratam amogheṣuṃ hrīmantam aparājitam
droṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ ke śūrāḥ paryavārayan
- 29
यः स सौवीरराजस्य प्रमथ्य महतीं चमूम्
आदत्त महिषीं भोज्यां काम्यां सर्वाङ्गशोभनाम्
yaḥ sa sauvīrarājasya pramathya mahatīṃ camūm
ādatta mahiṣīṃ bhojyāṃ kāmyāṃ sarvāṅgaśobhanām
- 30
सत्यं धृतिश्च शौर्यं च ब्रह्मचर्यं च केवलम्
सर्वाणि युयुधाने ऽस्मिन्नित्यानि पुरुषर्षभे
satyaṃ dhṛtiśca śauryaṃ ca brahmacaryaṃ ca kevalam
sarvāṇi yuyudhāne 'sminnityāni puruṣarṣabhe

