61 shlokas
- 1
संजय उवाच
भूरिस्तु समरे राजञ्शैनेयं रथिनां वरम्
आपतन्तम् अपासेधत्प्रपानाद् इव कुञ्जरम्
saṃjaya uvāca
bhūristu samare rājañśaineyaṃ rathināṃ varam
āpatantam apāsedhatprapānād iva kuñjaram
- 2
अथैनं सात्यकिः क्रुद्धः पञ्चभिर्निशितैः शरैः
विव्याध हृदये तूर्णं प्रास्रवत्तस्य शोणितम्
athainaṃ sātyakiḥ kruddhaḥ pañcabhirniśitaiḥ śaraiḥ
vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ prāsravattasya śoṇitam
- 3
तथैव कौरवो युद्धे शैनेयं युद्धदुर्मदम्
दशभिर्विशिखैस्तीक्ष्णैर् अविध्यत भुजान्तरे
tathaiva kauravo yuddhe śaineyaṃ yuddhadurmadam
daśabhirviśikhaistīkṣṇair avidhyata bhujāntare
- 4
तावन्योन्यं महाराज ततक्षाते शरैर्भृशम्
क्रोधसंरक्तनयनौ क्रोधाद्विस्फार्य कार्मुके
tāvanyonyaṃ mahārāja tatakṣāte śarairbhṛśam
krodhasaṃraktanayanau krodhādvisphārya kārmuke
- 5
तयोर् आसीन्महाराज शस्त्रवृष्टिः सुदारुणा
क्रुद्धयोः सायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः
tayor āsīnmahārāja śastravṛṣṭiḥ sudāruṇā
kruddhayoḥ sāyakamucoryamāntakanikāśayoḥ
- 6
तावन्योन्यं शरै राजन्प्रच्छाद्य समरे स्थितौ
मुहूर्तं चैव तद्युद्धं समरूपम् इवाभवत्
tāvanyonyaṃ śarai rājanpracchādya samare sthitau
muhūrtaṃ caiva tadyuddhaṃ samarūpam ivābhavat
- 7
ततः क्रुद्धो महाराज शैनेयः प्रहसन्न् इव
धनुश्चिछेद समरे कौरव्यस्य महात्मनः
tataḥ kruddho mahārāja śaineyaḥ prahasann iva
dhanuścicheda samare kauravyasya mahātmanaḥ
- 8
अथैनं छिन्नधन्वानं नवभिर्निशितैः शरैः
विव्याध हृदये तूर्णं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
athainaṃ chinnadhanvānaṃ navabhirniśitaiḥ śaraiḥ
vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
- 9
सो ऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुतापनः
धनुर् अन्यत्समादाय सात्वतं प्रत्यविध्यत
so 'tividdho balavatā śatruṇā śatrutāpanaḥ
dhanur anyatsamādāya sātvataṃ pratyavidhyata
- 10
स विद्ध्वा सात्वतं बाणैस्त्रिभिर् एव विशां पते
धनुश्चिछेद भल्लेन सुतीक्ष्णेन हसन्न् इव
sa viddhvā sātvataṃ bāṇaistribhir eva viśāṃ pate
dhanuścicheda bhallena sutīkṣṇena hasann iva
- 11
छिन्नधन्वा महाराज सात्यकिः क्रोधमूर्छितः
प्रजहार महावेगां शक्तिं तस्य महोरसि
chinnadhanvā mahārāja sātyakiḥ krodhamūrchitaḥ
prajahāra mahāvegāṃ śaktiṃ tasya mahorasi
- 12
स तु शक्त्या विभिन्नाङ्गो निपपात रथोत्तमात्
लोहिताङ्ग इवाकाशाद्दीप्तरश्मिर्यदृच्छया
sa tu śaktyā vibhinnāṅgo nipapāta rathottamāt
lohitāṅga ivākāśāddīptaraśmiryadṛcchayā
- 13
तं तु दृष्ट्वा हतं शूरम् अश्वत्थामा महारथः
अभ्यधावत वेगेन शैनेयं प्रति संयुगे
अभ्यवर्षच्छरौघेण मेरुं वृष्ट्या यथाम्बुदः
taṃ tu dṛṣṭvā hataṃ śūram aśvatthāmā mahārathaḥ
abhyadhāvata vegena śaineyaṃ prati saṃyuge
abhyavarṣaccharaugheṇa meruṃ vṛṣṭyā yathāmbudaḥ
- 14
तम् आपतन्तं संरब्धं शैनेयस्य रथं प्रति
घटोत्कचो ऽब्रवीद्राजन्नादं मुक्त्वा महारथः
tam āpatantaṃ saṃrabdhaṃ śaineyasya rathaṃ prati
ghaṭotkaco 'bravīdrājannādaṃ muktvā mahārathaḥ
- 15
तिष्ठ तिष्ठ न मे जीवन्द्रोणपुत्र गमिष्यसि
एष त्वाद्य हनिष्यामि महिषं स्कन्दराड् इव
युद्धश्रद्धाम् अहं ते ऽद्य विनेष्यामि रणाजिरे
tiṣṭha tiṣṭha na me jīvandroṇaputra gamiṣyasi
eṣa tvādya haniṣyāmi mahiṣaṃ skandarāḍ iva
yuddhaśraddhām ahaṃ te 'dya vineṣyāmi raṇājire
- 16
इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो राक्षसः परवीरहा
द्रौणिम् अभ्यद्रवत्क्रुद्धो गजेन्द्रम् इव केसरी
ityuktvā roṣatāmrākṣo rākṣasaḥ paravīrahā
drauṇim abhyadravatkruddho gajendram iva kesarī
- 17
रथाक्षमात्रैर् इषुभिर् अभ्यवर्षद्घटोत्कचः
रथिनाम् ऋषभं द्रौणिं धाराभिर् इव तोयदः
rathākṣamātrair iṣubhir abhyavarṣadghaṭotkacaḥ
rathinām ṛṣabhaṃ drauṇiṃ dhārābhir iva toyadaḥ
- 18
शरवृष्टिं तु तां प्राप्तां शरैर् आशीविषोपमैः
शातयामास समरे तरसा द्रौणिर् उत्स्मयन्
śaravṛṣṭiṃ tu tāṃ prāptāṃ śarair āśīviṣopamaiḥ
śātayāmāsa samare tarasā drauṇir utsmayan
- 19
ततः शरशतैस्तीक्ष्णैर्मर्मभेदिभिर् आशुगैः
समाचिनोद्राक्षसेन्द्रं घटोत्कचम् अरिंदम
tataḥ śaraśataistīkṣṇairmarmabhedibhir āśugaiḥ
samācinodrākṣasendraṃ ghaṭotkacam ariṃdama
- 20
स शरैर् आचितस्तेन राक्षसो रणमूर्धनि
व्यकाशत महाराज श्वाविच्छललितो यथा
sa śarair ācitastena rākṣaso raṇamūrdhani
vyakāśata mahārāja śvāvicchalalito yathā
- 21
ततः क्रोधसमाविष्टो भैमसेनिः प्रतापवान्
शरैर् अवचकर्तोग्रैर्द्रौणिं वज्राशनिस्वनैः
tataḥ krodhasamāviṣṭo bhaimaseniḥ pratāpavān
śarair avacakartograirdrauṇiṃ vajrāśanisvanaiḥ
- 22
क्षुरप्रैर् अर्धचन्द्रैश्च नाराचैः सशिलीमुखैः
वराहकर्णैर्नालीकैस्तीक्ष्णैश्चापि विकर्णिभिः
kṣuraprair ardhacandraiśca nārācaiḥ saśilīmukhaiḥ
varāhakarṇairnālīkaistīkṣṇaiścāpi vikarṇibhiḥ
- 23
तां शस्त्रवृष्टिम् अतुलां वज्राशनिसमस्वनाम्
पतन्तीम् उपरि क्रुद्धो द्रौणिर् अव्यथितेन्द्रियः
tāṃ śastravṛṣṭim atulāṃ vajrāśanisamasvanām
patantīm upari kruddho drauṇir avyathitendriyaḥ
- 24
सुदुःसहां शरैर्घोरैर्दिव्यास्त्रप्रतिमन्त्रितैः
व्यधमत्स महातेजा महाभ्राणीव मारुतः
suduḥsahāṃ śarairghorairdivyāstrapratimantritaiḥ
vyadhamatsa mahātejā mahābhrāṇīva mārutaḥ
- 25
ततो ऽन्तरिक्षे बाणानां संग्रामो ऽन्य इवाभवत्
घोररूपो महाराज योधानां हर्षवर्धनः
tato 'ntarikṣe bāṇānāṃ saṃgrāmo 'nya ivābhavat
ghorarūpo mahārāja yodhānāṃ harṣavardhanaḥ
- 26
ततो ऽस्त्रसंघर्षकृतैर्विस्फुलिङ्गैः समन्ततः
बभौ निशामुखे व्योम खद्योतैर् इव संवृतम्
tato 'strasaṃgharṣakṛtairvisphuliṅgaiḥ samantataḥ
babhau niśāmukhe vyoma khadyotair iva saṃvṛtam
- 27
स मार्गणगणैर्द्रौणिर्दिशः प्रच्छाद्य सर्वतः
प्रियार्थं तव पुत्राणां राक्षसं समवाकिरत्
sa mārgaṇagaṇairdrauṇirdiśaḥ pracchādya sarvataḥ
priyārthaṃ tava putrāṇāṃ rākṣasaṃ samavākirat
- 28
ततः प्रववृते युद्धं द्रौणिराक्षसयोर्मृधे
विगाढे रजनीमध्ये शक्रप्रह्रादयोर् इव
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ drauṇirākṣasayormṛdhe
vigāḍhe rajanīmadhye śakraprahrādayor iva
- 29
ततो घटोत्कचो बाणैर्दशभिर्द्रौणिम् आहवे
जघानोरसि संक्रुद्धः कालज्वलनसंनिभैः
tato ghaṭotkaco bāṇairdaśabhirdrauṇim āhave
jaghānorasi saṃkruddhaḥ kālajvalanasaṃnibhaiḥ
- 30
स तैर् अभ्यायतैर्विद्धो राक्षसेन महाबलः
चचाल समरे द्रौणिर्वातनुन्न इव द्रुमः
स मोहम् अनुसंप्राप्तो ध्वजयष्टिं समाश्रितः
sa tair abhyāyatairviddho rākṣasena mahābalaḥ
cacāla samare drauṇirvātanunna iva drumaḥ
sa moham anusaṃprāpto dhvajayaṣṭiṃ samāśritaḥ

