61 shlokas
- 1
संजय उवाच
महद्भैरवम् आसीन्नः संनिवृत्तेषु पाण्डुषु
दृष्ट्वा द्रोणं छाद्यमानं तैर्भास्करम् इवाम्बुदैः
saṃjaya uvāca
mahadbhairavam āsīnnaḥ saṃnivṛtteṣu pāṇḍuṣu
dṛṣṭvā droṇaṃ chādyamānaṃ tairbhāskaram ivāmbudaiḥ
- 2
तैश्चोद्धूतं रजस्तीव्रम् अवचक्रे चमूं तव
ततो हतम् अमन्याम द्रोणं दृष्टिपथे हते
taiścoddhūtaṃ rajastīvram avacakre camūṃ tava
tato hatam amanyāma droṇaṃ dṛṣṭipathe hate
- 3
तांस्तु शूरान्महेष्वासान्क्रूरं कर्म चिकीर्षतः
दृष्ट्वा दुर्योधनस्तूर्णं स्वसैन्यं समचूचुदत्
tāṃstu śūrānmaheṣvāsānkrūraṃ karma cikīrṣataḥ
dṛṣṭvā duryodhanastūrṇaṃ svasainyaṃ samacūcudat
- 4
यथाशक्ति यथोत्साहं यथासत्त्वं नराधिपाः
वारयध्वं यथायोगं पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
yathāśakti yathotsāhaṃ yathāsattvaṃ narādhipāḥ
vārayadhvaṃ yathāyogaṃ pāṇḍavānām anīkinīm
- 5
ततो दुर्मर्षणो भीमम् अभ्यगच्छत्सुतस्तव
आराद्दृष्ट्वा किरन्बाणैर् इच्छन्द्रोणस्य जीवितम्
tato durmarṣaṇo bhīmam abhyagacchatsutastava
ārāddṛṣṭvā kiranbāṇair icchandroṇasya jīvitam
- 6
तं बाणैर् अवतस्तार क्रुद्धो मृत्युम् इवाहवे
तं च भीमो ऽतुदद्बाणैस्तदासीत्तुमुलं महत्
taṃ bāṇair avatastāra kruddho mṛtyum ivāhave
taṃ ca bhīmo 'tudadbāṇaistadāsīttumulaṃ mahat
- 7
त ईश्वरसमादिष्टाः प्राज्ञाः शूराः प्रहारिणः
बाह्यं मृत्युभयं कृत्वा प्रत्यतिष्ठन्परान्युधि
ta īśvarasamādiṣṭāḥ prājñāḥ śūrāḥ prahāriṇaḥ
bāhyaṃ mṛtyubhayaṃ kṛtvā pratyatiṣṭhanparānyudhi
- 8
कृतवर्मा शिनेः पुत्रं द्रोणप्रेप्सुं विशां पते
पर्यवारयद् आयान्तं शूरं समितिशोभनम्
kṛtavarmā śineḥ putraṃ droṇaprepsuṃ viśāṃ pate
paryavārayad āyāntaṃ śūraṃ samitiśobhanam
- 9
तं शैनेयः शरव्रातैः क्रुद्धः क्रुद्धम् अवारयत्
कृतवर्मा च शैनेयं मत्तो मत्तम् इव द्विपम्
taṃ śaineyaḥ śaravrātaiḥ kruddhaḥ kruddham avārayat
kṛtavarmā ca śaineyaṃ matto mattam iva dvipam
- 10
सैन्धवः क्षत्रधर्माणम् आपतन्तं शरौघिणम्
उग्रधन्वा महेष्वासं यत्तो द्रोणाद् अवारयत्
saindhavaḥ kṣatradharmāṇam āpatantaṃ śaraughiṇam
ugradhanvā maheṣvāsaṃ yatto droṇād avārayat
- 11
क्षत्रधर्मा सिन्धुपतेश्छित्त्वा केतनकार्मुके
नाराचैर्बहुभिः क्रुद्धः सर्वमर्मस्वताडयत्
kṣatradharmā sindhupateśchittvā ketanakārmuke
nārācairbahubhiḥ kruddhaḥ sarvamarmasvatāḍayat
- 12
अथान्यद्धनुर् आदाय सैन्धवः कृतहस्तवत्
विव्याध क्षत्रधर्माणं रणे सर्वायसैः शरैः
athānyaddhanur ādāya saindhavaḥ kṛtahastavat
vivyādha kṣatradharmāṇaṃ raṇe sarvāyasaiḥ śaraiḥ
- 13
युयुत्सुं पाण्डवार्थाय यतमानं महारथम्
सुबाहुर्भ्रातरं शूरं यत्तो द्रोणाद् अवारयत्
yuyutsuṃ pāṇḍavārthāya yatamānaṃ mahāratham
subāhurbhrātaraṃ śūraṃ yatto droṇād avārayat
- 14
सुबाहोः सधनुर्बाणावस्यतः परिघोपमौ
युयुत्सुः शितपीताभ्यां क्षुराभ्याम् अछिनद्भुजौ
subāhoḥ sadhanurbāṇāvasyataḥ parighopamau
yuyutsuḥ śitapītābhyāṃ kṣurābhyām achinadbhujau
- 15
राजानं पाण्डवश्रेष्ठं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
वेलेव सागरं क्षुब्धं मद्रराट्समवारयत्
rājānaṃ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram
veleva sāgaraṃ kṣubdhaṃ madrarāṭsamavārayat
- 16
तं धर्मराजो बहुभिर्मर्मभिद्भिर् अवाकिरत्
मद्रेशस्तं चतुःषष्ट्या शरैर्विद्ध्वानदद्भृशम्
taṃ dharmarājo bahubhirmarmabhidbhir avākirat
madreśastaṃ catuḥṣaṣṭyā śarairviddhvānadadbhṛśam
- 17
तस्य नानदतः केतुम् उच्चकर्त सकार्मुकम्
क्षुराभ्यां पाण्डवश्रेष्ठस्तत उच्चुक्रुशुर्जनाः
tasya nānadataḥ ketum uccakarta sakārmukam
kṣurābhyāṃ pāṇḍavaśreṣṭhastata uccukruśurjanāḥ
- 18
तथैव राजा बाह्लीको राजानं द्रुपदं शरैः
आद्रवन्तं सहानीकं सहानीको न्यवारयत्
tathaiva rājā bāhlīko rājānaṃ drupadaṃ śaraiḥ
ādravantaṃ sahānīkaṃ sahānīko nyavārayat
- 19
तद्युद्धम् अभवद्घोरं वृद्धयोः सहसेनयोः
यथा महायूथपयोर्द्विपयोः सम्प्रभिन्नयोः
tadyuddham abhavadghoraṃ vṛddhayoḥ sahasenayoḥ
yathā mahāyūthapayordvipayoḥ samprabhinnayoḥ
- 20
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ विराटं मत्स्यम् आर्छताम्
सहसैन्यौ सहानीकं यथेन्द्राग्नी पुरा बलिम्
vindānuvindāvāvantyau virāṭaṃ matsyam ārchatām
sahasainyau sahānīkaṃ yathendrāgnī purā balim
- 21
तद् उत्पिञ्जलकं युद्धम् आसीद्देवासुरोपमम्
मत्स्यानां केकयैः सार्धम् अभीताश्वरथद्विपम्
tad utpiñjalakaṃ yuddham āsīddevāsuropamam
matsyānāṃ kekayaiḥ sārdham abhītāśvarathadvipam
- 22
नाकुलिं तु शतानीकं भूतकर्मा सभापतिः
अस्यन्तम् इषुजालानि यान्तं द्रोणाद् अवारयत्
nākuliṃ tu śatānīkaṃ bhūtakarmā sabhāpatiḥ
asyantam iṣujālāni yāntaṃ droṇād avārayat
- 23
ततो नकुलदायादस्त्रिभिर्भल्लैः सुसंशितैः
चक्रे विबाहुशिरसं भूतकर्माणम् आहवे
tato nakuladāyādastribhirbhallaiḥ susaṃśitaiḥ
cakre vibāhuśirasaṃ bhūtakarmāṇam āhave
- 24
सुतसोमं तु विक्रान्तम् आपतन्तं शरौघिणम्
द्रोणायाभिमुखं वीरं विविंशतिर् अवारयत्
sutasomaṃ tu vikrāntam āpatantaṃ śaraughiṇam
droṇāyābhimukhaṃ vīraṃ viviṃśatir avārayat
- 25
सुतसोमस्तु संक्रुद्धः स्वपितृव्यम् अजिह्मगैः
विविंशतिं शरैर्विद्ध्वा नाभ्यवर्तत दंशितः
sutasomastu saṃkruddhaḥ svapitṛvyam ajihmagaiḥ
viviṃśatiṃ śarairviddhvā nābhyavartata daṃśitaḥ
- 26
अथ भीमरथः शाल्वम् आशुगैर् आयसैः शितैः
षड्भिः साश्वनियन्तारम् अनयद्यमसादनम्
atha bhīmarathaḥ śālvam āśugair āyasaiḥ śitaiḥ
ṣaḍbhiḥ sāśvaniyantāram anayadyamasādanam
- 27
श्रुतकर्माणम् आयान्तं मयूरसदृशैर्हयैः
चैत्रसेनिर्महाराज तव पौत्रो न्यवारयत्
śrutakarmāṇam āyāntaṃ mayūrasadṛśairhayaiḥ
caitrasenirmahārāja tava pautro nyavārayat
- 28
तौ पौत्रौ तव दुर्धर्षौ परस्परवधैषिणौ
पितॄणाम् अर्थसिद्ध्यर्थं चक्रतुर्युद्धम् उत्तमम्
tau pautrau tava durdharṣau parasparavadhaiṣiṇau
pitṝṇām arthasiddhyarthaṃ cakraturyuddham uttamam
- 29
तिष्ठन्तम् अग्रतो दृष्ट्वा प्रतिविन्ध्यं तम् आहवे
द्रौणिर्मानं पितुः कुर्वन्मार्गणैः समवारयत्
tiṣṭhantam agrato dṛṣṭvā prativindhyaṃ tam āhave
drauṇirmānaṃ pituḥ kurvanmārgaṇaiḥ samavārayat
- 30
तं क्रुद्धः प्रतिविव्याध प्रतिविन्ध्यः शितैः शरैः
सिंहलाङ्गूललक्ष्माणं पितुर् अर्थे व्यवस्थितम्
taṃ kruddhaḥ prativivyādha prativindhyaḥ śitaiḥ śaraiḥ
siṃhalāṅgūlalakṣmāṇaṃ pitur arthe vyavasthitam

